Verona, doğrulanmış zekâ katmanı olarak ana ağında Fermi adı verilen v32 yükseltmesini bugün devreye aldı. Fermi, ağ üzerindeki her hesaba canlı sonrası kuantum imzalar getiriyor. Kullanıcılar, mevcut hesaplarına bir ML-DSA doğrulayıcı (authenticator) ekleyip isterlerse klasik, kuantum öncesi anahtarlarını adres değiştirmeden devre dışı bırakabiliyor. Verona’da her hesap, tak-çıkar doğrulayıcılar barındıran bir akıllı sözleşme olduğundan, sonrası kuantum imza yeteneği göç gerektiren bir süreç yerine yerel bir seçenek hâline geliyor.
Neden şimdi?
Kuantum takvimi giderek kısalıyor. NIST, neredeyse tüm blok zincirlerini güvence altına alan eliptik eğri imzalarını 2030 sonrasında aşamalı olarak devre dışı bırakmayı, 2035’ten sonra ise tamamen yasaklamayı planlıyor. Google, kendi sonrası kuantum geçiş hedefini 2029’a çekti. Mart ayında Google Quantum AI, yarım milyondan az fiziksel kübite sahip bir makinenin, Bitcoin ve Ethereum’un dayandığı secp256k1 eğrisini dakikalar içinde kırabileceğini öngören, önceki tahminleri neredeyse yirmide bire indiren hesaplamalarını yayımladı. Bugün böyle bir makine yok. Verona, hâlâ manevra alanı varken geçiş yapmayı seçti ve Fermi bu zaman avantajını her kullanıcıya açıyor.
Fermi neler sunuyor?
- ML-DSA-65: FIPS 204 kafes tabanlı imza standardı, yerel hesap doğrulayıcı olarak
- SLH-DSA-128s: FIPS 205 karma tabanlı imza standardı, hazine ve soğuk cüzdan hesapları için
- Sadece sonrası kuantum (PQ-required) politikası: Klasik anahtarları tamamen devre dışı bırakabilen veya klasik anahtar ile sonrası kuantum anahtarın birlikte imza atmasını zorunlu kılan hesap kuralları
- Verona SDK ve gösterge paneli (dashboard) üzerinden tek tıkla geçiş imkânı
Mimarinin önemi
Çoğu zincirde adresler tek bir açık anahtardan türetilir. Bu algoritma kırıldığında kullanıcıların varlıklarını yeni adreslere taşımaları gerekir. Bu model, tahminen Bitcoin arzının üçte birini açık anahtarı ifşa olmuş hesaplarda bırakırken, Ethereum’un kuantum yol haritasını da yeni hesap standartlarına bağımlı kılıyor. Verona ise en baştan farklı bir hesap mimarisiyle inşa edildi. Her hesap, yönetişim tarafından dağıtılmış ve tak-çıkar doğrulayıcı seti tutan bir akıllı sözleşme olarak çalışıyor; bugün bu set secp256k1, geçiş anahtarları (passkeys), Ethereum cüzdanları, JWT ve ZKEmail’i kapsıyor. ML-DSA eklemek, yeni bir geçiş anahtarı eklemekle aynı işlem. Adresin sahibi anahtar değil sözleşmenin kendisi olduğundan, hesapların kimliği, geçmişi ve bakiyesi korunurken alttaki kriptografi şeffaf biçimde değiştirilebiliyor.
Yapılan bahis
Kuantum bilişim ile kriptografi, kovalamaca halinde ilerleyen iki alan ve Fermi bu oyunu bitirmeyecek. Verona, tek bir algoritmanın “sonsuz” güvenli olacağına oynamıyor. Bunun yerine, hiçbir hesabı yolda bırakmadan, tüm ağda algoritma değişimini tek bir yükseltmeyle yapabilecek bir tasarımın şart olduğuna inanıyor. Fermi, kafes tabanlı ve karma tabanlı kriptografik anahtarları aynı anda çalıştırarak, bu varsayımlardan biri çökerse kullanıcıların alternatiflere serbestçe geçiş yapabilmesini sağlıyor.
“Kuantuma dayanıklılık, teknikten çok göç yönetimi problemidir,” diyor Verona’nın kurucusu ve CEO’su Anthony Anzalone. “Diğer tüm zincirler, milyarlarca doların yeni adreslere nasıl taşınacağını çözmek zorunda. Verona’da ise bir anahtar ekleyip bir anahtar kaldırıyorsunuz. Hesapları yıllar önce böyle tasarlamamızın nedeni, kriptografinin sürekli değişeceğini bilmemizdi; Fermi ise bu tasarımın ilk kez ağ ölçeğinde karşılığını aldığı an.”
Sırada ne var?
Fermi’nin ikinci aşaması, doğrulayıcı anahtarlarını Cosmos SDK v0.55 ve CometBFT v0.40 hattı üzerinden ML-DSA-65’e taşımayı hedefliyor; böylece doğrulayıcı oy gücünün üçte ikisi döndüğünde mutabakat katmanı da sonrası kuantum imzalara geçiş yapmış olacak. Verona, NIST FIPS 206’yı nihai hâle getirdiğinde FN-DSA (Falcon) algoritmasını da yeni bir doğrulayıcı olarak ekleyecek. JWT ve ZKEmail gibi üçüncü taraf altyapısına bağlı, kullanım kolaylığı öncelikli doğrulayıcılar ise, kimlik sağlayıcıları ve ispat sistemleri kendi geçişlerini tamamlayana kadar klasik kalmayı sürdürecek ve PQ-required politikalarını tek başlarına karşılayamayacak.
Verona hakkında
Verona, Burnt Labs tarafından geliştirilen; yapay zekâ, kurumsal yapı ve son kullanıcılar için tasarlanmış doğrulanmış zekâ katmanıdır. Eski adıyla XION olan Verona, doğrulanmış gerçek dünya verilerini programlanabilir bir temel katmana dönüştürüyor. Daha fazlası için verona.dev adresini ziyaret edin.
