Giới chức Mỹ đang cân nhắc áp hạn chế với các mô hình AI open‑weight của Trung Quốc sau khi Moonshot tung mô hình Kimi K3 2,8 nghìn tỷ tham số, vượt mặt nhiều hệ thống hàng đầu của Mỹ và vấp phải phản ứng dữ dội từ cộng đồng nghiên cứu.
Các điểm chính:
- Kimi K3 vượt nhóm mô hình tiên phong của Mỹ trên một thang đo lập trình quan trọng, thổi bùng lại mối quan tâm của Nhà Trắng về việc siết mô hình open‑weight Trung Quốc.
- Bộ Thương mại Mỹ chưa có bước đi cụ thể, trong khi Moonshot dự kiến công bố đầy đủ trọng số mô hình trong vài ngày tới.
- Giới nghiên cứu cho rằng lệnh cấm chủ yếu bảo vệ các phòng lab Mỹ khỏi cạnh tranh, chứ không giúp AI an toàn hơn.
Kimi K3 kích hoạt lại nỗ lực cấm AI Trung Quốc
Moonshot ra mắt Kimi K3 giữa tháng 7. Mô hình này vượt GPT‑5.6 Sol của OpenAI và Claude Fable 5 của Anthropic trên bài kiểm tra mã hóa FrontierSWE với điểm số 81,2. Theo Axios ngày 20/7, một số thành phần trong chính quyền Trump đang thúc đẩy trở lại các biện pháp gần như cấm vận với mô hình mã nguồn mở nước ngoài, viện dẫn rủi ro an ninh mạng. Nguồn tin thân cận cho hay Bộ Thương mại từng xem xét đưa các phòng lab AI Trung Quốc vào “Danh sách Thực thể” năm ngoái, động thái có thể chặn quyền tiếp cận công nghệ Mỹ nếu không được cấp phép.
Dean W. Ball, phụ trách chiến lược tương lai tại OpenAI, lập luận Washington nên tạo ra tâm lý “bất định pháp lý” quanh thế hệ mô hình mới, vì mô hình open‑weight giá rẻ sẽ làm giảm nhu cầu đầu tư vốn lớn ở các phòng lab tiên phong. Tuy nhiên chỉ vài ngày sau, ông phải rút lại phát biểu khi Yann LeCun, Martin Casado và nhiều nhà nghiên cứu khác nhấn mạnh phần mềm mở giúp tăng tốc đổi mới và hoàn toàn có thể song hành với mô hình sở hữu độc quyền.
Một bài viết riêng trên Politico cho biết Bộ Thương mại khó có khả năng hành động trong ngắn hạn.
Đọc thêm: Biến động chỉ số Công nghiệp Dow Jones thử thách câu chuyện “tách rời” của Bitcoin
Lập luận an ninh bị chất vấn
Braden Hancock, đồng sáng lập Snorkel AI, nhận định các mô hình mở đạt chuẩn “frontier” sẽ ép biên lợi nhuận và kéo mặt bằng giá xuống tại những phòng lab đóng, đó là lý do nhiều doanh nghiệp Mỹ đang dần chuyển sang dùng chúng. Ông không kỳ vọng tổng mức sử dụng AI sẽ giảm vì xu hướng này.
Sam Bresnick, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi (CSET) thuộc Đại học Georgetown, đặt câu hỏi tại sao quyền lực liên bang lại được dùng để che chở doanh nghiệp Mỹ khỏi đối thủ chỉ vì xuất xứ quốc gia.
Clem Delangue, CEO Hugging Face, cho rằng các biện pháp hạn chế chỉ khiến rủi ro bị “che giấu” thay vì giảm bớt, đồng thời tập trung quyền kiểm soát vào tay một số ít tập đoàn. Hancock bổ sung rằng nhiều chương trình sau đại học ở Mỹ hiện dựa chủ yếu trên trọng số mở của mô hình Trung Quốc, khiến “trọng lực nghiên cứu” dần nghiêng về Bắc Kinh.
Kiểm soát chip: Đòn bẩy hẹp nhưng trực diện hơn
Bất kỳ nỗ lực siết phần mềm nào cũng vấp phải rào cản thực tế khi Moonshot dự định công bố toàn bộ trọng số mô hình vào ngày 27/7. Một khi các tệp này lan rộng qua hệ thống mirror và site tải về, bất cứ ai có máy chủ đều có thể vận hành hệ thống mà không cần dùng hạ tầng đám mây Mỹ hay trả phí bản quyền cho doanh nghiệp Mỹ.
Bresnick nhận định dừng bán chip Nvidia H200 cho Trung Quốc sẽ làm chậm bước tiến của Bắc Kinh trực diện hơn nhiều so với lệnh cấm phần mềm, đồng thời tránh được xung đột xoay quanh các công cụ vốn đã được nhiều doanh nghiệp Mỹ sử dụng. Trong bốn năm qua, Washington ưu tiên siết “lớp phần cứng” hơn là “lớp mô hình”, khởi đầu bằng loạt kiểm soát xuất khẩu bán dẫn diện rộng năm 2022.
Bộ Thương mại Mỹ trước đó cũng cấm nhân viên sử dụng DeepSeek trên thiết bị chính phủ từ tháng 3/2025, một biện pháp giới hạn ở cấp thiết bị, không áp dụng với thị trường rộng hơn.
Bài tiếp theo: Mảnh thiên thạch rơi trúng nhà ở New Jersey thúc đẩy cuộc săn lùng sự sống bằng AI