In 1901 sloegen oliezoekers bij Spindletop in Oost‑Texas zo hard olie aan dat het negen dagen duurde om het boorgat af te sluiten. Binnen een jaar hadden meer dan 200 oliemaatschappijen zich daar gevestigd. Wildcatters, gelukzoekers, mensen die eigenlijk niets in de olie-industrie te zoeken hadden, zaten ineens in de olie-industrie. Zo ziet een echt open grondstoffenmarkt eruit bij zijn geboorte: rommelig, vol en vol buitenstaanders.
Compute – de hulpbron die de rest van deze eeuw zal vormen zoals olie de vorige eeuw vormde – krijgt niet zo’n begin.
Vorige week noemde Nvidia‑CEO Jensen Huang rekenchips een "belegbare activaklasse", de eerste keer dat ’s werelds waardevolste chipmaker over silicium sprak in de taal die normaal is voor vastgoed, grondstoffen of goud. Aanleiding was een infrastructuurfinancieringsdeal van naar verluidt 500 miljard dollar, de nieuwste in een reeks megadeals die GPU‑capaciteit hebben veranderd in iets waar banken nu een prijs op plakken, structuren omheen bouwen en mee handelen.
De vergelijking met olie is verleidelijk, en mensen aan de top van de sector spelen daar graag op in. Maar er is één cruciaal verschil: olie bouwde een open economie. Compute is een gesloten economie aan het bouwen.
De Amerikaanse economie van de 20e eeuw bloeide omdat olie toegankelijk was. Honderden producenten concurreerden, terwijl raffinaderijen, distributeurs, gereedschapsbouwers en dienstverleners rondom die concurrentie ontstonden. De hulpbron was waardevol, maar de markt eromheen was open genoeg om waarde naar buiten te laten lekken in plaats van die te concentreren in een handvol bedrijven. Vroeg Silicon Valley draaide op hetzelfde principe: dezelfde chips en componenten waren beschikbaar voor twee jongens in een garage als voor IBM, en die openheid maakte het mogelijk dat een hele industrie uit het niets kon ontstaan.
Een markt die alleen aan huisbazen verhuurt
Compute gaat de andere kant op. Microsoft, Google, Meta en Amazon hebben het overgrote deel van de volgende generatie GPU‑allocatie tot en met 2027 vastgelegd, met meerjarige leveringscontracten, directe belangen in chip‑ en datacenters en financieringsconstructies die volledige datacenter‑build‑outs op hun balans zetten nog voordat er één chip is geleverd. Ze kopen capaciteit vooruit die nog niet bestaat en reserveren de compute van morgen vandaag.
AI‑labs leggen vervolgens hun eigen toegang vast via exclusieve cloud‑partnerschappen met diezelfde hyperscalers. Tegen de tijd dat een AI‑bedrijf in de groeifase of een ambitieus onderzoeksteam op zoek gaat naar GPU‑tijd, is de goede capaciteit al vergeven, is de resterende voorraad te duur, en ligt de onderhandelingsmacht volledig bij Big Tech.
Het resultaat is een merkwaardige markt, zonder echt tekort aan silicium en met een substantieel deel van de wereldwijde GPU‑capaciteit dat stil staat in datacenters die geen efficiënte manier hebben om die te bundelen of door te verkopen. Het probleem is niet het aanbod. Wat ontbreekt is toegang. Een startup met financiering en een goed team kan nog steeds niet de GPU’s krijgen die het nodig heeft, omdat het geen relatie heeft met de juiste cloudprovider.
Crypto leerde deze les op de harde manier
Iedereen die lang genoeg in crypto zit, herkent dit patroon. De oorspronkelijke belofte van blockchain was open netwerken waar deelname geen toestemming van een zittende partij vereiste. Daarna concentreerde liquiditeit zich op een paar beurzen, werd ontwikkeling geconcentreerd rond een paar chains en begon het ecosysteem verdacht veel te lijken op het financiële systeem dat het eigenlijk moest vervangen.
In de haast om alles te decentraliseren, vergaten mensen dat decentralisatie een hulpmiddel is, niet de bestemming. De meest succesvolle projecten waren die welke bleven vragen of ze daadwerkelijk nuttig waren, daadwerkelijk werkten en daadwerkelijk meer mensen toegang gaven dan voorheen. Stablecoins wonnen niet omdat ze maximaal gedecentraliseerd waren. Ze wonnen omdat ze meer mensen toegang gaven tot transacties in dollars dan het traditionele banksysteem bereid was te doen.
Compute staat op hetzelfde kruispunt. Gedecentraliseerde compute‑netwerken hebben laten zien dat GPU’s die over de hele wereld verspreid zijn, georganiseerd kunnen worden tot bruikbare AI‑infrastructuur. Maar om het toegangsprobleem op te lossen dat het wereldwijde AI‑aanbod tegenhoudt, moet de beweging verder gaan. Net zoals web3‑gamers het niet per se kan schelen wat er onder de motorkap gebeurt, wil een oprichter die een model wil trainen of een bedrijf dat inference op schaal wil draaien vooral weten: kan ik betrouwbare toegang krijgen tot de compute die ik nodig heb, tegen een prijs die ik volhoud, zonder een meerjarig contract te hoeven tekenen met een van vier bedrijven?
De ontbrekende laag
Opgesloten markten blijven niet voor altijd opgesloten. Elke keer dat een hulpbron in te weinig handen geconcentreerd raakt, duikt er uiteindelijk een intermediair op die de gevestigde partijen niet de moeite vonden om zelf te bouwen.
Cloud computing was precies zo’n correctie. Het haalde servers uit bedrijfskelders en maakte er iets van dat iedereen per uur kon huren. Maar cloud is sindsdien weer teruggedreven richting concentratie, waarbij een handvol bedrijven het grootste deel van de wereldwijde datacentercapaciteit controleert en de GPU‑allocatie daarbinnen eerder relaties volgt dan open biedingen.
Wat nu ontstaat, is een nieuwe laag bedrijven tussen de hyperscalers en de mensen die daadwerkelijk moeten bouwen. Hun taak is eenvoudig: de compute vinden die al bestaat maar onderbenut is – of die nu stilstaat in een datacenter dat onder capaciteit draait of vastligt in een contract dat niemand volledig opmaakt – en die naar de bredere markt sturen zonder dat er een meerjarig huurcontract nodig is om binnen te komen.
De slimsten onder hen leren van crypto. In plaats van decentralisatie als identiteit te behandelen, zien ze het als één van meerdere aanbodbronnen, die ze mengen met gecentraliseerde infrastructuur waar betrouwbaarheid dat vereist. Het draait niet om architectuur. Het draait erom of meer mensen toegang tot compute krijgen dan voorheen.
Wat er ontstaat als toegang opengaat
De echte kosten van een opgesloten compute‑markt worden betaald door de bedrijven die nooit van de grond komen. Wanneer een oprichter een roadmap moet plannen rond de compute die hij of zij kan bemachtigen in plaats van rond de sterkste technische gok, wint voorzichtigheid. En voorzichtigheid bouwt niet de volgende doorbraak in eiwitvouwing of autonome systemen.
Onderzoeksteams ontwerpen experimenten rond beschikbare GPU‑uren in plaats van rond wat de wetenschap eigenlijk vraagt. Hele categorieën ambitieuze, compute‑hongerige ideeën worden simpelweg nooit gefinancierd, omdat iedereen in de kamer al weet dat de compute‑kosten het bedrijf zullen wurgen voordat de markt ook maar een kans krijgt.
Elke eerdere computertijdperk wordt herinnerd aan de hand van wie het binnenliet. Mainframes maakten plaats voor minicomputers, minicomputers voor pc’s, pc’s voor cloud. Elke overgang breidde uit wie er mocht bouwen. Als de compute‑laag onder AI verhardt tot een permanente hiërarchie met vier eigenaren en de rest als huurder, dan wordt de volgende generatie invloedrijke AI‑bedrijven beperkt tot wie het geluk had er al bij te zijn vanaf het begin.