Malaysia đã ra lệnh đóng cửa Network School của Balaji Srinivasan tại Penang, chấm dứt khoảng hai năm thử nghiệm xây dựng một “network state” sống động – khái niệm mà Srinivasan định nghĩa là một cộng đồng được tổ chức trước hết trên không gian số, sau đó mới mở rộng sang lãnh thổ vật lý.
Đây là phép thử ngoài đời thực quan trọng nhất đối với luận thuyết “network state” cho tới nay – và kết quả là một thất bại.
Những điểm chính
Malaysia ra lệnh đóng cửa Network School của Balaji Srinivasan ở Penang, sau gần hai năm hoạt động
Srinivasan, cựu đối tác Andreessen Horowitz và cựu CTO Coinbase, công bố luận thuyết network state trong cuốn sách xuất bản năm 2022
Network School tự mô tả là cộng đồng biên giới cho “techno‑optimist”, thu hút thành viên toàn cầu
Tính tới tối Chủ nhật, Srinivasan và Network School chưa đưa ra bình luận công khai nào về quyết định đóng cửa
Theo một bài tường thuật, nhà chức trách Malaysia đã yêu cầu đóng cửa cơ sở Penang, viện dẫn những quan ngại chưa được nêu chi tiết trong thông tin ban đầu.
Network School tự định vị là một “cộng đồng biên giới dành cho những người lạc quan về công nghệ”, quy tụ những người tham gia từ khắp thế giới, cùng chia sẻ niềm tin của Srinivasan rằng phối hợp trên chuỗi (on‑chain) và quyền sở hữu tài sản định danh bằng tiền mã hóa có thể thay thế phần lớn hạ tầng nhà nước truyền thống.
Luận thuyết “network state” nói gì?
Ý tưởng “network state” cho rằng một nhóm người cùng chia sẻ hệ giá trị có thể tổ chức trên môi trường số, tích lũy nguồn lực và sau đó đàm phán để được các chính phủ hiện hữu công nhận về mặt ngoại giao. Srinivasan, cựu đối tác của Andreessen Horowitz và cựu CTO Coinbase, đã hệ thống hóa luận điểm này trong cuốn sách cùng tên phát hành năm 2022.
Mô hình này xây dựng cộng đồng dân cư toàn cầu xoay quanh một lõi đạo đức hoặc hệ tư tưởng chung, rồi mới tìm kiếm “bàn đạp” vật lý; tiền mã hóa đóng vai trò đường ray tài chính không biên giới, vận hành không cần nhà nước bảo trợ. Network School tại Penang được thiết kế như một minh chứng thực nghiệm cho luận thuyết đó.
Srinivasan chọn Malaysia một phần nhờ chính sách tương đối cởi mở với kinh tế số và vị thế cửa ngõ Đông Nam Á thu hút nhân tài quốc tế. Trường được kỳ vọng chứng minh rằng một cộng đồng “sinh ra từ công nghệ” có thể tự quản, thu hút cư dân năng suất cao và vận hành cộng sinh với nước sở tại, thay vì xung đột với chính quyền.
Network School thử sức với Penang – và thất bại
Penang không phải lựa chọn ngẫu nhiên. Bang đảo này đã định vị mình là trung tâm sản xuất và bán dẫn suốt hàng thập kỷ, đồng thời chính quyền địa phương chủ động săn tìm vốn đầu tư công nghệ nước ngoài mạnh hơn nhiều khu vực khác của Malaysia.
Giả định cốt lõi của thử nghiệm Network School là chính quyền sở tại sẽ coi cộng đồng này như một giá trị gia tăng. Song giả định đó dường như đã đổ vỡ. Quyết định buộc trường phải đóng cửa cho thấy một chính phủ có chủ quyền đã xác định rằng thí nghiệm này đã “vượt lằn ranh” – dù “lằn ranh” đó cụ thể là gì vẫn đang gây tranh cãi.
Tính tới tối Chủ nhật, Srinivasan và Network School vẫn chưa đưa ra bất kỳ tuyên bố công khai nào về việc đóng cửa.
Những người chỉ trích luận thuyết network state từ lâu lập luận rằng mô hình này đánh giá thấp mức độ quyết liệt của các chính phủ trong việc bảo vệ quyền tài phán, một khi một cộng đồng được tổ chức từ bên ngoài đạt tới quy mô đủ dễ nhận thấy.
Network School vận hành hệ thống thanh toán riêng, tuyển dụng thành viên quốc tế và tự đóng khung mình như một thực thể “tiền chủ quyền”. Tổ hợp yếu tố đó rốt cuộc bị chính phủ Malaysia nhìn nhận như một mối đe dọa chính trị, bất kể mức độ đóng góp kinh tế của các thành viên.
Đọc thêm: Hạ tầng AI, cú xoay trục 1 tỷ USD tuyệt vọng của hãng cho vay lương để thống trị data center
Vì sao cú đóng cửa là đòn đau với tham vọng “quản trị bằng crypto”
Network School là một trong số rất ít nơi trên thế giới mà mối liên hệ giữa hạ tầng tiền mã hóa và tổ chức chính trị ngoài đời thực được thử nghiệm ở quy mô con người.
Thí nghiệm này kết nối hai ý tưởng vốn thường tách biệt trong diễn ngôn crypto: năng lực kỹ thuật cho phối hợp on‑chain, và tham vọng chính trị dùng nó để xây dựng mô hình cạnh tranh với nhà nước truyền thống.
Việc đóng cửa không bác bỏ công nghệ nền tảng: đường ray tiền mã hóa vẫn hoạt động, các cơ chế quản trị on‑chain vẫn vận hành. Điều nó kiểm chứng – và tạm thời trả lời theo hướng tiêu cực – là liệu một chính phủ sở tại có chấp nhận một cộng đồng được tổ chức từ bên ngoài dùng những công cụ đó để vận hành với mức độ tự chủ vượt trội so với cư dân truyền thống hay không.
Câu hỏi này mang hệ quả rộng khắp với mọi dự án xem tiền mã hóa là hạ tầng cho mô hình quản trị mới, từ các tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) tìm kiếm địa vị pháp lý, tới các mạng DePIN đàm phán với chính quyền đô thị để triển khai hạ tầng vật lý.
Luận điểm “network state” sẽ đi về đâu?
Srinivasan sở hữu một cộng đồng độc giả đông đảo và trung thành với luận thuyết network state.
Cuốn sách bán tốt, các lần xuất hiện trên podcast vẫn thu hút tương tác lớn, và không ít nhà sáng lập coi khung lý thuyết này như một lộ trình chính trị nghiêm túc.
Việc Penang bị “khóa van” nhiều khả năng sẽ tạo ra hai phản ứng trái chiều trong cộng đồng đó: một phe sẽ coi đây là bằng chứng rằng các nhà nước hiện hành vốn thù địch với lựa chọn “thoát ra”, từ đó củng cố lập luận phải tìm kiếm các mô hình thay thế triệt để hơn; phe còn lại sẽ xem đây là một thất bại về sản phẩm, cho rằng Network...
Đọc tiếp: Một “đường ray” có thể thay thế ngân hàng đại lý? Ripple có 50 khách hàng đang đặt cược