Các chỉ số on-chain chi phối hầu hết cuộc thảo luận về crypto, từ phí và TVL đến địa chỉ hoạt động và nguồn cung stablecoin. Nhưng dù những con số này được chia sẻ rất rộng rãi, chúng thường bị hiểu sai hoặc bị chấp nhận một cách máy móc.
Hướng dẫn này giải thích những chỉ số on-chain phổ biến nhất thực sự đo lường điều gì, chúng gây hiểu lầm ở đâu và cách dùng cho đúng.
Hãy coi dữ liệu on-chain là phiên bản báo cáo tài chính của thế giới crypto: công cụ hữu ích, nhưng chỉ khi được đọc trong đúng bối cảnh.
Phí, doanh thu và MEV: Blockchain thật sự kiếm được gì
Phí là những gì người dùng trả để giao dịch và doanh thu là phần mà validator hoặc giao thức giữ lại.
MEV (maximal extractable value) là phần lợi nhuận bổ sung kiếm được bằng cách sắp xếp lại hoặc ưu tiên thứ tự giao dịch.
Phí cao tự thân nó không nói lên thành công. Giao dịch đắt đỏ có thể đẩy người dùng đi nơi khác, đặc biệt khi có lựa chọn thay thế.
Doanh thu bền vững quan trọng hơn nhiều so với các đợt tăng phí đột biến do nghẽn mạng hoặc đầu cơ.
Phụ thuộc nặng vào MEV cũng rất mong manh, nó biến mất nhanh khi khối lượng giảm hoặc cạnh tranh tăng.
Tóm tắt cho người mới Phí thể hiện nhu cầu, nhưng doanh thu thể hiện tính bền vững.
Tóm tắt cho trader Hãy tìm các chain có doanh thu thực tăng dần và chi phí hợp lý. Mô hình phụ thuộc nhiều vào MEV thường vỡ khi điều kiện thị trường thắt chặt.
TVL: Vì sao nó thường gây hiểu lầm
Total Value Locked đo lượng vốn được gửi vào một giao thức, nhưng rất dễ bị đọc sai.
TVL có thể bị “thổi” lên bởi việc tính trùng, canh farm incentive ngắn hạn, hoặc stablecoin nhàn rỗi thực ra không hề được sử dụng.
Con số lớn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với mức độ sử dụng thực. TVL chỉ trở nên có ý nghĩa khi đi kèm với khối lượng giao dịch, khả năng giữ chân người dùng và lịch trình incentive.
Tóm tắt cho người mới TVL cao không phải lúc nào cũng có nghĩa là giao thức đang khỏe mạnh.
Tóm tắt cho trader Luôn so sánh TVL với khối lượng và lượng phát thải (emissions).
Mức độ sử dụng quan trọng hơn nhiều so với vốn chỉ nằm im.
Địa chỉ hoạt động: Tăng trưởng thật hay chỉ là nhiễu?
Địa chỉ hoạt động hàng ngày đếm số ví tương tác on-chain, nhưng đây là một chỉ số nhiều nhiễu.
Bot, săn airdrop và các giao dịch nội bộ có thể làm phình số lượng địa chỉ mà không có thêm người dùng thực.
Cũng nên đọc: Monero vs. Zcash: Which Crypto is Better for Your Privacy in 2025?
Tăng trưởng địa chỉ chỉ thực sự quan trọng khi nó đi cùng với phí, khối lượng và doanh thu cao hơn.
Tóm tắt cho người mới Nhiều địa chỉ hơn không phải lúc nào cũng có nghĩa là nhiều người dùng hơn.
Tóm tắt cho trader Hãy dùng địa chỉ hoạt động như chỉ báo xác nhận, không phải luận điểm độc lập.
Bridge: Theo dõi dòng thanh khoản di chuyển
Bridge chuyển tài sản giữa các blockchain bằng cách khóa hoặc mint token. Dù hữu ích, chúng mang theo nhiều rủi ro, từ lỗi smart contract đến rủi ro lưu ký.
Bridge không phải lựa chọn lý tưởng để lưu trữ dài hạn, nhưng khối lượng bridge là một tín hiệu rất mạnh.
Dòng chảy bền vững giữa các hệ sinh thái thường đi trước những cú xoay chuyển của sự chú ý trên thị trường.
Tóm tắt cho người mới Bridge giúp di chuyển tiền, nhưng đi kèm rủi ro bổ sung.
Tóm tắt cho trader Hãy quan sát dòng tiền qua các bridge để nhận ra thanh khoản đang dịch chuyển sang đâu tiếp theo.
Stablecoin: Cung tiền của thế giới crypto
Nguồn cung stablecoin vận hành như thước đo thanh khoản của crypto. Nguồn cung tăng nghĩa là có nhiều vốn chờ được triển khai hơn. Nguồn cung giảm báo hiệu điều kiện thắt chặt.
Bởi stablecoin là xương sống của giao dịch, cho vay và chiến lược lợi suất, thay đổi trong nguồn cung thường đi trước những biến động lớn của thị trường.
Tóm tắt cho người mới Stablecoin cho thấy có bao nhiêu tiền đang nằm trong hệ thống.
Tóm tắt cho trader Nguồn cung mở rộng hỗ trợ các đợt tăng giá. Nguồn cung thu hẹp sẽ bóp chết chúng.
Mở khóa token và phát thải: Áp lực bán trong tương lai
Mở khóa (unlock) là các token mới đi vào lưu thông. Những đợt unlock lớn và sớm thường tạo áp lực bán từ đội ngũ, nhà đầu tư hoặc các chương trình thưởng.
Dự án khỏe mạnh phân phối token dần dần và phù hợp với nhu cầu thực tế.
Tóm tắt cho người mới Mở khóa đồng nghĩa với việc có thêm token có thể bị bán ra.
Tóm tắt cho trader Luôn kiểm tra lịch mở khóa trước khi mua. Tránh các “vách đá” unlock lớn trừ khi chỉ giao dịch ngắn hạn.
Khối lượng so với TVL: Vốn có thực sự được sử dụng?
TVL cho thấy tiền đang “đỗ” ở đâu. Khối lượng cho thấy tiền thực sự được sử dụng như thế nào.
Một giao thức có TVL cao nhưng khối lượng thấp thường là vốn chết. Tỷ lệ khối lượng trên TVL giúp phân biệt thanh khoản hiệu quả với tiền gửi không hoạt động.
Tóm tắt cho người mới Tiền nằm im không giống tiền đang được sử dụng.
Tóm tắt cho trader Hãy nhắm đến các giao thức nơi khối lượng giao dịch tương xứng với lượng vốn được cam kết.
Cách sử dụng đúng các chỉ số on-chain
Dữ liệu on-chain tự thân nó không có tính dự báo.
Nó hoạt động tốt nhất khi nhiều tín hiệu cùng trùng khớp. Khi phí, doanh thu, khối lượng và hoạt động người dùng cùng chuyển động theo một hướng, tín hiệu mới thật sự có ý nghĩa. Khi chúng lệch nhau, cần thận trọng.
Khi bước vào năm 2026, việc hiểu rõ các chỉ số on-chain thực sự đo lường điều gì và không đo lường điều gì là rất quan trọng.
Lợi thế không nằm ở việc tìm ra bộ dữ liệu mới, mà ở chỗ đọc đúng dữ liệu đang có.
Đọc tiếp: The Adam and Eve Pattern: A Crypto Trader’s Guide to Spotting Reversal Opportunities