Diego Martin từ Yellow cho rằng lực cầu vững nhất đang hình thành trên thị trường crypto không còn đến từ nhà đầu tư lẻ chạy theo các câu chuyện mới, mà đến từ điểm giao thoa giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và Web3, nơi các tác nhân tự động (autonomous agents) có thể trở thành người dùng thường xuyên của hạ tầng on-chain.
Trong cuộc trao đổi với Yellow.com, Martin nói nhu cầu crypto gắn với AI đang khác các chủ đề thị trường trước đây vì nó bắt đầu hình thành từ phía “người mua” thay vì đơn thuần là từ nguồn cung token mới.
“Đây là lực cầu thật nhất mà tôi thấy trong nhiều năm,” Martin nhấn mạnh, cho biết nhận định của ông xuất phát từ việc quan sát dòng lệnh trên sổ lệnh (order book), chứ không chỉ nhìn biểu đồ giá.
Lập luận của ông là hầu hết các câu chuyện trong crypto lịch sử đều đi theo một mô-típ quen thuộc: token mới ra mắt, thanh khoản xoay vòng từ chủ đề này sang chủ đề khác, nhà đầu tư lẻ bị hút vào các đợt đầu cơ ngắn hạn. Nhóm AI–Web3, theo ông, đang phát triển khác biệt vì “người dùng cuối” không phải lúc nào cũng là con người.
Máy móc có thể trở thành lực mua kế tiếp
Martin cho rằng luận điểm mạnh nhất của mảng AI–Web3 là lực cầu tương lai có thể đến từ các cỗ máy trả tiền cho dịch vụ, chứ không phải nhà đầu cơ đặt cược vào tăng giá.
“Bên mua thậm chí có thể không phải là con người đang phấn khích,” ông nói. “Đó là một cỗ máy cần mua credit AI, chẳng hạn cho Claude, hoặc cần quyền truy cập loại công nghệ này.”
Nếu xu hướng đó bền, cấu trúc thị trường sẽ thay đổi. Các tác nhân AI sẽ phải trả tiền cho năng lực tính toán (compute), dữ liệu, đăng ký thuê bao, quyền truy cập, dịch vụ thanh toán–bù trừ và nhiều tương tác máy–máy khác. Những khoản chi này có thể tạo ra nhu cầu sử dụng định kỳ, thay vì chỉ là những cú “bid” đầu cơ một lần rồi tắt.
Martin dự đoán các agent này về sau có thể “tự trả cho nhau và phòng hộ (hedge)” thông qua token tiện ích, credit hay các lớp thanh toán gắn với AI. Khi đó, nhu cầu sẽ tăng cùng với mức độ hoạt động của agent, thay vì bốc hơi mỗi khi sự chú ý của nhà đầu tư lẻ chuyển sang một lĩnh vực khác.
Đó là lý do ông coi AI–Web3 là một trong số ít chủ đề của chu kỳ hiện tại có khả năng tạo ra lực cầu mang tính cấu trúc.
“Dòng vốn không chỉ bám trụ (sticky) và ít xoay vòng hơn, mà còn có xu hướng gom lại và ở yên,” Martin nói.
Bong bóng và hạ tầng có thể cùng tồn tại
Martin không phủ nhận khả năng tài sản crypto gắn với AI đã bước vào giai đoạn đầu cơ. Ngược lại, ông cho rằng bong bóng và cách mạng công nghệ thường diễn ra song hành.
Ông so sánh quá trình xây dựng mảng AI–crypto hiện nay với thời kỳ dot-com, khi phần lớn công ty internet phá sản, nhưng công nghệ nền tảng lại trở thành hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế số.
“Bong bóng và cuộc cách mạng không đối nghịch nhau. Chúng là hai mặt của cùng một sự kiện,” Martin nói. “Internet không chết năm 2001. Chỉ là một số website chết thôi.”
Theo ông, cú siết thanh khoản kế tiếp sẽ đóng vai trò “bộ lọc”. Những dự án giải quyết được vấn đề thật và tạo ra người dùng sẽ sống sót. Các dự án tồn tại chủ yếu vì có thể phát hành token nhiều khả năng sẽ biến mất.
Bài kiểm tra mà ông đặt ra cho nhà sáng lập và nhà đầu tư rất đơn giản: dự án có tồn tại được nếu không thể in token hay không?
Nếu câu trả lời là có, và dự án có người dùng, doanh thu và dòng tiền, Martin cho rằng đó có thể là hạ tầng. Nếu câu trả lời là không, nghĩa là bản thân token đang là sản phẩm, và như vậy dự án sẽ rất dễ tổn thương khi thanh khoản bị siết chặt.
“Đại đa số dự án ra mắt hiện nay hoàn toàn không cần token,” ông nói. “Họ phát hành token vì họ cần tạo ra nhu cầu cho nó, chứ không phải vì có một vấn đề thực sự cần giải quyết.”
Sổ lệnh phơi bày điều biểu đồ giá che giấu
Martin nhận định một trong những sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư là quá phụ thuộc vào biểu đồ giá mà không nghiên cứu cấu trúc thị trường bên dưới.
Bài liên quan: Nhóm tàu sân bay Anh – Nga chạm trán: Thị trường dự đoán đang định giá thế bế tắc ở Bắc Cực ra sao
Theo ông, có những token trông như đang “phi nước đại” trên biểu đồ, nhưng sổ lệnh lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác. Khi đó, thị trường có thể trông rất khỏe trên bề mặt, trong khi người trong cuộc hay nhà đầu tư sớm lại đang tìm cách thoát hàng.
“Tôi thấy những token tăng dựng đứng, nhưng nhìn vào order book thì chỉ toàn lệnh bán,” Martin nói. “Ai cũng đang tìm đường thoát ra.”
Ông cho rằng đó thường là dấu hiệu của lực cầu nhân tạo. Dự án hoặc các bên liên quan có thể đang âm thầm hấp thụ lực bán để giữ cho biểu đồ trông “đẹp”, trong khi chiều sâu sổ lệnh lại rất yếu.
“Biểu đồ thì nói ‘mọi thứ trông tuyệt vời’, nhưng sổ lệnh lại bảo ‘đây chỉ là quả bom nổ chậm’,” ông nói.
Phân biệt điều này càng quan trọng khi token AI–Web3 thu hút nhiều chú ý hơn. Giá tăng không đủ để chứng minh có nhu cầu thật. Theo Martin, nhà đầu tư cần nhìn vào mức độ sử dụng thực tế, doanh thu, độ sâu order book và sức chịu đựng của nhu cầu trong những giai đoạn thị trường căng thẳng.
Cú sốc thanh khoản kế tiếp sẽ là phép thử
Martin dẫn ví dụ cú bán tháo thị trường ngày 10/10 để minh họa tốc độ bốc hơi của lực cầu nhân tạo khi thanh khoản toàn cầu đột ngột cạn kiệt. Theo ông, những cú sốc như vậy luôn bóc trần khác biệt giữa hạ tầng thật và các cuộc đầu cơ.
“Khi thanh khoản toàn cầu khô lại, đường ống đóng băng, lực cầu nhân tạo bay hơi chỉ sau một ngày,” ông nói. “Còn nhu cầu sử dụng thật thì vẫn ở đó.”
Vì vậy, ông tin cú sụt giảm kế tiếp sẽ không chấm dứt luận điểm AI–Web3, mà sẽ sàng lọc các dự án đáng tin khỏi những cấu trúc ‘chỉ có token’. Những dự án có khả năng sống sót cao nhất sẽ là các dự án giải quyết bài toán hạ tầng thật, tạo dòng tiền và phục vụ nhóm người dùng vẫn cần sản phẩm bất chấp giá token.
Với Martin, các tín hiệu quan trọng nhất không phải là “hype”, thương hiệu hay hiệu suất ngắn hạn, mà là việc người dùng có tiếp tục giao dịch hay không, doanh thu có tồn tại không, và order book có thể hiện lực mua thật hay chỉ là “chống đỡ có kiểm soát”.
“Nếu bạn chọn người thắng cuộc chỉ dựa trên biểu đồ, bạn sẽ toàn mua phải dự án tệ nhất,” ông nói. “Hãy nhìn vào đường ống thanh khoản, nhìn vào sổ lệnh.”
Nhà đầu tư lẻ không còn là động lực chính về khối lượng
Martin cũng cho rằng nhà đầu tư lẻ đang chiếm tỷ trọng nhỏ dần trong tổng khối lượng giao dịch crypto. Theo ông, phần lớn vòng quay thị trường hiện nay được tạo ra bởi bot, market maker, hệ thống arbitrage và các chiến lược tự động khác.
“Đa số khối lượng là máy móc thực thi chiến lược không cảm xúc,” ông nói. “Và phần lớn nỗi đau vẫn rơi vào con người.”
Sự dịch chuyển này củng cố luận điểm rộng hơn của ông. Nếu hoạt động trên thị trường crypto ngày càng do máy móc dẫn dắt, thì việc các tác nhân AI trở thành chủ thể kinh tế không còn là câu chuyện xa vời. Nó có thể là giai đoạn tiếp theo của một thị trường vốn đã bị tự động hóa sâu rộng.
Theo Martin, nhà đầu tư cá nhân vẫn là nhóm chịu thiệt hại nặng nhất trong các đợt thanh lý vị thế, vì vào lệnh theo cảm xúc và thường bị hệ thống đòn bẩy “đá văng” ra khỏi thị trường nhanh hơn khả năng phản ứng. Bot không hoảng loạn, nhưng con người thì có.
Trong 12–15 tháng tới, ông kỳ vọng các agent sẽ hiện diện rõ hơn như những tác nhân kinh tế, mua dịch vụ, giao dịch và đóng góp vào hoạt động thị trường theo cách bớt cảm xúc, mang tính tiện ích nhiều hơn.
Hệ quả đối với thị trường crypto là rất lớn. Nếu tác nhân AI trở thành nhóm “khách hàng” mua định kỳ năng lực tính toán, quyền truy cập và dịch vụ thanh toán–bù trừ, chu kỳ nhu cầu lớn tiếp theo có thể sẽ không còn giống những vòng xoay luân phiên do nhà đầu tư lẻ dẫn dắt trước đây.
Nó có thể diễn ra âm thầm hơn, tự động hơn và xoay quanh hạ tầng nhiều hơn.
Câu hỏi, theo Martin, là dự án nào thực sự đang xây dựng cho tương lai đó, và dự án nào chỉ đơn giản mượn câu chuyện AI làm lớp vỏ mới cho một token.
Bài tiếp theo: Farage hứng chỉ trích khi xuất lộ dòng tiền cá cược crypto mờ ám từ 2024