Ethereum (ETH) đồng sáng lập Vitalik Buterin hôm thứ Tư nói rằng hầu hết các chương trình khuyến khích bằng token trong giai đoạn 2021 đến 2024 chỉ là “lý luận galaxy brain” để biện minh cho đầu cơ, hơn là nhằm thu hút người dùng thực sự.
Trong một bài viết dài trên X, ông lập luận rằng các ứng dụng thành công của ngành hiện nay tăng trưởng bằng cách trở nên hữu ích, chứ không phải bằng cách trả tiền bừa bãi để người ta xuất hiện.
Những bình luận này được đưa ra để đáp lại một người dùng crypto cho rằng các ứng dụng không thể thu hút lượng sử dụng có ý nghĩa nếu không có airdrop hay phần thưởng token.
Buterin phản bác, dẫn ví dụ cha ruột của ông thường xuyên sử dụng Fileverse – một nền tảng tài liệu phi tập trung – như bằng chứng rằng việc người dùng tự nhiên chấp nhận các ứng dụng tiền mã hóa là hoàn toàn có thể mà không cần ưu đãi tài chính.
Ưu đãi tốt vs. Ưu đãi tệ
Buterin phân biệt hai nhóm khác nhau. Theo ông, các ưu đãi bù đắp cho những chi phí tạm thời, không thể tránh khỏi khi sử dụng công nghệ còn non trẻ – như phần thưởng cung cấp thanh khoản DeFi để bù rủi ro bị hack ở giai đoạn đầu của giao thức – là hợp lý về mặt kinh tế.
Ngược lại, các ưu đãi lôi kéo những người dùng vốn dĩ sẽ không bao giờ gắn bó với phiên bản trưởng thành của sản phẩm lại mang tính phá hoại. Việc trả tiền cho người ta đăng nội dung quảng bá là ví dụ rõ ràng nhất, ông viết, vì nó thu hút những người “tối ưu hóa cho sự lười biếng tối đa” và rời đi ngay khi phần thưởng cạn.
Ngay cả khi một số người dùng được trợ giá vẫn ở lại, thiệt hại có thể đã xảy ra. Buterin cho rằng số lượng cộng đồng và chất lượng cộng đồng là hai mục tiêu khác nhau. Trong DeFi, một ETH trong pool thanh khoản đảm nhiệm cùng một chức năng bất kể ai là người gửi vào.
Nhưng với các nền tảng xã hội hay dự án hướng cộng đồng, logic đó không còn đúng – những người tham gia chất lượng cao sẽ viết công cụ mã nguồn mở, trả lời câu hỏi và có thể trở thành thành viên đội ngũ trong tương lai.
Đọc thêm: Bitget Wants 40% Of Tokenized Stock Trading By 2030 - But The Market Barely Exists Yet
Luận thuyết bong bóng
Buterin đi xa hơn với điều ông gọi là “góc nhìn hoài nghi hơn”. Trong giai đoạn 2021–2024, sản phẩm thực sự của nhiều dự án, theo ông, là tạo ra một bong bóng đầu cơ. Các chương trình khuyến khích chủ yếu tồn tại để thổi phồng câu chuyện, chứ không phải để dựng lên mạng lưới.
Ông nhắc lại bài tiểu luận tháng 11/2025 của mình về “kháng galaxy brain” — ý tưởng rằng lý luận đủ tinh vi có thể biện minh cho gần như mọi thứ.
Mọi lập luận cho rằng ưu đãi token giúp thu hút người dùng, theo ông, đều phải được kiểm chứng trước lời giải thích đơn giản hơn rằng các ưu đãi đó chỉ phục vụ cho một “kịch bản pump and dump mặc vest.”
Tại sao điều này quan trọng
Bài đăng xuất hiện trong bối cảnh “farm airdrop” vẫn là hoạt động lớn trong thế giới tiền mã hóa. Nhiều giao thức DeFi và mạng layer-2 đã phân phối lượng token trị giá hàng trăm triệu đô la trong suốt 2024 và 2025, thường cho các ví nhanh chóng bán sạch số token được nhận.
Kết luận của Buterin khá thẳng thừng: phần lớn nỗ lực phải được dồn vào việc xây một ứng dụng thực sự hữu ích. Điều này đã bị bỏ qua trong lịch sử vì các chu kỳ đầu cơ được dẫn dắt bởi “kỹ nghệ câu chuyện”, không phải chất lượng sản phẩm.
Nhưng các dự án mà người dùng crypto “đánh giá cao và tôn trọng nhất” hiện nay, theo ông, lại đang thực hiện phần lớn hoạt động thu hút người dùng theo cách đó.
Đọc thêm: Malaysia's BNM Dives Into Stablecoin Sandboxes: A Cautious Bet on Tokenized Assets