Trí tuệ nhân tạo đang bước vào một giai đoạn mới, nơi các hệ thống không chỉ tạo nội dung hay phân tích dữ liệu mà còn trực tiếp ra quyết định tài chính, quản lý tài sản số và tham gia hoạt động kinh tế, theo chia sẻ của các lãnh đạo công nghệ và tài chính nhân dịp AI Appreciation Day.
Bước chuyển này được hậu thuẫn bởi năng lực kỹ thuật cải thiện nhanh và làn sóng đầu tư đổ vào lĩnh vực AI.
Chỉ số AI Index 2026 của Đại học Stanford cho thấy tỷ lệ thành công của các “tác nhân AI” (AI agents) trong các tác vụ đời thực đã tăng từ 20% năm 2025 lên 77,3% năm 2026. Đầu tư AI của khối doanh nghiệp toàn cầu năm ngoái đạt 581,7 tỷ USD, tăng 130% so với năm 2024.
Tuy vậy, báo cáo cũng ghi nhận các hệ thống hiện nay vẫn gặp khó khăn với lập kế hoạch nhiều bước và phân tích tài chính chuyên sâu, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa các “agent” thử nghiệm và hạ tầng kinh tế có thể tin cậy được.
AI agents bắt đầu vượt ra ngoài vai trò trợ lý
Khoảng cách này đang dần thu hẹp tại các doanh nghiệp triển khai “agent” vào những mảng như phát triển sản phẩm, tuân thủ và vận hành tài chính.
Ryan Kirkley, CEO kiêm đồng sáng lập Global Settlement Network, cho biết ông đã chứng kiến AI dịch chuyển từ một công nghệ thử nghiệm thành một cấu phần trung tâm của vận hành doanh nghiệp.
“Sau nhiều năm đầu tư vào các công ty AI, tôi đã thấy công nghệ này đi từ một thử nghiệm thú vị đến thứ đang thực sự tái định hình cách doanh nghiệp vận hành,” Kirkley nói với Yellow.com.
Tại Global Settlement, theo ông, AI đã trở thành “xương sống” hoạt động, với số lượng agent vượt cả nhân sự, và các hệ thống tác nhân hỗ trợ các mảng tuân thủ, định danh và phát triển phần mềm.
Kirkley coi sự kết hợp giữa AI và blockchain là đặc biệt quan trọng. AI có khả năng xử lý dữ liệu và phát hiện cơ hội, trong khi các mạng blockchain cung cấp hạ tầng lập trình, qua đó các quyết định tài chính có thể được tự động thực thi xuyên biên giới.
“Điều khiến tôi hứng thú nhất là giao điểm giữa AI và crypto, vì mỗi công nghệ mở khóa đúng phần còn thiếu của công nghệ kia,” ông nói.
Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cũng đã chỉ ra AI và token hóa là những công nghệ có thể kéo gần các khâu giao dịch, thanh toán và quản lý tài sản thế chấp lại với nhau, đồng thời giảm chi phí đối soát. BIS cho biết AI đã được các định chế tài chính sử dụng cho thẩm định tín dụng, phát hiện gian lận, quản trị rủi ro và tự động hóa nghiệp vụ hậu cần.
Jordi Esturi, Giám đốc marketing của nền tảng token hóa Brickken, cho rằng ngành đang tập trung quá nhiều vào các ứng dụng hiện tại như tạo văn bản, tóm tắt cuộc họp và hỗ trợ lập trình.
“Biên giới tiếp theo của AI là trở thành một tác nhân chủ động trong nền kinh tế, hỗ trợ con người thực thi quyết định tài chính, quản lý tài sản số và điều phối các giao dịch ngày càng phức tạp theo thời gian thực,” Esturi nói.
Ông mô tả xu hướng này là nền tảng của “tài chính tác nhân” (agentic finance) và “thị trường vốn tác nhân”, nơi các hệ thống AI hoạt động trong những cấu trúc quản trị được xác định rõ ràng để hỗ trợ huy động vốn và quản lý tài sản.
Trong mô hình đó, nhà sáng lập có thể dùng hạ tầng được AI hỗ trợ để gọi vốn, nhà đầu tư quản lý danh mục, còn doanh nghiệp phát hành tài sản token hóa với ít thao tác thủ công hơn.
“Một nhà sáng lập đi gọi vốn, một nhà đầu tư quản lý danh mục hay một doanh nghiệp phát hành tài sản token hóa phải có thể tương tác với hạ tầng tài chính một cách tự nhiên như cách họ dùng internet ngày nay,” Esturi nhấn mạnh.
BIS nhận định các sổ cái token hóa có thể vận hành tự động, 24/7 và cho phép thanh toán – giao nhận đồng thời, song cảnh báo cần có đồng tiền tin cậy, khung quản trị rõ ràng và các rào chắn pháp lý để những hệ thống này có thể vận hành ở quy mô lớn.
Đọc thêm: Token hóa tài sản thực tăng gấp ba nhưng 80% giá trị dồn vào một loại tài sản
Thị trường mới nổi có thể gia tăng vai trò
Vượt ra ngoài lĩnh vực tài chính, chi phí phát triển AI giảm sâu đang làm thay đổi “tọa độ” của nơi có thể xây dựng các công ty công nghệ.
Lily Dash, đồng sáng lập Actai Advisors và sáng lập Future Caribbean, cho rằng khả năng tiếp cận AI đang làm suy yếu mối liên hệ lịch sử giữa địa lý và khả năng tham gia nền kinh tế công nghệ toàn cầu.
“Lần đầu tiên, vị trí địa lý kém quan trọng hơn nhiều so với tài năng, tham vọng và khả năng tiếp cận đúng công cụ,” Dash nói.
Bà nhắc tới Barbados, Jamaica, Trinidad, Nigeria và Kenya như những thị trường nơi nhà sáng lập giờ đây có thể xây dựng sản phẩm và tham gia phát triển AI mà không cần chuyển đến các trung tâm công nghệ truyền thống như Thung lũng Silicon hay London.
Theo Dash, chi phí để tham gia phát triển công nghệ đã giảm mạnh, tạo cơ hội lớn hơn cho những khu vực vốn chủ yếu nhập khẩu công nghệ giờ đây có thể tự sản xuất và xuất khẩu sản phẩm.
Chỉ số AI Index của Stanford cho thấy AI sinh (generative AI) đạt mức 53% dân số sử dụng chỉ trong vòng ba năm, nhanh hơn cả máy tính cá nhân hay internet. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng vẫn tương quan chặt với thu nhập quốc gia, cho thấy khả năng tiếp cận vẫn chênh lệch dù công nghệ lan rộng rất nhanh.
Ngân hàng Thế giới cũng cảnh báo các nước thu nhập thấp và trung bình đang đối mặt với rào cản đáng kể khi triển khai AI trên diện rộng. Báo cáo Digital Progress and Trends xác định bốn nền tảng để mở rộng ứng dụng: kết nối, năng lực tính toán, dữ liệu phù hợp bối cảnh địa phương và kỹ năng lực lượng lao động.
Dash cho rằng bốn trụ cột này sẽ quyết định liệu các thị trường mới nổi có nắm bắt được giá trị kinh tế bền vững từ AI hay không.
“Chúng ta phải đảm bảo người dân được tiếp cận hạ tầng, giáo dục, cố vấn và nguồn vốn cần thiết để biến ý tưởng thành doanh nghiệp thực thụ,” bà nói.
Bà lập luận rằng đầu tư vào doanh nhân địa phương có thể giúp AI trở thành động lực tăng trưởng GDP, tạo việc làm giá trị gia tăng cao và hình thành một thế hệ công ty công nghệ có phân bố địa lý đa dạng hơn.
Quản trị sẽ là yếu tố quyết định
Các lãnh đạo nhìn chung đồng thuận rằng tầm quan trọng kinh tế của AI ngày càng đến từ những gì hệ thống có thể “làm được”, chứ không chỉ những gì chúng “tạo ra được”.
Kirkley kỳ vọng AI sẽ giúp tài sản token hóa và tiền số trở nên dễ sử dụng hơn với doanh nghiệp và người tiêu dùng, từ đó có thể thúc đẩy nhanh việc chấp nhận các dịch vụ tài chính trên nền blockchain.
“Tương lai của tài chính sẽ không chỉ là số hóa, mà mặc định sẽ là thông minh,” ông nói.
Tuy nhiên, mức độ tự chủ tăng lên cũng kéo theo rủi ro. BIS cảnh báo việc nhiều tổ chức tài chính dùng những mô hình AI tương tự nhau có thể khiến họ phản ứng giống nhau trước các cú sốc thị trường, làm gia tăng biến động và căng thẳng thanh khoản. Sự phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp đám mây, dữ liệu và mô hình cũng có thể tạo ra điểm yếu vận hành mang tính hệ thống.
Bài tiếp theo: Các sàn Perp DEX đang “ăn” thị phần giao dịch tập trung và xu hướng này tăng tốc