Trí tuệ nhân tạo đang bước vào một giai đoạn mới, khi các hệ thống không chỉ dừng lại ở việc tạo nội dung hay phân tích thông tin mà còn trực tiếp thực thi quyết định tài chính, quản lý tài sản số và tham gia vào các hoạt động kinh tế, theo chia sẻ của các lãnh đạo công nghệ và tài chính nhân dịp Ngày trân trọng AI.
Bước chuyển này được hậu thuẫn bởi năng lực kỹ thuật cải thiện nhanh chóng và dòng vốn đầu tư ngày càng lớn.
Chỉ số AI năm 2026 của Đại học Stanford ghi nhận tỷ lệ thành công của các “tác tử” AI trong các nhiệm vụ đời thực tăng từ 20% năm 2025 lên 77,3% năm 2026. Đầu tư AI của khối doanh nghiệp toàn cầu đạt 581,7 tỷ USD trong năm qua, tăng 130% so với 2024.
Tuy vậy, báo cáo cũng cho thấy các hệ thống hiện tại vẫn gặp khó khăn với lập kế hoạch nhiều bước và phân tích tài chính chuyên sâu, qua đó nhấn mạnh khoảng cách giữa các tác tử thử nghiệm và một hạ tầng kinh tế có thể tin cậy.
AI tác tử đang vượt ra ngoài vai trò trợ lý
Khoảng cách đó đang dần thu hẹp bên trong các doanh nghiệp, nơi AI tác tử được triển khai trên nhiều mảng như phát triển sản phẩm, tuân thủ và vận hành tài chính.
Ryan Kirkley, CEO kiêm đồng sáng lập Global Settlement Network, cho biết ông đã chứng kiến AI đi từ “công nghệ thử nghiệm thú vị” trở thành thành phần cốt lõi trong vận hành doanh nghiệp.
“Đầu tư vào các công ty AI trong nhiều năm giúp tôi nhìn thấy quá trình công nghệ này chuyển từ một phép thử tò mò sang thứ đang thực sự tái định hình cách doanh nghiệp vận hành,” Kirkley chia sẻ với Yellow.com.
Tại Global Settlement, theo ông, AI đã trở thành trung tâm hoạt động của công ty, với số lượng tác tử nhiều hơn nhân sự, và các hệ thống agentic hỗ trợ các mảng tuân thủ, định danh và phát triển phần mềm.
Kirkley đánh giá sự kết hợp giữa AI và blockchain đặc biệt mang tính bước ngoặt. Hệ thống AI có thể xử lý dữ liệu, phát hiện cơ hội, trong khi các mạng blockchain cung cấp hạ tầng lập trình được, cho phép thực thi quyết định tài chính xuyên biên giới.
“Điều khiến tôi hào hứng nhất là điểm giao nhau giữa AI và crypto, vì mỗi công nghệ mở khóa một thứ mà công nghệ kia còn thiếu,” ông nói.
Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cũng chỉ ra AI và token hóa là hai công nghệ có thể kéo gần hơn các khâu giao dịch, thanh toán và quản lý tài sản đảm bảo, đồng thời giảm chi phí đối soát. BIS cho biết AI đã được các định chế tài chính ứng dụng trong thẩm định tín dụng, phát hiện gian lận, quản lý rủi ro và tự động hóa back-office.
Jordi Esturi, Giám đốc marketing của nền tảng token hóa Brickken, nhận xét ngành công nghệ đang tập trung quá nhiều vào các ứng dụng hiện tại như tạo văn bản, tóm tắt cuộc họp và hỗ trợ lập trình.
“Biên giới tiếp theo của AI là trở thành một chủ thể kinh tế chủ động, giúp con người thực thi quyết định tài chính, quản lý tài sản số và điều phối những giao dịch ngày càng phức tạp theo thời gian thực,” Esturi nói.
Ông mô tả diễn biến này là nền tảng của “tài chính tác tử” và “thị trường vốn tác tử”, nơi các hệ thống AI hoạt động trong khuôn khổ quản trị được thiết lập rõ ràng để hỗ trợ huy động vốn và quản lý tài sản.
Theo mô hình đó, nhà sáng lập có thể dùng hạ tầng được AI hỗ trợ để gọi vốn, nhà đầu tư quản lý danh mục, còn doanh nghiệp phát hành tài sản token hóa với ít thao tác thủ công hơn.
“Một nhà sáng lập đi gọi vốn, một nhà đầu tư quản lý danh mục hay một công ty phát hành tài sản được token hóa phải có thể tương tác với hạ tầng tài chính một cách tự nhiên như họ dùng internet ngày nay,” Esturi nhấn mạnh.
BIS đánh giá các sổ cái token hóa có thể hỗ trợ vận hành tự động, 24/7 và thanh toán đồng thời, song cơ quan này cảnh báo cần có đồng tiền ổn định, khuôn khổ quản trị rõ ràng và hàng rào pháp lý phù hợp để các hệ thống như vậy có thể mở rộng.
Đọc thêm: Token hóa RWA tăng gấp ba nhưng 80% giá trị dồn vào chỉ một nhóm tài sản
Thị trường mới nổi có thể gia tăng vai trò
Vượt ra ngoài phạm vi tài chính, chi phí phát triển AI giảm đang làm thay đổi địa bàn có thể xây dựng doanh nghiệp công nghệ.
Lily Dash, đồng sáng lập Actai Advisors và là nhà sáng lập Future Caribbean, cho rằng khả năng tiếp cận AI đang làm suy yếu mối liên hệ lịch sử giữa địa lý và cơ hội tham gia nền kinh tế công nghệ toàn cầu.
“Lần đầu tiên, địa lý ít quan trọng hơn nhiều so với tài năng, tham vọng và khả năng tiếp cận đúng công cụ,” Dash nhận định.
Bà nhắc đến Barbados, Jamaica, Trinidad, Nigeria và Kenya như những thị trường nơi nhà sáng lập hiện có thể xây dựng sản phẩm và đóng góp vào phát triển AI mà không cần chuyển tới các trung tâm công nghệ lâu đời như Silicon Valley hay London.
Theo Dash, chi phí tham gia vào phát triển công nghệ đã giảm mạnh, tạo cơ hội lớn hơn cho các khu vực vốn chủ yếu nhập khẩu công nghệ nay có thể tự phát triển và xuất khẩu sản phẩm.
Chỉ số AI của Stanford cho thấy AI sinh nội dung đạt mức sử dụng 53% dân số chỉ sau ba năm, nhanh hơn cả máy tính cá nhân lẫn internet. Tuy nhiên, mức độ phổ cập vẫn gắn chặt với thu nhập quốc gia, cho thấy tiếp cận công nghệ vẫn rất chênh lệch dù tốc độ lan rộng rất nhanh.
Ngân hàng Thế giới cũng cảnh báo các nước thu nhập thấp và trung bình đang đối mặt với rào cản lớn nếu muốn triển khai AI ở quy mô rộng. Báo cáo “Tiến bộ và Xu hướng Kỹ thuật số” của tổ chức này xác định bốn nền tảng cốt lõi cho việc ứng dụng rộng rãi: kết nối, năng lực tính toán, dữ liệu phù hợp với bối cảnh địa phương và kỹ năng lực lượng lao động.
Dash cho rằng bốn nền tảng này sẽ quyết định liệu thị trường mới nổi có nắm bắt được giá trị kinh tế bền vững từ AI hay không.
“Chúng ta phải đảm bảo mọi người tiếp cận được hạ tầng, giáo dục, cố vấn và nguồn vốn cần thiết để biến ý tưởng thành doanh nghiệp thật,” bà nói.
Bà lập luận rằng đầu tư vào doanh nhân bản địa có thể giúp AI trở thành động lực tăng trưởng GDP, tạo việc làm giá trị cao và hình thành một thế hệ công ty công nghệ phân bổ rộng hơn về mặt địa lý.
Quản trị sẽ quyết định kết cục
Nhìn chung, các lãnh đạo đều đồng thuận rằng tầm quan trọng kinh tế của AI ngày càng đến từ việc hệ thống có thể “làm được gì” thay vì chỉ “tạo ra cái gì”.
Kirkley kỳ vọng AI sẽ giúp tài sản token hóa và tiền số trở nên dễ tiếp cận hơn đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng, từ đó có thể đẩy nhanh việc chấp nhận các dịch vụ tài chính dựa trên blockchain.
“Tương lai của tài chính sẽ không chỉ là số hóa, mà mặc định sẽ là tài chính thông minh,” ông nói.
Tuy nhiên, mức độ tự chủ cao hơn cũng đem đến rủi ro. BIS cảnh báo việc các mô hình AI tương đồng có thể khiến các định chế tài chính phản ứng giống nhau trước cú sốc thị trường, khuếch đại biến động và áp lực thanh khoản. Phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp dịch vụ đám mây, dữ liệu và mô hình cũng có thể tạo ra điểm yếu vận hành hệ thống.
Bài tiếp theo: Perp DEX đang “ăn” thị phần sàn tập trung, và xu hướng này tăng tốc