Malaysia đã ra lệnh đóng cửa Network School của Balaji Srinivasan tại Penang, chấm dứt thí nghiệm kéo dài gần hai năm nhằm dựng lên một “network state” sống động – mô hình mà Srinivasan định nghĩa là một cộng đồng được tổ chức trên mạng trước, chiếm dụng lãnh thổ vật lý sau.
Đây là phép thử lớn nhất ngoài đời thực đối với luận đề network state từ trước tới nay – và kết quả là một thất bại.
Những điểm chính
Malaysia yêu cầu đóng cửa Network School của Balaji Srinivasan tại Penang, chấm dứt gần hai năm hoạt động
Srinivasan, cựu đối tác Andreessen Horowitz và nguyên CTO Coinbase, công bố luận đề network state trong cuốn sách năm 2022
Network School tự mô tả là cộng đồng tiên phong cho những người lạc quan về công nghệ, thu hút thành viên từ khắp thế giới
Đến tối Chủ nhật, Srinivasan và Network School vẫn chưa có tuyên bố công khai về vụ đóng cửa
Một bài tường thuật cho biết nhà chức trách Malaysia đã tiến hành đóng cửa cơ sở Penang, viện dẫn những lo ngại không được nêu rõ chi tiết trong các thông tin ban đầu.
Network School định vị mình là một “cộng đồng tiên phong cho những người lạc quan về công nghệ”, quy tụ những người từ nhiều quốc gia chia sẻ niềm tin với Srinivasan rằng điều phối on-chain và quyền sở hữu tài sản định danh bằng tiền mã hóa có thể thay thế hạ tầng nhà nước truyền thống.
Luận đề network state thực sự nói gì?
Ý tưởng network state cho rằng một nhóm người cùng giá trị có thể tổ chức hoàn toàn trên môi trường số, tích lũy nguồn lực, rồi cuối cùng đàm phán để được các chính phủ hiện hữu công nhận về mặt ngoại giao. Srinivasan, cựu đối tác của Andreessen Horowitz và nguyên CTO Coinbase, đã trình bày trọn vẹn luận đề này trong cuốn sách cùng tên xuất bản năm 2022.
Mô hình này xây dựng một cộng đồng toàn cầu xoay quanh một nền tảng đạo đức hay tư tưởng chung trước, rồi mới tìm kiếm chỗ đứng vật lý, với tiền mã hóa đóng vai trò “đường ray tài chính” xuyên biên giới vận hành độc lập với bất kỳ chính phủ bảo trợ nào. Network School tại Penang được thiết kế như một bản thử nghiệm chứng minh khái niệm.
Srinivasan chọn Malaysia một phần vì chính sách kinh tế số tương đối cởi mở và vị thế của nước này như một trung tâm Đông Nam Á thu hút nhân tài quốc tế. Ngôi trường được kỳ vọng cho thấy một cộng đồng thuần công nghệ có thể tự quản, thu hút cư dân năng suất cao và vận hành song hành, cộng sinh với nước sở tại, thay vì đối đầu.
Network School thử sức tại Penang – và thất bại
Penang không phải lựa chọn ngẫu nhiên. Bang đảo này đã định vị mình là trung tâm sản xuất và bán dẫn trong nhiều thập kỷ, chính quyền địa phương cũng tích cực mời gọi vốn FDI công nghệ hơn phần lớn các vùng khác của Malaysia.
Giả định cốt lõi của thí nghiệm Network School là chính quyền sở tại sẽ coi cộng đồng này như một lực bổ sung giá trị. Nhưng giả định đó có vẻ đã sụp đổ. Mệnh lệnh đóng cửa từ phía Malaysia thể hiện một chính phủ có chủ quyền cho rằng thí nghiệm đã vượt lằn ranh chấp nhận được – dù “lằn ranh” đó cụ thể là gì hiện vẫn gây tranh cãi.
Tính đến tối Chủ nhật, Srinivasan và Network School vẫn chưa đưa ra tuyên bố công khai nào về vụ việc.
Những người chỉ trích luận đề network state từ lâu đã lập luận rằng mô hình này đánh giá thấp mức độ cứng rắn của chính quyền sở tại trong việc bảo vệ quyền tài phán khi một cộng đồng được tổ chức từ bên ngoài bắt đầu đạt tới quy mô dễ nhận thấy.
Network School vận hành hệ thống thanh toán riêng, tuyển mộ quốc tế và tự định vị như một “thực thể tiền chủ quyền” (proto-sovereign). Với chính phủ Malaysia, tổ hợp các yếu tố đó rốt cuộc bị xem là một mối đe dọa chính trị – bất kể mức độ đóng góp kinh tế của các thành viên.
Vì sao cú đóng cửa này là đòn giáng mạnh vào câu chuyện quản trị bằng crypto
Network School là một trong số rất ít nơi trên thế giới nơi mối liên hệ giữa hạ tầng tiền mã hóa và tổ chức chính trị ngoài đời thực được thử nghiệm ở quy mô con người.
Thí nghiệm này nối hai ý tưởng vốn thường tách rời trong diễn ngôn crypto: năng lực kỹ thuật của điều phối on-chain, và tham vọng chính trị sử dụng nó để dựng lên mô hình có thể cạnh tranh với nhà nước truyền thống.
Việc bị đóng cửa không phủ nhận tính đúng đắn của công nghệ nền tảng: đường ray thanh toán bằng tiền mã hóa vẫn hoạt động, các cơ chế quản trị on-chain vẫn vận hành. Điều mà sự kiện này kiểm tra – và tạm thời đưa ra câu trả lời tiêu cực – là liệu một chính phủ sở tại có chấp nhận một cộng đồng do nước ngoài tổ chức sử dụng những công cụ đó để vận hành với mức độ tự chủ mà cư dân truyền thống không có hay không.
Câu hỏi này có tác động dây chuyền tới mọi dự án coi tiền mã hóa là hạ tầng cho các hình thức quản trị mới: từ các tổ chức tự trị phi tập trung tìm kiếm tư cách pháp nhân, đến các mạng DePIN đang thương lượng với chính quyền thành phố để tiếp cận hạ tầng vật lý.
Luận đề network state sẽ đi về đâu sau cú sốc Penang?
Srinivasan sở hữu một cộng đồng đông đảo và trung thành với luận đề network state.
Cuốn sách của ông bán tốt, các lần xuất hiện trên podcast vẫn thu hút tương tác mạnh, và một lớp nhà sáng lập xem khung lý thuyết này như lộ trình chính trị thực thụ.
Vụ đóng cửa tại Penang nhiều khả năng sẽ tạo ra hai phản ứng đối lập trong cộng đồng đó: một nhóm coi đây là bằng chứng rằng các nhà nước hiện hữu về bản chất thù địch với “quyền rời đi”, từ đó củng cố lập luận rằng cần những giải pháp thay thế cấp tiến hơn; trong khi nhóm thứ hai sẽ xem đây là một “thất bại sản phẩm”, cho rằng Network...