มาเลเซียมีคำสั่งให้ปิด Network School ของ บาลาจิ ศรีนิวาสัน (Balaji Srinivasan) ที่ปีนัง สิ้นสุดการทดลองสร้าง “เครือข่ายรัฐ” (network state) ในโลกจริงซึ่งดำเนินมาราวสองปี แนวคิดที่บาลาจิอธิบายว่าเป็น “สังคมที่ก่อตัวบนโลกออนไลน์ก่อน แล้วจึงค่อยขยายครอบครองพื้นที่ทางกายภาพภายหลัง”
การปิดครั้งนี้ถือเป็นบททดสอบในโลกจริงที่มีนัยสำคัญที่สุดต่อวิทยานิพนธ์เรื่อง “network state” และผลลัพธ์ในรอบนี้คือ “ความพ่ายแพ้”
ประเด็นสำคัญ
รัฐบาลมาเลเซียมีคำสั่งปิด Network School ที่ปีนัง หลังเปิดดำเนินการราว 2 ปี
บาลาจิ อดีตพาร์ตเนอร์ของ Andreessen Horowitz และอดีต CTO ของ Coinbase นำเสนอวิทยานิพนธ์ network state ในหนังสือปี 2022
Network School วางตัวเป็น “ชุมแดนหน้า” ของกลุ่มเทคโนโลยีมองโลกในแง่ดี ดึงดูดผู้คนจากทั่วโลก
จนถึงคืนวันอาทิตย์ ยังไม่มีแถลงการณ์สาธารณะจากบาลาจิหรือ Network School ต่อคำสั่งปิด
ตามรายงานของ TechCrunch หน่วยงานรัฐมาเลเซียได้เดินหน้าปิดแคมปัสที่ปีนัง โดยให้เหตุผลกังวลต่อบางประเด็น แม้รายละเอียดจะยังไม่ชัดเจนในรายงานรอบแรกก็ตาม
Network School โปรยภาพตนเองว่าเป็น “ชุมชนแนวหน้า (frontier community) ของผู้ศรัทธาเทคโนโลยี” เปิดรับสมาชิกจากทั่วโลกที่เชื่อร่วมกับบาลาจิว่า โครงสร้างการประสานงานบนบล็อกเชน และสิทธิในทรัพย์สินที่กำหนดด้วยคริปโท สามารถเข้ามาทดแทนโครงสร้างรัฐแบบดั้งเดิมได้
วิทยานิพนธ์ Network State ต้องการบอกอะไรจริง ๆ
แนวคิด “network state” มองว่า กลุ่มคนที่ยืนอยู่บนชุดคุณค่าหรืออุดมการณ์เดียวกัน สามารถรวมตัวกันบนโลกดิจิทัล สะสมทุนและทรัพยากร จากนั้นค่อยต่อรองเพื่อให้รัฐที่มีอยู่ ยอมรับสถานะในเชิงการทูตได้ บาลาจิซึ่งเคยเป็นพาร์ตเนอร์ของ Andreessen Horowitz และอดีต CTO ของ Coinbase ได้เรียบเรียงวิทยานิพนธ์นี้ไว้ในหนังสือชื่อเดียวกันเมื่อปี 2022
โมเดลนี้เริ่มจากการสร้างฐานประชากรระดับโลกบน “แกนคุณค่าทางศีลธรรมหรืออุดมการณ์” ร่วมกัน แล้วจึงมองหาฐานที่มั่นทางกายภาพ โดยใช้คริปโทเคอร์เรนซีเป็นระบบรางการเงินไร้พรมแดน ที่ไม่ต้องอาศัยรัฐผู้สนับสนุน Network School ที่ปีนังถูกออกแบบให้เป็น “หลักฐานเชิงปฏิบัติการ” ของแนวคิดนี้
บาลาจิเลือกมาเลเซียส่วนหนึ่งเพราะนโยบายเศรษฐกิจดิจิทัลที่ค่อนข้างเปิด และบทบาทของประเทศในฐานะฮับของบุคลากรต่างชาติในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โรงเรียนถูกออกแบบให้แสดงให้เห็นว่า “ชุมชนสายเทค” สามารถปกครองตนเอง ดึงดูดผู้อยู่อาศัยที่มีศักยภาพ และอยู่ร่วมกับประเทศเจ้าภาพอย่างเกื้อกูล ไม่ใช่เผชิญหน้า
เมื่อ Network School ทดสอบปีนัง และเป็นฝ่ายพ่าย
การเลือกปีนังไม่ใช่เรื่องบังเอิญ รัฐเกาะแห่งนี้ปั้นภาพตนเองมานานหลายทศวรรษ ในฐานะศูนย์กลางการผลิตและเซมิคอนดักเตอร์ และรัฐบาลท้องถิ่นก็แข่งขันดึงดูดเม็ดเงินลงทุนเทคโนโลยีต่างชาติ เชิงรุกกว่าหลายพื้นที่ของมาเลเซีย
สมมติฐานหลักของการทดลอง Network School คือ “รัฐบาลเจ้าภาพจะมองชุมชนนี้ว่าช่วยเสริมระบบเดิม” แต่สมมติฐานดังกล่าวดูเหมือนถูกท้าทาย คำสั่งปิดจากรัฐบาลกลางมาเลเซียคือการยืนยันอำนาจอธิปไตย ว่าการทดลองดังกล่าว “ข้ามเส้น” ไปแล้ว แม้ว่าเส้นที่ว่านั้นคืออะไร ยังคงเป็นข้อถกเถียง
จนถึงคืนวันอาทิตย์ บาลาจิและ Network School ยังไม่ได้ออกแถลงการณ์สาธารณะใด ๆ เกี่ยวกับคำสั่งปิดนี้ ขณะที่ฝ่ายวิจารณ์แนวคิด network state เตือนมานานว่า โมเดลนี้ประเมินต่ำไปอย่างมาก ต่อความพร้อมของรัฐเจ้าภาพที่จะ “ปกป้องอำนาจเขตอำนาจศาล” ของตน เมื่อชุมชนที่มีรากฐานจากต่างชาติเริ่มมีขนาดใหญ่จนมองเห็นได้ชัด
Network School ดำเนิน “ระบบการเงินของตัวเอง” รับสมาชิกจากนานาชาติ และวางกรอบตนเองเป็น “หน่วยคล้ายรัฐอธิปไตยในระยะตั้งต้น” (proto-sovereign) ซึ่งเป็นสูตรผสมที่รัฐบาลมาเลเซียสุดท้ายมองว่าเป็น “ภัยคุกคามทางการเมือง” ไม่ว่าผลงานด้านเศรษฐกิจของสมาชิกจะเป็นบวกเพียงใดก็ตาม
อ่านเพิ่มเติม: โครงสร้างพื้นฐาน AI: ทางรอดพันล้านดอลลาร์ของเจ้าหนี้เงินด่วน สู่ยักษ์ศูนย์ข้อมูล
ทำไมการปิดครั้งนี้สั่นสะเทือน “การกำกับดูแลผ่านคริปโท”
Network School เป็นหนึ่งในไม่กี่กรณีทั่วโลกที่ “โครงสร้างพื้นฐานคริปโท” ถูกนำมาทดลองเชื่อมโยงกับ “การจัดตั้งการเมืองในโลกจริง” ในระดับประชากร
การทดลองนี้ผูกสองแนวคิดในโลกคริปโทที่มักเดินแยกกัน ได้แก่ “ศักยภาพเชิงเทคนิคของการประสานงานบนเชน” และ “ความทะเยอทะยานทางการเมือง” ที่จะใช้มันสร้างสิ่งที่แข่งขันได้กับรัฐแบบดั้งเดิม
การถูกปิดครั้งนี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าเทคโนโลยีพื้นฐานใช้การไม่ได้ ระบบชำระเงินบนคริปโทยังทำงาน กลไกกำกับดูแลบนเชนก็ยังใช้งานได้ แต่การทดลองครั้งนี้ตั้งคำถาม—and ณ ตอนนี้ได้คำตอบเชิงลบ— ว่า “รัฐเจ้าภาพจะยอมให้ชุมชนที่จัดตั้งจากต่างชาติ ใช้เครื่องมือเหล่านี้ ดำเนินชีวิตด้วยระดับเสรีภาพและอิสระที่เหนือกว่าคนท้องถิ่นหรือไม่”
คำถามนี้ส่งแรงสั่นสะเทือนต่อทุกโครงการที่วางกรอบคริปโทในฐานะโครงสร้างพื้นฐานของ “ระเบียบการปกครองรูปแบบใหม่” ตั้งแต่ DAO ที่ต้องการสถานะถูกกฎหมาย ไปจนถึงเครือข่าย DePIN ที่กำลังต่อรองกับเทศบาลเพื่อเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ
ทิศทางใหม่ของข้อถกเถียงเรื่อง Network State
บาลาจิมีฐานผู้ติดตามแนวคิด network state ขนาดใหญ่และมีความผูกพันสูง
หนังสือของเขามียอดขายดี การไปออกรายการพ็อดคาสต์ต่าง ๆ ยังดึงยอดการมีส่วนร่วมได้มาก และมีผู้ก่อตั้งสตาร์ทอัพจำนวนหนึ่งที่มองกรอบความคิดนี้เป็น “โรดแมปการเมือง” จริงจัง
การปิดโครงการที่ปีนังน่าจะก่อให้เกิดสองปฏิกิริยาหลักในชุมชนดังกล่าว: กลุ่มหนึ่งจะมองว่านี่คือหลักฐานว่า “รัฐปัจจุบันต่อต้านการออกจากระบบ” ยิ่งตอกย้ำว่าต้องมีทางเลือกที่รุนแรงกว่าเดิม ขณะที่อีกกลุ่มอาจตีความว่า นี่คือ “ความล้มเหลวเชิงผลิตภัณฑ์” ของ Network School เอง ไม่ใช่การล้มเหลวของแนวคิดทั้งหมด และจะหันไปขบคิดว่าจะออกแบบ การทดลองรุ่นถัดไปให้ “กลมกลืนกับรัฐเจ้าภาพ” ได้มากกว่านี้อย่างไร