ประกันคริปโต 101: ปกป้องกระเป๋าเงิน NFT และสถานะ DeFi อย่างมืออาชีพ

คริปโทเคอร์เรนซีได้เปิดพรมแดนใหม่ของโลกการเงินที่เต็มไปด้วยโอกาสอันมหาศาล – และความเสี่ยงที่ใหญ่ไม่แพ้กัน ตลอดทศวรรษที่ผ่านมา แฮ็กเกอร์ได้ขโมย เงินมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์จากกระดานเทรดและแพลตฟอร์ม DeFi ความผิดพลาดของผู้ใช้รายย่อยทำให้เงินสูญหายแบบเรียกคืนไม่ได้ และบั๊กของซอฟต์แวร์ก็เคยจุดชนวนให้ตลาดล้มเป็นโดมิโน ต่างจากเงินฝากธนาคารแบบดั้งเดิมที่มักได้รับการคุ้มครองโดยกองทุนของรัฐ สินทรัพย์คริปโตส่วนใหญ่แทบไม่มี “ตาข่ายนิรภัย” ติดตัว หากเหรียญถูกขโมย หรือสมาร์ตคอนแทร็กต์ถูกโจมตี คุณอาจต้องเป็นคนรับภาระขาดทุนเต็ม ๆ เอง

ตรงนี้เองที่ “ประกันคริปโต” เข้ามามีบทบาท ประกันคริปโตคือชุดผลิตภัณฑ์ประกันภัยรูปแบบใหม่ที่ออกแบบมาเพื่อคุ้มครองผู้ถือสินทรัพย์ดิจิทัลจากความสูญเสียที่เกิดจากการโจรกรรม แฮ็ก บั๊กในสมาร์ตคอนแทร็กต์ และเหตุไม่คาดฝันอื่น ๆ ในโลกคริปโต แก่นแท้คือการนำแนวคิดประกันภัยดั้งเดิม – การรวมความเสี่ยงของหลายฝ่ายแล้วเฉลี่ยภาระเมื่อเกิดภัย – มาปรับใช้กับเทคโนโลยีบล็อกเชนและโทเคนดิจิทัล

ความสนใจในประกันคริปโตเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วควบคู่กับการเติบโตของอุตสาหกรรม ย้อนกลับไปเมื่อสิบปีก่อน การจะหากรมธรรม์มาคุ้มครอง Bitcoin หรือโทเคนอื่นแทบเป็นไปไม่ได้ ด้วยความใหม่ ความผันผวนสูง และประวัติการแฮ็กกระดานเทรดครั้งใหญ่ เช่น กรณี Mt. Gox ปี 2014 ทำให้บริษัทประกันเมินแล้วว่า “ไม่คุ้มเสี่ยง” แต่เมื่อมูลค่าที่ถูกล็อกอยู่ในสินทรัพย์ดิจิทัลพุ่งแตะระดับหลายล้านล้านดอลลาร์ และนักลงทุนสถาบันเริ่มเข้าสู่สนาม ความต้องการคุ้มครองก็ใหญ่เกินกว่าจะมองข้ามได้ ทุกวันนี้ ประกันคริปโตยังถือเป็นตลาดขนาดเล็กเมื่อเทียบกับการเงินกระแสหลัก แต่เติบโตเร็วมาก มีเบี้ยประกันรวมกันระดับหลายร้อยล้านดอลลาร์ และขยายตัวเร็วกว่าตลาดประกันไซเบอร์โดยรวมเสียอีก ทว่าหากเทียบกับ “ความจำเป็นที่แท้จริง” แล้ว ยังห่างไกลอย่างน่าตกใจ มีการประเมินว่าปัจจุบันมีสินทรัพย์คริปโตถูกประกันเพียงราว 1% ขณะที่ในโลกการเงินดั้งเดิม สินทรัพย์ที่มีประกันอยู่ราว 7% ช่องว่างด้านการคุ้มครองที่กว้างขนาดนี้เป็นทั้งโจทย์ใหญ่และโอกาสทางธุรกิจ กระตุ้นให้ทั้งสตาร์ตอัปบล็อกเชนและบริษัทประกันยักษ์ใหญ่เร่งพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ออกสู่ตลาด

บทความเชิงอธิบายชิ้นนี้จะพาผู้อ่านทำความเข้าใจว่า “ประกันคริปโตคืออะไร ทำไมจึงสำคัญ และวิวัฒนาการของมันมาอย่างไร” เราจะไล่ดูพัฒนาการตั้งแต่ยุคกรมธรรม์คุ้มครองสินทรัพย์ที่ฝากไว้บนกระดานเทรด ไปจนถึงโมเดลพูลความเสี่ยงแบบกระจายศูนย์ในปัจจุบัน วิเคราะห์ความเสี่ยงขององค์ประกอบต่าง ๆ ในระบบนิเวศคริปโต – ตั้งแต่กระเป๋าเงินส่วนบุคคล ไปจนถึง NFT และสถานะใน DeFi – และดูว่าประกันเข้ามาปิดความเสี่ยงเหล่านี้ได้อย่างไร ทั้งผู้ให้บริการแบบรวมศูนย์ (เช่น ซินดิเคตของ Lloyd’s of London, Coincover และบริษัทประกันที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแล) และโมเดลแบบกระจายศูนย์ (เช่น Nexus Mutual, Risk Harbor และรายอื่น ๆ) จะถูกหยิบมาพูดถึงและเปรียบเทียบ ทั้งด้านความครอบคลุม ขั้นตอนเคลม และระดับความน่าเชื่อถือ นอกจากนี้เราจะพาไปสำรวจภูมิทัศน์ด้านกฎระเบียบในตลาดหลักอย่างสหรัฐฯ สหภาพยุโรป และเอเชีย ซึ่งเริ่มมีบทบัญญัติเกี่ยวกับการเปิดเผยความเสี่ยงและข้อกำหนดด้านประกันของคริปโต และท้ายที่สุด เราจะชี้ให้เห็นความท้าทายหลักที่ประกันคริปโตกำลังเผชิญ เช่น ประสิทธิภาพการใช้เงินทุนที่ต่ำ และความเสี่ยงด้านออราเคิล พร้อมมองไปข้างหน้าถึงเทรนด์ที่จะกำหนดอนาคตของตลาดเกิดใหม่นี้ ตั้งแต่กรมธรรม์แบบพาราเมตริก โมเดลบริหารความเสี่ยงด้วย AI การเชื่อมต่อกับเลเยอร์ 2 ไปจนถึงการเข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้นของนักลงทุนสถาบัน

ประกันคริปโตคืออะไร และทำไมถึงสำคัญ

โดยแก่นแล้ว ประกันคริปโตคือประกันภัยที่ออกแบบมาเฉพาะสำหรับสินทรัพย์ดิจิทัลและความเสี่ยงเฉพาะตัวของสกุลเงินดิจิทัล คำจำกัดความแบบมาตรฐานคือ ประกันภัยเฉพาะทางที่คุ้มครองผู้ถือคริปโตจากความสูญเสียอันเกิดจากเหตุการณ์อย่างการโจรกรรม การถูกแฮ็ก หรือการทำกุญแจส่วนตัวสูญหาย ในทางปฏิบัติ รูปแบบของความคุ้มครองมีหลากหลาย ตั้งแต่กรมธรรม์ที่คุ้มครอง Bitcoin หรือ Ether ที่ถูกขโมยจากกระดานเทรดหรือวอลเล็ตแบบคัสโทเดียล ไปจนถึงผลิตภัณฑ์ที่รับประกันความเสียหายจากความล้มเหลวของสมาร์ตคอนแทร็กต์ใน DeFi บางผลิตภัณฑ์คุ้มครอง NFT หรือแม้แต่เครื่องขุดคริปโต สิ่งที่เชื่อมโยงทั้งหมดเข้าด้วยกันคือ เป้าหมายในการ “โอนย้ายความเสี่ยงจากความสูญเสียระดับหายนะ” – เช่น กระดานเทรดถูกแฮ็ก พนักงานภายในเจตนาล้วงเงิน หรือบั๊กวิกฤตในโค้ด – จากตัวบุคคลหรือธุรกิจ ไปสู่พูลประกันภัย เปรียบเหมือนประกันรถยนต์ที่จ่ายค่าสินไหมเมื่อรถชน ประกันคริปโตจะจ่ายชดเชยเมื่อสินทรัพย์ดิจิทัลถูกขโมยหรือถูกทำลายในกรณีที่อยู่ในความคุ้มครอง

ทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญ? เพราะในโลกคริปโต ความสูญเสียจำนวนมาก “ย้อนคืนไม่ได้” ธุรกรรมบนบล็อกเชนถูกบันทึกอย่างเป็นที่สุด ไม่มีธนาคารมาคืนเงินโอนที่คนร้ายหลอกไป ไม่มีหน่วยงานกลางที่จะมากดปุ่มคืนเหรียญให้คุณ หากมีคนดูดเหรียญออกจากกระเป๋า หรือแพลตฟอร์มที่คุณใช้ถูกแฮ็ก โดยทั่วไปแล้วคุณแทบไม่มีช่องทางทวงคืน ความจริงอันโหดร้ายนี้ทำให้นักลงทุนจำนวนมาก โดยเฉพาะสถาบัน เลือกยืนดูอยู่ข้างสนามมากกว่ากระโดดลงมาเล่น ประกันจึงทำหน้าที่เป็น “แบ็กสต็อป” ทางการเงินที่สำคัญ หมายความว่าต่อให้กรณีเลวร้ายสุดเกิดขึ้น คุณยังมีโอกาสได้มูลค่าเงินคืน อย่างที่บทวิเคราะห์ด้านกฎหมายฉบับหนึ่งระบุไว้ว่า ประกันคือ “ห่วงโซ่ข้อสุดท้ายที่ขาดหายไปของระบบนิเวศคริปโต” ที่ทำให้ผู้คนมั่นใจได้ว่ามูลค่าสินทรัพย์จะไม่หายไปในชั่วข้ามคืน ในโลกที่ยังไม่มีโซลูชันเก็บรักษาใด “กันกระสุนได้ 100%” ประกันคือวิธีเดียวที่จะมั่นใจได้ว่าการแฮ็กหรือข้อผิดพลาดจะไม่กลายเป็นหายนะเต็มรูปแบบ

สำหรับผู้ใช้รายย่อย ประกันคริปโตช่วยให้สบายใจมากขึ้นว่าเงินเก็บในโลกดิจิทัลจะไม่หายไปเพียงเพราะคลิกอีเมลฟิชชิ่งหรือถูกมัลแวร์เล่นงาน นักลงทุนรายวันเรียนรู้ด้วยตัวเองแล้วว่าทั้งกระดานเทรดและกระเป๋าเงินส่วนบุคคลต่างก็ถูกเจาะได้ ลองนึกถึงกรณีเมื่อต้นปี 2022 ที่นักสะสม NFT รายหนึ่งถูกหลอกให้คลิกลิงก์ฟิชชิ่ง จนคอลเลกชัน Bored Ape มูลค่ากว่า 2.5 ล้านดอลลาร์ถูกขโมยจากวอลเล็ต หรือกรณีผู้ใช้ที่สูญเงินไปกับการล่มสลายของกระดานเทรด ตั้งแต่ Mt. Gox ในปี 2014 ไปจนถึง FTX ในปี 2022 ที่ลูกค้าจำนวนมากแทบไม่ได้อะไรคืน นอกจาก “เศษซาก” ของพอร์ต ในสถานการณ์แบบนั้น หากมีกรมธรรม์ที่ใช้เคลมได้จริง ประกันสามารถเป็น “ทางรอด” ที่สำคัญ แม้ประกันคริปโตสำหรับรายย่อยจะยังมีจำกัด แต่ผู้ให้บริการอย่าง Coincover ก็เริ่มออกผลิตภัณฑ์ที่มุ่งเน้นผู้บริโภคแล้ว เช่น ความคุ้มครองวงเงินสูงสุด 100,000 ดอลลาร์สำหรับกระเป๋าเงินหรือ NFT ส่วนบุคคล แค่รู้ว่ามี “คนมาจ่ายแทน” เมื่อเกิดความสูญเสียที่อยู่ในเงื่อนไข ก็ทำให้การก้าวเข้าสู่ตลาดคริปโตน่ากลัวน้อยลงมากสำหรับมือใหม่

สำหรับผู้เล่นสถาบัน ประกันคริปโตแทบจะเป็น “เงื่อนไขบังคับ” ธนาคาร เฮดจ์ฟันด์ สำนักงานครอบครัว และบริษัทมหาชนที่เริ่มถือสินทรัพย์ดิจิทัลมักมีหน้าที่ตามกฎระเบียบและกรอบการบริหารความเสี่ยงที่บังคับให้ต้องมีความคุ้มครองประกัน พวกเขากำลังดูแลเงินจำนวนมาก – ระดับหลายสิบล้านดอลลาร์ขึ้นไป – แทนลูกค้าหรือผู้ถือหุ้น ซึ่งต้องได้รับหลักประกันว่าทรัพย์สินเหล่านั้นปลอดภัย “นักลงทุนรายใหญ่และสถาบันจะไม่ทำธุรกิจกับบริษัทที่ไม่มีประกันเพียงพอ” บทวิเคราะห์ในอุตสาหกรรมฉบับหนึ่งชี้ไว้เช่นนั้น และประเด็นนี้ยิ่งถูกขยายความในโลกคริปโตที่มีประวัติการแฮ็ก และความไม่แน่นอนด้านกฎระเบียบสูง ผู้ให้บริการดูแลสินทรัพย์คริปโตระดับสถาบันจึงมักใช้ “ประกัน” เป็นจุดขายสำคัญ ตัวอย่างเช่น กระดานเทรดรายใหญ่ในสหรัฐฯ อย่าง Coinbase, Gemini และ Crypto.com ต่างถือกรมธรรม์มูลค่าหลายร้อยล้านดอลลาร์ครอบคลุมสินทรัพย์ในคัสโทดีแบบ cold storage (ห้องนิรภัยออฟไลน์) กรมธรรม์เหล่านี้มักถูกรับประกันโดยกลุ่มบริษัทประกันหลายราย และคุ้มครองกรณีการโจรกรรมหรือการเจาะระบบไซเบอร์ Gemini ถึงขั้นตั้งบริษัทประกัน captive ของตัวเองในปี 2020 เพื่อให้ได้วงเงินคุ้มครอง 200 ล้านดอลลาร์ ซึ่งในเวลานั้นถือเป็นกรมธรรม์คุ้มครอง cold storage ที่ใหญ่ที่สุดในอุตสาหกรรม Yusuf Hussain หัวหน้าฝ่ายความเสี่ยงของ Gemini กล่าวว่า “ประกันคือหนึ่งในด่านสุดท้าย… ถ้าจะให้เกิดการยอมรับในวงกว้าง เส้นทางข้างหน้าคือตลาดซื้อขายที่อยู่ภายใต้กำกับและปฏิบัติตามกฎ [ซึ่งมี] การคุ้มครองระดับเดียวกับการเงินดั้งเดิม” กล่าวอีกนัยหนึ่ง ประกันที่แข็งแรงคือกุญแจสู่การทำให้คริปโตกลายเป็นกระแสหลัก เปิดทางให้นักลงทุนสถาบัน “รู้สึกปลอดภัยว่า หากเหตุการณ์เลวร้ายที่สุดเกิดขึ้น ก็มีแพ็กเกจประกันเพียงพอคอยคุ้มครองสินทรัพย์”

ทั้งนี้ต้องเข้าใจว่าประกันคริปโตไม่ได้ “ลบความเสี่ยง” ทิ้งไป แต่มันช่วย “โอน” และ “ลดแรงกระแทก” ต่างหาก เช่นเดียวกับที่ประกันบ้านไม่อาจป้องกันไฟไหม้ แต่ช่วยจ่ายค่าซ่อมหรือสร้างใหม่ภายหลัง ประกันคริปโตไม่อาจหยุดการแฮ็กได้ แต่ชดเชยเจ้าของสินทรัพย์ได้ ตาข่ายนิรภัยทางการเงินนี้อาจเป็นตัวแปรที่ทำให้ความเสียหายจากการถูกแฮ็กกลายเป็นแค่เรื่องยุ่งยากระยะสั้น แทนที่จะกลายเป็นจุดจบทางการเงินของเจ้าของ นอกจากนี้ยังมีผลต่อเสถียรภาพของระบบโดยรวมด้วย เพราะเมื่อความกลัว “สูญเงินแล้วไม่มีวันได้คืน” ลดลง ผู้เล่นหน้าใหม่ก็กล้าเข้าตลาดมากขึ้น นักวิเคราะห์ชี้มานานแล้วว่าการขาดกลไกคุ้มครองคือหนึ่งในปัจจัยที่สกัดผู้ใช้งานและนักลงทุนจำนวนมากไม่ให้เข้ามาเกี่ยวข้อง เมื่อมีประกัน ระบบก็มี “ตาข่ายรองรับ” ให้ผู้คนรู้สึกสบายใจในการถือ ใช้ และลงทุนในคริปโตมากขึ้น ในระยะยาว ตลาดประกันคริปโตที่เติบโตขึ้นอาจช่วยลดความผันผวนของตลาดได้บางส่วน ด้วยการบรรเทาอาการตื่นตระหนกและสูญเสียความเชื่อมั่นหลังเหตุแฮ็กครั้งใหญ่

สรุปแล้ว ประกันคริปโตมีความสำคัญเพราะมันช่วยเติม “ชั้นของความเชื่อมั่นและการจัดการความเสี่ยง” ให้กับโลกที่แทบไม่มีทางถอยหลัง หากเกิดข้อผิดพลาด มันช่วยจัดวางอุตสาหกรรมคริปโตให้อยู่ในกรอบเดียวกับความคาดหวังของการเงินดั้งเดิม ที่แทบทุกสินทรัพย์และกิจกรรมสามารถหาประกันได้ ตั้งแต่เทรดเดอร์รายย่อยที่อยากปกป้องกระเป๋าเงินส่วนตัว ฟินเทคที่ต้องมีประกันตามข้อกำหนด ไปจนถึงกองทุนบำเหน็จบำนาญที่เรียกร้องการคัสโทดีแบบมีประกัน การมีอยู่ของประกันคือสัญญาณว่าตลาดกำลัง “โตเป็นผู้ใหญ่” ดังที่เราจะเห็นต่อไปว่า สถานการณ์ไม่เคยเป็นเช่นนี้มาก่อน กว่าบริษัทประกันจะเริ่มยอมเสี่ยงเข้ามา ก็ต้องผ่านกระบวนการปรับตัวหลายปี

จาก cold storage สู่พูลแบบกระจายศูนย์: เส้นทางสั้น ๆ ของประกันคริปโต

ในช่วงปีแรก ๆ ของ Bitcoin (ราว 2009–2015) ประกันสำหรับคริปโตแทบจะไม่มีอยู่จริง ความคิดที่ว่าบริษัทประกันดั้งเดิมจะยอมรับความเสี่ยงจากการถูกแฮ็กของโทเคนดิจิทัลที่ถือโดยผู้ใช้ซึ่งแทบไม่ระบุตัวตน ฟังดูเหลือเชื่อ เหตุการณ์อย่างการถูกแฮ็กของกระดานเทรด Mt. Gox ในปี 2014 (ที่สูญ Bitcoin ไปกว่า 850,000 BTC) สะท้อนระดับความเสี่ยงที่รุนแรง แต่ในเวลานั้น บริษัทประกันส่วนใหญ่เลือก “ถอยห่าง” มากกว่าจะเข้าไปถือความเสี่ยงโดยตรง ภูมิทัศน์ของประกันคริปโตก่อนปี 2017 แทบไม่มีบริษัทไหนยอมรับความเสี่ยงหรือกล้าเป็นผู้รับประกันภัยเลย แต่ภาพเริ่มเปลี่ยนในช่วงครึ่งหลังของทศวรรษ 2010 เมื่อคริปโตเติบโตขึ้นเป็น “สินทรัพย์ทางการเงินเต็มตัว” ในที่สุด “โอกาสและดีมานด์ก็ใหญ่เกินกว่าจะเมินเฉยได้” ผู้รับประกันภัยสายบุกเบิกบางรายจึงเริ่มลองลงสนาม

ผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นชัดเจนที่สุดชุดแรกคือประกันสำหรับผู้รับฝากทรัพย์สินดิจิทัล (custodial insurance) ที่คุ้มครองสินทรัพย์ดิจิทัลซึ่งดูแลโดยผู้รับฝากทรัพย์สินที่ได้รับอนุญาตหรือศูนย์ซื้อขาย โดยจุดที่บริษัทประกัน “สบายใจ” มากที่สุดคือสินทรัพย์ที่เก็บแบบ “cold storage” คือเก็บออฟไลน์ในห้องนิรภัย เปรียบได้กับการฝากของมีค่าในตู้เซฟธนาคาร การปฏิบัติกับ private key เสมือนเป็นพันธบัตรไม่มีใบถือ (bearer bonds) หรือเพชรพลอย ทำให้ฝ่ายรับประกันสามารถจัดประเภทความเสี่ยงภายใต้กรมธรรม์แบบเดิมที่คุ้นเคย โดยมักเข้ากรอบ “specie market” ซึ่งครอบคลุมโลหะมีค่า งานศิลป์ และของล้ำค่าอื่น ๆ

หมุดหมายสำคัญเกิดขึ้นในเดือนสิงหาคม 2018 เมื่อ Kingdom Trust ผู้รับฝากทรัพย์สินที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์ในสหรัฐฯ สามารถจัดหากรมธรรม์จาก Lloyd’s of London เพื่อคุ้มครองทรัพย์สินคริปโตของลูกค้าจากการโจรกรรมหรือการสูญหาย Kingdom Trust พยายามหาประกันมาตั้งแต่ปี 2010 แต่กว่าที่ syndicate ใน Lloyd’s จะยอมรับความเสี่ยง ก็ต้องรอจนกระแสคริปโตเติบโตชัดเจน ซีอีโอของ Kingdom Trust ระบุว่า “ตั้งแต่วันแรก เรามองว่าประกันคือปัจจัยสำคัญที่จะดึงนักลงทุนสถาบันเข้าสู่ตลาด” สะท้อนให้เห็นว่าความอุ่นใจจากการมีประกันเป็นเงื่อนไขหลักของลูกค้ากลุ่มนี้ แม้รายละเอียดของกรมธรรม์ – ทั้งตัวผู้รับประกันและเบี้ยประกัน – จะถูกเก็บเป็นความลับ แต่วงการมองว่าดีลนี้เป็นหมุดหมายสำคัญ “ตัวอย่างล่าสุดของอุตสาหกรรมประกันภัยซึ่งเคยลังเล แต่เริ่มยอมยื่นมือมาคุ้มครองธุรกิจคริปโต”

หลังปี 2018 ศูนย์ซื้อขายและผู้รับฝากสินทรัพย์รายใหญ่เริ่มทยอยทำตาม บริษัทประกัน โดยมีโบรกเกอร์อย่าง Aon และ Marsh เป็นตัวกลาง เริ่มจัดกรมธรรม์อาชญากรรม (crime insurance) หรือกรมธรรม์ในตลาด specie ให้กับแพลตฟอร์มคริปโตสำคัญ ๆ แต่มีเงื่อนไขใหญ่คือ ความคุ้มครองส่วนใหญ่จำกัดอยู่แค่สินทรัพย์ใน cold storage กระเป๋า “ร้อน” (hot wallet) ที่ออนไลน์และเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต มักถูกยกเว้นหรือให้ความคุ้มครองเพียงเล็กน้อยเพราะความเสี่ยงถูกแฮ็กสูง ผลลัพธ์คือศูนย์ซื้อขายสามารถทำประกันครอบคลุมสินทรัพย์ส่วนใหญ่ที่เก็บออฟไลน์ได้ แต่เงินที่ต้องใส่ไว้ใน hot wallet เพื่อรองรับการถอนยังเป็นจุดเปราะบางอยู่ดี

อย่างไรก็ดี ภายในปี 2019 ตลาดก็เริ่มเห็นตัวเลขมาตรฐานบางอย่าง เช่น Coinbase มีรายงานว่าถือกรมธรรม์วงเงินราว 255 ล้านดอลลาร์สหรัฐสำหรับยอดคงเหลือใน hot wallet ขณะที่ BitGo ทำประกันวงเงิน 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐที่ได้รับการสนับสนุนจาก Lloyd’s สำหรับสินทรัพย์ใน cold storage บริษัทประกันเริ่มเรียนรู้วิธีประเมินความเสี่ยงของคริปโต โดยตั้งเงื่อนไขเข้มข้น ทั้งมาตรการไซเบอร์ซีเคียวริตี้ระดับสูง ระบบ multi-signature การตรวจสอบประวัติบุคลากร ฯลฯ พร้อมเรียกเก็บเบี้ยประกันสูงเพื่อชดเชยความไม่แน่นอน

หนึ่งในยุทธศาสตร์สำคัญเพื่อให้ได้วงเงินคุ้มครองขนาดใหญ่คือการตั้งบริษัทประกันแบบ captive ในช่วงต้นปี 2020 ศูนย์ซื้อขาย Gemini (ของฝาแฝด Winklevoss) กลายเป็นข่าวใหญ่เมื่อจัดตั้งบริษัทประกัน captive ในเบอร์มิวดา ชื่อ Nakamoto Ltd. เพื่อคุ้มครองธุรกิจรับฝากทรัพย์สินของตนเอง การมีนิติบุคคลประกันที่ได้รับใบอนุญาตของตัวเองทำให้ Gemini สามารถจัดความคุ้มครองรวมได้ถึง 200 ล้านดอลลาร์สหรัฐสำหรับสินทรัพย์ที่ถือแทนลูกค้า ซึ่งถือเป็นวงเงินประกันคริปโตที่ใหญ่ที่สุดในโลก ณ เวลานั้น โครงสร้างดังกล่าวบรรลุได้จากการให้บริษัท captive รับความเสี่ยงส่วนหนึ่งเอง แล้วโอนต่อ (reinsurance) ที่เหลือให้กลุ่มผู้รับประกันภัยดั้งเดิม โดยมี Marsh ในฐานะโบรกเกอร์ช่วยหาผู้ร่วมรับประกันส่วนเกินจากตลาดเชิงพาณิชย์

ดีลของ Gemini สะท้อนทั้งโอกาสและข้อจำกัดของประกันคริปโตยุคแรก ๆ: ความคุ้มครองพอหาได้ แต่ต้องใช้โครงสร้างเชิงสร้างสรรค์ ใช้เวลาจัดการมาก และมีต้นทุนสูง หัวหน้าฝ่ายบริหารความเสี่ยงของ Gemini ย้ำว่าประกันเป็นกุญแจสำคัญต่อการยอมรับในวงกว้าง และ “ลูกค้าเคยชินกับ [การมีความคุ้มครองแบบนี้] ในโลกการเงินดั้งเดิมแล้ว” ที่น่าสังเกตคือ บริษัทประกันจำนวนมากยังปฏิเสธไม่รับความเสี่ยงของ hot wallet กรมธรรม์ของ Gemini เช่นเดียวกับส่วนใหญ่ในยุคนั้น จึงเน้นที่สินทรัพย์ใน cold storage ซึ่งถือว่าเสี่ยงต่อการถูกโจมตีน้อยกว่ามาก

ในช่วงเวลาไล่เลี่ยกัน (ราว 2019–2020) ชุมชนคริปโตเองก็เริ่มทดลองสร้าง “ประกันแบบกระจายศูนย์” เป็นทางเลือกแทนประกันแบบดั้งเดิม โครงการที่ถือว่าเป็นรายแรก ๆ และโดดเด่นที่สุดคือ Nexus Mutual เปิดตัวในเดือนพฤษภาคม 2019 ในฐานะกองทุนประกันแบบ mutual บนบล็อกเชน Nexus Mutual ไม่ใช่บริษัทประกันตามแบบดั้งเดิม แต่เป็น discretionary mutual ภายใต้กฎหมายสหราชอาณาจักร กล่าวคือเป็นกองทุนร่วมของสมาชิกเพื่อแบ่งปันความเสี่ยง

ผลิตภัณฑ์หลักของ Nexus Mutual คือ smart contract cover หรือความคุ้มครองในกรณีที่ smart contract ที่ระบุไว้ (เช่น โปรโตคอลให้กู้ยืม DeFi) ถูกแฮ็กหรือถูกโจมตี ช่องทางคือผู้ใช้คริปโตซึ่งเข้าใจความเสี่ยงจะนำทุนของตนมารวมกัน (ในกรณีของ Nexus ใช้โทเคน NXM) เพื่อประกันกันเองจากความเสี่ยงการถูกเจาะโปรโตคอล ตลอดหลายปีถัดมา Nexus Mutual แสดงให้เห็นว่ารูปแบบนี้ใช้การได้จริง โดยนับตั้งแต่ปี 2019 ได้รับประกันความเสี่ยงสินทรัพย์ดิจิทัลรวมราว 5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และจ่ายค่าสินไหมแล้ว 18 ล้านดอลลาร์ในกรณีความเสียหายที่เกี่ยวข้องกับ DeFi แม้ตัวเลขเหล่านี้ยังเล็กมากเมื่อเทียบกับขนาดตลาด DeFi ทั้งหมด แต่ก็พิสูจน์ได้ว่ากลไกประกันแบบกระจายศูนย์สามารถทำงานและจ่ายเคลมได้จริง แม้ในเหตุการณ์ซับซ้อนอย่างช่องโหว่ในโปรโตคอล ความสำเร็จของ Nexus Mutual ยังเปิดทางให้แพลตฟอร์มประกันคริปโตเนทีฟอีกจำนวนมากเกิดขึ้นในช่วงบูม DeFi ปี 2020–2021 (ซึ่งจะมีการเปรียบเทียบละเอียดในภายหลัง)

ขณะเดียวกัน บริษัทประกันแบบดั้งเดิมก็ขยายขอบเขตความคุ้มครองออกไปจากการดูแลเฉพาะทรัพย์สินที่อยู่กับผู้รับฝาก ในปี 2020 ผู้รับประกันใน Lloyd’s of London พัฒนากรมธรรม์รูปแบบใหม่ที่มุ่งเจาะ hot wallet โดยตรง ซึ่งก่อนหน้านั้นแทบไม่มีใครกล้ารับประกัน ในข่าวประชาสัมพันธ์เดือนกุมภาพันธ์ 2020 Lloyd’s ประกาศโซลูชันประกันกระเป๋าคริปโต “รายแรกของโลก” ที่พัฒนาโดย syndicate Atrium ร่วมกับ Coincover จุดเด่นของกรมธรรม์นี้คือวงเงินความคุ้มครองแบบไดนามิก สามารถปรับขึ้นหรือลงตามราคาคริปโต เพื่อให้มูลค่าที่เอาประกันสอดคล้องกับความผันผวนของตลาด

ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวให้ความคุ้มครองกรณีถูกขโมยสำหรับกระเป๋าออนไลน์ โดยมีวงเงินเริ่มต้นเพียง 1,000 ปอนด์สเตอร์ลิง เจาะกลุ่มผู้ถือคริปโตรายย่อยและธุรกิจขนาดเล็ก Coincover สตาร์ทอัพด้านความปลอดภัยคริปโตจากสหราชอาณาจักร เป็นพันธมิตรเชิงเทคโนโลยี จัดหาโซลูชันสำรอง key และระบบมอนิเตอร์ธุรกรรมเพื่อช่วยลดความเสี่ยงที่กระเป๋าจะถูกเจาะ โครงการ Coincover–Lloyd’s นี้ถูกยกย่องว่าช่วยปลดล็อกอุปสรรคสำคัญของการยอมรับคริปโตในวงกว้าง “ลูกค้าคลื่นใหม่ที่สนใจคริปโตจำนวนมากถอยห่างเพราะไม่มีการคุ้มครองที่เพียงพอ… ด้วยกรมธรรม์เชิงนวัตกรรมนี้ เราสามารถรื้อตัวกั้นเหล่านั้นออก และขยายฐานผู้ใช้คริปโตได้” ซีอีโอ Coincover ระบุไว้ในแถลงของ Lloyd’s สรุปคือ ตลาดประกันแบบดั้งเดิมเริ่มปรับตัวตามความต้องการของคริปโต จากเดิมที่ยอมคุ้มครองเฉพาะสินทรัพย์ที่ถูกแช่แข็งใน cold storage ไปสู่ทรัพย์สินบางส่วนที่มีการใช้งานจริงบนออนไลน์

ปลายทศวรรษ 2010 และต้นทศวรรษ 2020 ยังเป็นช่วงที่บุคลากรและทุนจากอุตสาหกรรมประกันภัยเดิมไหลเข้าสู่โลกคริปโตผ่านสตาร์ทอัพเฉพาะทาง บริษัทอย่าง Evertas (ก่อตั้งปี 2017 เดิมชื่อ BlockRe) วางตัวเป็นผู้รับประกันภัยคริปโตเฉพาะทางที่ทำงานอยู่ในตลาด Lloyd’s ขณะที่ในปี 2022 Chainproof เปิดตัวในฐานะบริษัทย่อยของ Quantstamp (ฟิร์มตรวจสอบความปลอดภัยบล็อกเชน) พร้อมคำโปรยว่าเป็น “ผู้ให้บริการประกัน smart contract ที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลรายแรกของโลก” Chainproof ได้ใบอนุญาตผ่าน regulatory sandbox ของเบอร์มิวดา และมีแบ็กเกอร์รายใหญ่อย่าง Sompo บริษัทประกันญี่ปุ่น และ Munich Re ยักษ์ใหญ่ด้านรีอินชัวเรนซ์

Chainproof โฟกัสที่การประกันสินทรัพย์ที่ล็อกอยู่ในโปรโตคอล DeFi กล่าวคือคุ้มครองความเสี่ยงบนเชนที่บริษัทประกันดั้งเดิมยังไม่พร้อมรับ การเกิดขึ้นของ Chainproof สะท้อนช่องว่างความคุ้มครองที่มีอยู่ในตลาด ก่อนหน้านั้น หากสถาบันโยกสินทรัพย์ออกจากกระเป๋าที่ทำประกันไว้ไปยังแพลตฟอร์ม DeFi อย่าง Compound หรือ Uniswap สินทรัพย์ดังกล่าวจะ “หลุดความคุ้มครอง” ทันที Chainproof ตั้งใจอุดช่องว่างนี้ด้วยผลิตภัณฑ์ประกันที่อยู่ภายใต้กฎเกณฑ์และมีขั้นตอน KYC สำหรับสินทรัพย์แบบไม่ฝากไว้กับคนกลาง (non-custodial) เพื่อให้สถาบันสบายใจเข้าร่วม DeFi โดยไม่ขัดต่อกฎระเบียบหรือกรอบบริหารความเสี่ยง การที่ Munich Re และผู้เล่นใหญ่รายอื่นเข้ามาหนุน ยังเป็นสัญญาณว่าความเชื่อมั่นของกลุ่มบริษัทประกันระดับโลกต่อความเสี่ยงคริปโตเริ่มเพิ่มขึ้น ตราบใดที่มีพันธมิตรผู้เชี่ยวชาญคริปโตคอยสนับสนุนด้านเทคนิค (เช่น ประสบการณ์ตรวจสอบโปรโตคอลของ Quantstamp)

เมื่อเข้าสู่ช่วงกลางทศวรรษ 2020 ภูมิทัศน์ประกันคริปโตกลายเป็นภาพผสมระหว่างโมเดลดั้งเดิมกับนวัตกรรมใหม่ ปลายด้านหนึ่งคือบริษัทประกันและโบรกเกอร์รายใหญ่ที่จัดกรมธรรม์วงเงินมหาศาลให้ศูนย์ซื้อขายและผู้รับฝากทรัพย์สิน ยกตัวอย่างปี 2023 บริษัทประกัน Arch (ผ่าน Lloyd’s) ให้อำนาจ Evertas ออกกรมธรรม์เดี่ยววงเงินสูงถึง 420 ล้านดอลลาร์สหรัฐสำหรับการคุ้มครองการรับฝากคริปโต ซึ่งเชื่อว่าเป็นวงเงินสูงสุดในอุตสาหกรรม ขณะที่อีกปลายด้านหนึ่งคือกองทุนประกันแบบกระจายศูนย์ที่ขยายความคุ้มครองไปสู่ความเสี่ยงแนวใหม่ เช่น ความเสี่ยง stablecoin หลุดตรึงมูลค่า (depegging) และการโจรกรรม NFT โดยใช้กลไก parametric trigger และการกำกับดูแลผ่านชุมชนผู้ถือโทเคน

ระหว่างสองขั้วนี้ยังมีแนวทางลูกผสม เช่น โซลูชันกระเป๋าเงินที่ฝังประกันของ Coincover หรือการใช้บริษัท captive และกลุ่มร่วมแบ่งปันความเสี่ยง (risk-sharing consortia) ที่ผสานโลกเก่ากับโลกใหม่เข้าด้วยกัน แม้ยังถือเป็นระยะเริ่มต้น – ปัจจุบันยังมีเพียง “ไม่กี่เปอร์เซ็นต์” ของสินทรัพย์คริปโตทั่วโลกเท่านั้นที่ถูกทำประกัน – แต่ความก้าวหน้าจากเกือบ “ศูนย์ความคุ้มครอง” เมื่อสิบปีก่อน มาถึงตลาดที่มีผลิตภัณฑ์หลากหลายแบบในวันนี้ถือว่าน่าจับตา หุ้นส่วนรายหนึ่งของสำนักงานกฎหมาย Hunton Andrews Kurth ให้ความเห็นในปี 2025 ว่า “ภูมิทัศน์ของผลิตภัณฑ์ประกันที่ออกแบบมาเพื่อครอบคลุมความเสี่ยงคริปโตกำลังวิวัฒน์อย่างรวดเร็ว” ท่ามกลางการแข่งขันและนวัตกรรมของบริษัทประกันที่พยายามรับมือกับความเสี่ยงรูปแบบใหม่

ถัดจากนี้ เราจะลงลึกว่าความเสี่ยงเหล่านั้นคืออะไร ทำไมกระเป๋าเงินดิจิทัล NFT และสถานะใน DeFi จึงเปราะบาง เพื่อปูพื้นฐานสู่ความเข้าใจว่ากรมธรรม์ต่าง ๆ เข้ามาคุ้มครองในจุดใดบ้าง

ทำความเข้าใจความเสี่ยง: กระเป๋าเงิน NFT และ DeFi

สินทรัพย์คริปโตโดยธรรมชาติอยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีความเสี่ยงสูง การจะเข้าใจว่าประกันคริปโตคุ้มครองอะไรบ้าง จำเป็นต้องแยกวิเคราะห์ประเภทภัยคุกคามและความสูญเสียที่ผู้ถือคริปโตอาจเผชิญ ซึ่งในภาพรวมสามารถจัดกลุ่มตามรูปแบบการถือครองและการใช้งาน – ไม่ว่าจะเก็บไว้ในกระเป๋าส่วนตัว อยู่ในรูป NFT แบบเฉพาะชิ้น หรือถูกล็อกอยู่ในโปรโตคอล DeFi ทั้งนี้ความเสี่ยงหลายประเภทก็ทับซ้อนกัน (ตัวอย่างเช่น ระบบออนไลน์ใด ๆ …)แต่ละรูปแบบการถือครองคริปโทมี “โปรไฟล์ความเสี่ยง” ต่างกันชัดเจน มาลองไล่ดูทีละกลุ่ม:

1. กระเป๋าคริปโทส่วนบุคคล (ฮอตวอลเล็ต–โคลด์วอลเล็ต)
   หากคุณเลือก “ดูแลสินทรัพย์เอง” (self-custody) ความปลอดภัยของเงินทั้งหมดผูกอยู่กับการปกป้อง private key ของคุณล้วนๆ

• ฮอตวอลเล็ต (Hot Wallet)
  หมายถึงกระเป๋าซอฟต์แวร์ที่เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็นแอปมือถือหรือวอลเล็ตบนเบราว์เซอร์ จุดเด่นคือใช้งานสะดวก เหมาะกับการโอน–เทรดบ่อยๆ แต่ก็เป็นเป้าหมายชั้นดีของแฮ็กเกอร์

  ความเสี่ยงหลักๆ ได้แก่

  • มัลแวร์ค้นหาและขโมย private key หรือ seed phrase
  • เว็บ/แอปฟิชชิง หลอกให้ผู้ใช้กรอกคำกู้คืน
  • ช่องโหว่ตัวซอฟต์แวร์วอลเล็ตเอง
  • วิศวกรรมสังคม (social engineering) เช่น ปลอมเป็นทีมซัพพอร์ต หลอกขอรหัสกู้คืน

  เคสที่พบซ้ำๆ คือ ผู้ใช้ติดตั้งแอปปลอม หรือกดลิงก์หลอก แล้วตื่นเช้ามาเจอกระเป๋าถูกดูดจนเกลี้ยง ความเสี่ยงแบบเดียวกันนี้เกิดกับผู้เล่นรายสถาบันเช่นกัน เพราะเอ็กซ์เชนจ์และฟินเทคต้องถือสินทรัพย์ส่วนหนึ่งในวอลเล็ตออนไลน์เพื่อสภาพคล่อง ทำให้กลายเป็นเป้าหมายหลักของอาชญากรไซเบอร์

  ตัวอย่างชัดเจนคือเหตุแฮ็ก Ronin Network ปี 2022 ที่เชื่อมโยงกับเกม Axie Infinity แฮ็กเกอร์เจาะระบบ key ของ validator แล้วกวาดคริปโทไปราว 615 ล้านดอลลาร์จากพูลฮอตวอลเล็ต กรณี “คนในร่วมมือ” ก็เกิดขึ้นจริง จนกรมธรรม์หลายฉบับระบุ “การสมคบคิดของพนักงานหรือผู้ดูแลทรัพย์สิน (insider collusion)” เป็นภัยที่คุ้มครองโดยเฉพาะในฝั่งผู้ดูแลสินทรัพย์ (custodian)

• โคลด์วอลเล็ต (Cold Wallet)
  หมายถึงการเก็บ private key แบบออฟไลน์ เช่น บนฮาร์ดแวร์วอลเล็ต หรือเขียนลงกระดาษแล้วเก็บในตู้เซฟ การจัดเก็บแบบนี้ลดความเสี่ยงจากการแฮ็กออนไลน์ได้อย่างมาก แต่ก็แลกมากับความเสี่ยงอีกชุดหนึ่ง คือ

  • การโจรกรรมทางกายภาพ: มีคนงัดเซฟหรือขโมยอุปกรณ์
  • การสูญหาย: วางลืม ทำหาย แล้วไม่มีแบ็กอัปคีย์
  • ความเสียหายจากภัยพิบัติ: ไฟไหม้ น้ำท่วมทำลายกระดาษหรืออุปกรณ์

  ในหลายกรณี หากฮาร์ดแวร์วอลเล็ตหาย หรือสำรอง seed phrase พังโดยไม่มีสำเนาเพิ่ม สินทรัพย์ก็หายไปตลอดกาล ประกันบางแบบคุ้มครอง “การสูญหายหรือทำลายทางกายภาพของ private key” แต่โดยทั่วไปจะไม่คุ้มครอง “ความผิดพลาดของเจ้าของสินทรัพย์เอง” เช่น โอนผิด address หรือเก็บ seed phrase อย่างประมาท แล้วถูกผู้อื่นนำไปใช้

  คำว่า “ความเสียหายจากความผิดพลาดของเจ้าของ” เป็นข้อยกเว้นมาตรฐานในประกันคริปโท บริษัทประกันคาดหวังให้ผู้ถือปฏิบัติตามมาตรฐานความระมัดระวังขั้นต่ำ โคลด์วอลเล็ตจึงช่วยลดความเสี่ยงด้านแฮ็กได้มาก แต่ไม่ได้ลบความเสี่ยงทั้งหมด

  ช่วงหลังยังเกิดโปรดักต์แบบใหม่ เช่น ผู้ให้บริการอย่าง Coincover เสนอทางเลือกให้บุคคลที่สามเก็บแบ็กอัป key ที่เข้ารหัสไว้ พร้อมรับประกัน (ด้วยความคุ้มครองประกันภัย) ว่าหากคุณสูญเสียการเข้าถึง พวกเขาจะช่วยกู้คืนหรือชดเชยภายในวงเงินที่กำหนด นี่คือบริการ “กู้คืนกุญแจแบบมีประกัน” ที่ผสมเทคโนโลยีกับประกันเข้าด้วยกันเพื่อแก้ปัญหาคีย์หายระดับโครงสร้าง

• สรุปความเสี่ยงด้านวอลเล็ต

  • ฮอตวอลเล็ต: ความเสี่ยงหลักคือ “การโจรกรรมผ่านแฮ็ก/มัลแวร์”
  • โคลด์วอลเล็ต: ความเสี่ยงหลักคือ “การสูญเสียการครอบครอง” ผ่านอุบัติเหตุหรือการโจรกรรมอุปกรณ์

  ทั้งผู้ใช้รายย่อยและบริษัทต่างเผชิญความเสี่ยงนี้ร่วมกัน เอ็กซ์เชนจ์รายใหญ่จึงมักเก็บสินทรัพย์ราว 98% ในโคลด์สตอเรจ และถือเพียงราว 2% ไว้ในฮอตวอลเล็ต พร้อมทำประกันส่วนฮอตบางส่วน

  สำหรับรายย่อย ประกันวอลเล็ตแบบ “ครบวงจร” ยังมีจำกัด แต่ผู้เล่นอย่าง Coincover เสนอประกันคุ้มครองกระเป๋าส่วนบุคคลที่สามารถชดเชยความเสียหายจากการถูกขโมยในฮอตวอลเล็ตได้ในวงเงินที่กำหนด หากผู้ใช้ติดตั้งเทคโนโลยีติดตามธุรกรรมของบริษัท

  ผู้ใช้จำเป็นต้องเข้าใจว่า ประกันสำหรับการถือครองเองมักไม่คุ้มครอง “ความผิดพลาดส่วนตัว” เช่น ลืมรหัสผ่าน หรือหลงเชื่อฟิชชิง ยกเว้นว่ากรมธรรม์ระบุชัดเจนว่าครอบคลุมเหตุการณ์นั้น ที่สำคัญ ประกันใดๆ ก็ไม่คุ้มครอง “ความเสี่ยงด้านราคา” หากเหรียญร่วง 50% จากความผันผวนตลาด นั่นไม่ใช่ความเสียหายที่ทำประกันได้ ประกันคริปโทออกแบบมาเพื่อความเสี่ยงเชิงปฏิบัติการและความปลอดภัย ไม่ใช่ความเสี่ยงด้านการลงทุน

2. โทเคน NFT (Non-Fungible Tokens)
   NFT เปิดมิติใหม่ของสินทรัพย์ดิจิทัล ตั้งแต่ของสะสม ดิจิทัลอาร์ต ไปจนถึงไอเท็มในเกม บางชิ้นเคยซื้อขายกันในระดับหลายล้านดอลลาร์ จุดเด่นคือแต่ละชิ้น “มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว” บนบล็อกเชน

อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงหลักของ NFT คล้ายกับโทเคนคริปโททั่วไป เพราะถูกเก็บไว้ในวอลเล็ตเหมือนกัน หากวอลเล็ตถูกเจาะ NFT ก็ถูกโอนออกและขโมยได้ทันที

ตัวอย่างที่เคยเป็นข่าวใหญ่ เช่น นักสะสมสูญเสีย Bored Ape Yacht Club NFTs หลายสิบชิ้น มูลค่ารวมกว่า 2.5 ล้านดอลลาร์ จากการถูกแฮ็กวอลเล็ตที่เริ่มจากฟิชชิง อีกเหตุการณ์ในกุมภาพันธ์ 2022 คือการโจมตีจุดอ่อนบนแพลตฟอร์มซื้อขาย NFT รายใหญ่ OpenSea แฮ็กเกอร์อาศัยช่องโหว่ฟีเจอร์ migration ขโมย NFT ไป 250 ชิ้น มูลค่าราว 1.7 ล้านดอลลาร์ เหตุการณ์เหล่านี้ย้ำให้เห็นว่า แม้จะชื่อ “non‑fungible” แต่ NFT ก็ไม่ได้ “ขโมยไม่ได้” แต่อย่างใด

ยิ่งไปกว่านั้น ความเป็นสาธารณะของข้อมูลบนเชนทำให้เห็นได้ชัดว่าใครถือ NFT มูลค่าสูงบ้าง ซึ่งยิ่งดึงดูดฟิชชิงและ social engineering ที่เจาะจงเป้าหมายได้ง่าย

• ความท้าทายเฉพาะของ NFT: มูลค่าและความแท้จริง
  ประกันต้องอาศัย “การตีมูลค่า” และ “การพิสูจน์ความเสียหาย” แต่ราคา NFT แกว่งแรงและขึ้นกับกระแสคล้ายตลาดศิลปะชั้นสูง NFT ที่เคยขาย 300,000 ดอลลาร์เมื่อปีที่แล้ว อาจเหลือมูลค่าแค่ 50,000 ดอลลาร์ในปีถัดมาเมื่อกระแสซา ทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า

  • บริษัทประกันควรยึด “ราคาซื้อเดิม”
  • หรือ “มูลค่าตลาดขณะเกิดเหตุ”
  • หรือกำหนด “มูลค่าตกลงล่วงหน้า” (agreed value)

  อีกด้านหนึ่ง กรณีถูกขโมย NFT มักถูกนำไปขายต่ออย่างรวดเร็ว แม้บางครั้งในราคาต่ำกว่ามาก และเพราะเป็นสินทรัพย์เฉพาะชิ้น ผู้ซื้อสามารถตรวจสอบประวัติบนเชนและเห็นได้ว่าชิ้นดังกล่าวเคยถูกรายงานว่าถูกขโมย แต่ก็ไม่ได้หยุดการซื้อขายเสมอไป เรื่องนี้ทำให้การประเมิน “สิทธิครอบครอง” และความสามารถในการติดตามทรัพย์ซับซ้อนยิ่งขึ้น

ภายใต้เงื่อนไขเหล่านี้ การรับประกันความเสี่ยงของ NFT จึงเป็นโจทย์ยากสำหรับฝ่ายรับประกัน ทำให้จนไม่นานมานี้ แทบไม่มีประกัน NFT สำหรับรายย่อยออกสู่ตลาด การวิเคราะห์หนึ่งในปี 2022 ระบุว่า “ณ วันที่เผยแพร่ มีโปรดักต์ประกัน NFT สำหรับผู้บริโภควางขายทั่วไปเพียงตัวเดียว คือของ Coincover” ซึ่งครอบคลุมทั้งลูกค้ารายบุคคลและองค์กร วงเงินสำหรับบุคคลสูงสุดราว 100,000 ดอลลาร์

เดือนมีนาคม 2022 โบรกเกอร์ IMA ประกาศลงทุนด้าน R&D โดยเฉพาะ เพื่อพัฒนาโมเดลประเมินความเสี่ยงและออกแบบประกัน NFT มองช่องว่างความคุ้มครองในตลาดนี้เป็นโอกาสทางธุรกิจโดยตรง

• ความเสี่ยงอื่นของ NFT นอกเหนือจากการโจรกรรม

  • ช่องโหว่ smart contract ทั้งในสัญญาของตัว NFT หรือแพลตฟอร์มซื้อขาย เช่น บั๊กที่เปิดโอกาสให้มีการ mint ซ้ำ หรือโอนโทเคนโดยไม่ได้รับอนุญาต
  • การสูญหายของ metadata หรือไฟล์อาร์ต หากตัวงานเก็บอยู่นอกเชนบนผู้ให้บริการที่ล้มเหลวหรือหยุดให้บริการ

  กรมธรรม์ทรัพย์สินหรือไซเบอร์มาตรฐานมักไม่ครอบคลุมเคสเหล่านี้ และบางฉบับระบุยกเว้นสินทรัพย์ดิจิทัลหรือโทเคนคริปโทไว้ชัดเจน

  สำหรับบริษัทที่ทำธุรกิจเกี่ยวกับ NFT เช่น ตลาดซื้อขาย ประกันไซเบอร์อาจคุ้มครองเหตุอย่างแพลตฟอร์มถูกแฮ็กหรือเซิร์ฟเวอร์ล่ม แต่สำหรับนักสะสมรายบุคคล มักเข้าถึงความคุ้มครองแบบเดียวกันได้ยาก นี่คือเหตุผลที่ต้องมี “ประกันคริปโทเฉพาะทาง”

เมื่อจะทำประกัน NFT กรมธรรม์จำเป็นต้องระบุชัดว่า “กำลังประกันอะไรแน่”

• คือตัวโทเคนบนเชน
• หรือไฟล์สื่อที่อยู่เบื้องหลัง
• หรือความถูกต้องของ metadata

ตามคำอธิบายของ Sharon Henley รองประธาน Coincover ในบทสัมภาษณ์กับ Motley Fool ที่ว่า “คุณกำลังซื้อความคุ้มครองให้กับอะไร? แค่ตัวโทเคน? ความถูกต้องของ metadata? ... คุณต้องเข้าใจให้ชัดว่าจริงๆ แล้วคุณกำลังซื้อประกันอะไรอยู่”

เนื่องจากระบบนิเวศ NFT ยังใหม่มาก ข้อความเงื่อนไขในกรมธรรม์สำหรับ NFT ยังอยู่ระหว่างการพัฒนา ลูกค้าจึงต้องอ่านรายละเอียดอย่างรอบคอบเพื่อเข้าใจชัดว่าเงื่อนไขใด “เป็นเหตุให้เคลมได้” และเงื่อนไขใดไม่ใช่

ในระยะยาว เมื่อข้อมูลความเสียหายและตลาด NFT เริ่มนิ่งขึ้น เราอาจเห็นประกัน NFT แบบเฉพาะกิจคล้ายประกันศิลปะชิ้นเอกที่ครอบคลุมประเด็นละเอียดเหล่านี้ แต่ ณ ตอนนี้ ประกัน NFT มักถูกพับรวมอยู่ในกรมธรรม์ประกันวอลเล็ตคริปโท (ที่ระบุคุ้มครองสินทรัพย์ทุกชนิดในวอลเล็ต ทั้งแบบทดแทนได้และทดแทนไม่ได้) หรืออยู่ในรูปแบบสัญญาเฉพาะราย

3. ตำแหน่งลงทุนใน DeFi (Decentralized Finance)
   หากคุณเข้าไปเล่น DeFi ไม่ว่าจะปล่อยกู้บนโปรโตคอลอย่าง Aave เป็นผู้ให้สภาพคล่อง (LP) บน Uniswap หรือใช้ yield aggregator คุณกำลังเผชิญความเสี่ยงอีกแบบหนึ่งที่ต่างจากการ “ถือคริปโทนิ่งๆ”

• ความเสี่ยง smart contract คือหัวใจ
  บั๊กหรือช่องโหว่ในโค้ดของโปรโตคอล DeFi อาจเปิดช่องให้ผู้โจมตีดูดสภาพคล่องออกจากพูลได้โดยตรง และเมื่อเกิดขึ้น ความเสียหายมักรุนแรงมาก เฉพาะปี 2021 มีตัวเลขความสูญเสียจากแฮ็กและ exploit ใน DeFi รวมกันกว่า 10.5 พันล้านดอลลาร์

  เคสที่ถูกพูดถึงบ่อย ได้แก่

  • การแฮ็ก Rari Capital มูลค่า 80 ล้านดอลลาร์ จากช่องโหว่ reentrancy
  • การโจมตี Beanstalk มูลค่า 181 ล้านดอลลาร์ เมื่อผู้โจมตีใช้ flash loan ซื้อโทเคนจำนวนมากเพื่อยึดสิทธิ์โหวต แล้วผลักดันข้อเสนออันตรายผ่านระบบ governance

• ความเสี่ยงด้านออกแบบเศรษฐศาสตร์โปรโตคอล
  ต่อให้โค้ดทำงาน “ตามสเป็ก” กลไกของโปรโตคอลอาจไม่ทนทานต่อสภาวะตลาดบางรูปแบบ ตัวอย่างคลาสสิกคือการล่มสลายของสเตเบิลคอยน์ TerraUSD (UST) ในเดือนพฤษภาคม 2022 โมเดลอัลกอริทึมของ UST ทำงานตามที่เขียนไว้ แต่เมื่อความเชื่อมั่นหายไป เหรียญหลุด peg จาก 1 ดอลลาร์ และเข้าสู่วงจรตาย (death spiral) จนราคาดิ่งเหลือไม่กี่เซนต์ สร้างความเสียหายรวมราว 17,000 ล้านดอลลาร์ให้ผู้ถือ

จากมุมมองประกัน นี่ไม่ใช่ “การแฮ็ก” แต่เป็น “ความล้มเหลวทางเศรษฐศาสตร์” ของโปรโตคอล ทว่าผู้ลงทุนก็ขาดทุนจริงเช่นกัน ทำให้ผู้ให้บริการประกันบางรายออกแบบผลิตภัณฑ์เฉพาะกิจ เช่น “depeg insurance” มาคุ้มครองความเสี่ยงที่สเตเบิลคอยน์หลุดกรอบมูลค่าที่ตรึงไว้

• ความเสี่ยงจาก oracle
  หลายโปรโตคอลต้องพึ่งข้อมูลราคา (oracle) เพื่อตีมูลค่าสินทรัพย์และทริกเกอร์เหตุการณ์สำคัญ เช่น การชำระบัญชี (liquidation) หาก oracle ส่งข้อมูลผิดพลาดจากการล่มชั่วคราว ดีเลย์ หรือถูกโจมตีให้ราคาบิดเบือน (โดยเฉพาะในตลาดสภาพคล่องต่ำ) ก็อาจนำไปสู่การชำระบัญชีผิดพลาดหรือการโจรกรรมได้

กรณีศึกษา: Inverse Finance สูญเงิน 15 ล้านดอลลาร์ในปี 2022 เมื่อผู้โจมตีปั่นราคาของโทเคนกำกับดูแล (governance token) ที่ใช้เป็นหลักประกันบนแพลตฟอร์ม ให้ราคาพองเกินจริง จนระบบเข้าใจผิดว่ามีหลักประกันมากพอและปล่อยกู้เกินมูลค่าจริง ส่งผลให้ผู้โจมตีดึงสภาพคล่องออกไปได้สำเร็จการโจมตีรูปแบบนี้เป็นลักษณะเฉพาะของระบบอัตโนมัติบนเชนใน DeFi และกำลังเกิดถี่ขึ้นเรื่อย ๆ จนคิดเป็นมูลค่าความเสียหายหลายร้อยล้านดอลลาร์ในระบบ DeFi โดยรวม

อีกหมวดความเสี่ยงที่สำคัญคือ “การโจมตีผ่านกลไกกำกับดูแล (governance attacks)” ในโปรโตคอลแบบกระจายศูนย์ หากโทเคนกำกับดูแล (governance token) ของโปรเจกต์กระจุกตัวอยู่ในมือไม่กี่ราย หรือสามารถกว้านซื้อได้ในต้นทุนต่ำ ผู้ไม่หวังดีอาจสะสมโทเคนจนได้คะแนนเสียงข้างมาก และผลักดันข้อเสนอที่เบี่ยงเบนหรือยักย้ายเงินได้ กรณี Beanstalk ที่กล่าวถึงก่อนหน้าเป็นตัวอย่างตรง ๆ แฮ็กเกอร์อาศัยการรวบรวมเสียงส่วนใหญ่ชั่วคราว แล้วใช้สิทธิโหวตผ่านข้อเสนอถอนเงินออกจากโปรโตคอลอย่างทุจริต

ท้ายที่สุดยังมี “ความเสี่ยงเชิงผู้ดูแลทรัพย์สิน (custodial risk)” ในจุดเชื่อมระหว่าง DeFi กับ CeFi เพราะผู้ใช้ DeFi จำนวนมากยังต้องพึ่งพา CEX เพื่อแปลงระหว่างเงินเฟียต/คริปโท หรือโอนสินทรัพย์ข้ามบล็อกเชน หากแพลตฟอร์มศูนย์กลางเหล่านี้ระงับการถอน หรือถึงขั้นล้มละลาย (อย่างที่เกิดกับ Celsius และ Voyager ในปี 2022) ตำแหน่ง DeFi ของผู้ใช้อาจติดค้างในระบบหรือสูญเสียมูลค่าได้ ความเสี่ยงในลักษณะนี้ทำให้เริ่มมีผลิตภัณฑ์ “ประกันความเสี่ยงจากการล้มของเอ็กซ์เชนจ์” หรือ “ความเสี่ยงผู้ดูแลทรัพย์สิน” ซึ่งผู้ให้ความคุ้มครองแบบ DeFi จะจ่ายค่าสินไหม หากเอ็กซ์เชนจ์รายใหญ่ที่ถือสินทรัพย์ของผู้เอาประกันหยุดให้ถอนเงิน พูดให้ชัดคือ แม้จะไม่ใช่การล้มเหลวของสมาร์ตคอนแทรกต์โดยตรง แต่ตลาดยอมรับแล้วว่าความล้มเหลวของ CeFi กระทบผู้ใช้ DeFi โดยตรง หลายมิวชวลและโปรโตคอลคุ้มครองจึงเริ่มออกแบบความคุ้มครองเพื่อเชื่อมช่องว่างดังกล่าว

เมื่อมองภาพรวมของความเสี่ยงเหล่านี้ จะเห็นชัดว่าทำไม “ประกันรูปแบบใหม่สำหรับ DeFi” หรือที่นิยมเรียกกันว่า “DeFi cover” จึงเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ปัจจุบันผลิตภัณฑ์ DeFi cover ครอบคลุมหมวดใหญ่ ๆ ราว 8 ประเภท เช่น ความคุ้มครองการถูกแฮ็กโปรโตคอล, ความคุ้มครอง stablecoin หลุดเพ็ก (depeg cover), ความคุ้มครองโทเคนสร้างผลตอบแทน (yield‑bearing token cover) ซึ่งป้องกันความเสี่ยงที่ราคาแชร์ของ vault อย่าง Yearn ผิดเพี้ยนเพราะขาดทุนสะสม เป็นต้น แต่ละผลิตภัณฑ์มี “เงื่อนไขการเริ่มคุ้มครอง (trigger)” และ “ข้อยกเว้น” ของตัวเอง เพราะการทำมาตรฐานยังอยู่ระหว่างพัฒนา ตัวอย่างเช่น protocol cover บางเจ้าครอบคลุมทั้งช่องโหว่เชิงเทคนิค, ความผิดพลาดเชิงปฏิบัติการ และอาจรวม governance attack ด้วย แต่ขอบเขตจะแตกต่างกันไปในแต่ละผู้ให้บริการ ในมุมมองผู้ใช้ การอ่านเงื่อนไขอย่างละเอียดเป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่ง ประกันบางฉบับจ่ายเมื่อเกิด “การแฮ็กทุกรูปแบบ” ขณะที่บางฉบับจ่ายเฉพาะเมื่อเงินสูญหายอย่างไม่อาจกู้คืน (กรณีที่แฮ็กเกอร์คืนเงิน อาจไม่เข้าเงื่อนไขการเรียกร้อง)

สาระสำคัญคือ สถานะการลงทุนใน DeFi มีความเสี่ยงสูง แต่ก็มี “ความจำเป็นต่อการประกัน” สูงตามไปด้วย ทุกครั้งที่คุณนำสินทรัพย์ฝากเข้าไปในสมาร์ตคอนแทรกต์ คุณกำลังผูกอนาคตของเงินก้อนนั้นเข้ากับโค้ดและดีไซน์ของสัญญา หากสัญญาพังหรือออกแบบผิด เงินอาจหายไปแบบดึงกลับมาไม่ได้ ความเสี่ยงนี้แตกต่างจากการฝากเงินในธนาคารที่มีกรอบกฎหมายและระบบค้ำประกันรองรับอย่างสิ้นเชิง ประกันคริปโทสำหรับ DeFi กำลังเข้ามาเติมช่องว่างดังกล่าว ณ วันนี้ ยังมีเพียงสัดส่วนเล็กน้อยของมูลค่าเงินที่ถูกล็อกอยู่ใน DeFi (TVL) ที่ได้รับความคุ้มครอง แต่ยิ่งมีเหตุการณ์เลวร้าย เช่น การล่มสลายของ UST ผู้ใช้ก็ยิ่งให้ความสนใจในผลิตภัณฑ์ cover มากขึ้น กรณี UST depeg ในปี 2022 กลายเป็น “สนามทดสอบ” สำคัญที่ช่วยเพิ่มความเชื่อมั่นต่อประกัน DeFi ระหว่าง Nexus Mutual, InsurAce, Risk Harbor และรายอื่น ๆ มีการจ่ายค่าสินไหมรวมราว 22–25 ล้านดอลลาร์ให้กับผู้ที่ซื้อความคุ้มครอง depeg ของ UST หรือโปรโตคอลที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะ InsurAce ที่อนุมัติการเคลมกว่า 98% ของเคส UST depeg เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า “ผู้รับประกันทางเลือก” เหล่านี้สามารถยืนหยัดจ่ายสินไหมได้ในยามวิกฤต ช่วย “กอบกู้” นักลงทุนบางรายจากการขาดทุนย่อยยับ และทำให้ความจำเป็นของประกันในตลาดคริปโทชัดเจนยิ่งกว่าที่เคย ตามที่หนึ่งในทีมงาน InsurAce ให้ความเห็นหลังเหตุการณ์ Terra

โดยสรุป ผู้ใช้คริปโทกำลังเผชิญชุดความเสี่ยงหลากหลาย ตั้งแต่การโจรกรรมและการแฮ็ก, ความล้มเหลวเชิงเทคนิค, ความผิดพลาดจากมนุษย์, การฉ้อโกง ไปจนถึงการถูกยึดหรืออายัดทรัพย์สินด้วยเหตุผลด้านกฎระเบียบ (เช่น รัฐออกมาตรการคว่ำบาตรโปรโตคอลหรือที่อยู่หนึ่ง ๆ จนเข้าถึงเงินไม่ได้) ประกันแบบดั้งเดิมมักไม่สามารถรองรับความเสี่ยงเหล่านี้ในบริบทคริปโทได้ดี จึงเป็นเหตุให้ผลิตภัณฑ์ประกันคริปโทเฉพาะทางทยอยเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นกระเป๋าเงินส่วนตัวที่ถูกแฮ็ก, NFT ราคาแพงถูกขโมย หรือฟาร์มผลตอบแทน DeFi พังเพราะบั๊ก สถานการณ์ล้วนชวนหวั่นใจ แต่การเข้าใจความเสี่ยงคือก้าวแรกของการบริหารความเสี่ยง หลังจากสำรวจสิ่งที่ “อาจผิดพลาด” ไปแล้ว ขั้นถัดไปคือสำรวจว่า “ใคร” กำลังเสนอเกราะป้องกันความเสี่ยงเหล่านี้อยู่บ้าง ทั้งผู้ให้บริการแบบศูนย์กลางและแบบกระจายศูนย์

ผู้ให้บริการประกันคริปโทแบบศูนย์กลาง vs แบบกระจายศูนย์

โมเดลการให้บริการประกันคริปโทในปัจจุบันแบ่งได้กว้าง ๆ เป็น 2 กลุ่ม คือ ผู้ให้บริการประกันแบบดั้งเดิม/ศูนย์กลาง (ทั้งบริษัทประกันรายใหญ่และสตาร์ทอัปที่ทำงานในกรอบกฎหมายประกันปกติ) และแพลตฟอร์มประกันแบบกระจายศูนย์ที่ใช้บล็อกเชน โทเคน และกองทุนรวมจากคอมมูนิตี้ ทั้งสองกลุ่มต่างมุ่งปิดความเสี่ยงด้านคริปโทเหมือนกัน แต่รูปแบบการดำเนินงานแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ส่วนถัดไปจะเจาะลึกแต่ละฝั่ง ก่อนเทียบจุดเด่น จุดอ่อน ผลิตภัณฑ์ และระดับความน่าเชื่อถือ

ผู้ให้บริการแบบดั้งเดิมและแบบศูนย์กลาง

ฝั่งศูนย์กลางคือองค์กรที่หน้าตาใกล้เคียงบริษัทประกันหรือโบรกเกอร์ทั่วไป ออกกรมธรรม์ตามสัญญากฎหมาย รองรับด้วยงบดุลของบริษัทประกันขนาดใหญ่ หรือผ่านตลาดประกันอย่าง Lloyd’s of London ผู้ใช้มักต้องผ่านขั้นตอนยืนยันตัวตน (KYC) และกลุ่มลูกค้าหลักมักเป็นธุรกิจหรือผู้มีสินทรัพย์สูงมากกว่ารายย่อย จุดแข็งคือมีความน่าเชื่อถือกับหน่วยงานกำกับ และยืนอยู่ภายใต้กรอบกฎหมายประกันชัดเจน แต่ข้อจำกัด คือความยืดหยุ่นต่ำ ขั้นตอนพิจารณารับประกันยาวนาน และขอบเขตความคุ้มครองจำกัด

Lloyd’s of London สมควรถูกกล่าวถึงเป็นรายแรกในฐานะตลาดประกันเก่าแก่ที่มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาประกันคริปโท Lloyd’s ไม่ใช่บริษัทเดียว แต่เป็น “ตลาดกลาง” ของซินดิเคตที่เข้ามารับประกันความเสี่ยงต่าง ๆ ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ซินดิเคตภายใต้ Lloyd’s ออกแบบผลิตภัณฑ์ประกันคริปโทใหม่ ๆ หลายรายการ หนึ่งในกรณีศึกษาที่ถูกพูดถึงมากคือ กรมธรรม์สำหรับ “hot wallet” ที่ซินดิเคต Atrium พัฒนาร่วมกับ Coincover ในปี 2020 ถือเป็นก้าวบุกเบิกที่ออก “การรับประกันการโจรกรรม hot wallet ที่มี Lloyd’s หนุนหลัง” พร้อมวงเงินความคุ้มครองแบบไดนามิกที่ปรับตามราคาเหรียญ กรมธรรม์ดังกล่าวได้รับการค้ำประกันโดยกลุ่มบริษัทประกันภายใต้ Lloyd’s (รวมถึงรายใหญ่ระดับ Tokio Marine Kiln และ Markel) ภายใต้โครงการ Lloyd’s Product Innovation Facility ซึ่งเปรียบได้กับ sandbox สำหรับความเสี่ยงรูปแบบใหม่ ความสำเร็จของดีลนี้สะท้อนว่า ตลาดประกันหลายศตวรรษที่เคยคุ้มครองเรือสินค้าและสมบัติ สามารถปรับตัวมารับประกัน “โทเคนดิจิทัล” ได้อย่างแท้จริง ดังที่หัวหน้าฝ่ายนวัตกรรมของ Lloyd’s ระบุว่า “ความต้องการประกันที่สามารถปกป้องคริปโทเคอร์เรนซีเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ... Lloyd’s เป็นบ้านตามธรรมชาติของนวัตกรรมด้านประกัน เพราะซินดิเคตสามารถร่วมมือกันรับประกันความเสี่ยงรูปแบบใหม่ได้” โมเดลการแชร์ความเสี่ยงระหว่างซินดิเคตของ Lloyd’s เหมาะกับโจทย์คริปโทที่ต้องรองรับความเสี่ยงก้อนใหญ่ กระจายออกเป็นส่วน ๆ กรณีนี้เกิดขึ้นแล้วกับกรมธรรม์ของ Kingdom Trust (แม้ไม่เปิดเผยชื่อผู้รับประกัน แต่คาดว่ามีซินดิเคตร่วมรับหลายราย) และเคสอื่น ๆ ปี 2023 Arch Syndicate 2012 ที่ Lloyd’s (บริหารโดย Arch Capital) จับมือกับบริษัทผู้เชี่ยวชาญด้านคริปโทอย่าง Evertas อนุมัติวงเงินประกันขนาดใหญ่ถึง 420 ล้านดอลลาร์ให้กับสินทรัพย์ภายใต้การดูแล (custodial assets) ดีลนี้สะท้อนบทบาท Arch ในฐานะ “ผู้ให้ capacity แบบดั้งเดิม” ขณะที่ Evertas ทำหน้าที่ “coverholder” ประเมินและคัดกรองความเสี่ยงแทน Arch Evertas ระบุว่านี่คือวงเงินประกันคริปโทเดี่ยวที่ใหญ่ที่สุดจากผู้รับประกันรายเดียว โดยไม่ต้องระดมบริษัทประกันหลายรายมาร่วมคุ้มครอง ก้าวเดินของซินดิเคตในเครือ Lloyd’s เช่นนี้กำลังขยาย “capacity” ให้คุ้มครองผู้เล่นรายใหญ่โดยเฉพาะเอ็กซ์เชนจ์ ซึ่งสำคัญอย่างยิ่งในยุคหลัง FTX ที่ทั้งหน่วยงานกำกับและลูกค้าต่างต้องการหลักประกันว่าเงินฝากจะไม่สูญหายไปเฉย ๆ

นอกเหนือจาก Lloyd’s ยังมีบริษัทประกันและโบรกเกอร์ดั้งเดิมที่ตั้งทีมดูแลสินทรัพย์ดิจิทัลโดยเฉพาะ ฝั่งโบรกเกอร์อย่าง Aon และ Marsh ตั้งทีมบริหารความเสี่ยงสินทรัพย์ดิจิทัล ช่วยจัดหากรมธรรม์ให้บริษัทคริปโทหลายสิบราย Marsh มีส่วนในการวางกรมธรรม์ส่วนเกินมูลค่า 150 ล้านดอลลาร์ให้ Coinbase เมื่อไม่กี่ปีก่อน รวมถึงโครงสร้าง captive ของ Gemini ด้านฝั่งผู้รับประกันโดยตรง บริษัทใหญ่อย่าง Munich Re (หนึ่งในรีอินชัวเรอร์รายใหญ่ที่สุดของโลก) ศึกษาความเสี่ยงคริปโทอย่างเงียบ ๆ และให้การรีอินชัวรันส์แก่สตาร์ทอัป (เช่น โครงการทดลองของ Chainproof ในปี 2022) Sompo บริษัทประกันรายใหญ่ญี่ปุ่นลงทุนตรงใน Chainproof และสนับสนุนด้าน capacity ส่วน Allianz ก็มีรายงานว่ากำลังพัฒนาผลิตภัณฑ์ประกันคริปโทเช่นกัน ขณะเดียวกัน Arch นอกจากทำงานผ่าน Lloyd’s ยังมี Arch Insurance (UK) ที่ออกกรมธรรม์คริปโทโดยตรง ในยุโรปและลอนดอนยังมีผู้รับประกันขนาดกลางอีกหลายรายที่เชี่ยวชาญด้าน cyber หรือ specie เริ่มรับประกันเคสคริปโทแบบ “เลือกเคส” เป็นราย ๆ ไป ในสหรัฐ สมาคม NAIC เตือนบริษัทประกันเกี่ยวกับการเปิดรับความเสี่ยงคริปโท และโดยทั่วไปไม่อนุญาตให้บริษัทประกันที่ถูกกำกับถือครองคริปโทบนงบดุล แต่ก็ยังเปิดช่องให้บริษัทในกลุ่ม surplus lines ซึ่งอยู่นอกกรอบกำกับมาตรฐานสำหรับความเสี่ยงสูง รับประกันธุรกิจคริปโทในบางช่องทางได้

Coincover เป็นตัวอย่างเด่นของ “อินชัวร์เทค” ที่ขยายเข้าสู่โลกคริปโท บริษัทก่อตั้งในสหราชอาณาจักรปี 2018 ระบุตำแหน่งตัวเองไม่ใช่ “บริษัทประกันเต็มตัว” แต่เป็นผู้ให้บริการ “โซลูชันความปลอดภัยและการประกันคริปโท” โมเดลคือผสมผสานเทคโนโลยีกับการรับประกัน เช่น ระบบปกป้อง private key ของกระเป๋า (ผ่านการสำรองกุญแจแบบเข้ารหัสและระบบมอนิเตอร์ธุรกรรม) หากเกิดเหตุผิดปกติ จะมี “การรับประกันคุ้มครองความเสียหาย” รองรับ Coincover ให้บริการแก่ผู้ให้กระเป๋าและเอ็กซ์เชนจ์หลายรายเพื่อเพิ่มชั้นการป้องกัน จากการรีวิวโดยสำนักงานกฎหมายแห่งหนึ่ง Coincover ให้ “บริการความปลอดภัยและความคุ้มครองในวงเงินจำกัดแก่ผู้ถือสินทรัพย์บนกระเป๋าและเอ็กซ์เชนจ์เกือบ 20 แห่ง รวมถึง Crypto.com” ตัวอย่างเช่น Ledger ผู้ผลิตฮาร์ดแวร์วอลเล็ตรายใหญ่ จับมือกับ Coincover ในบริการเสริม Ledger Recover ที่จัดเก็บ key shares แบบเข้ารหัสและได้รับการหนุนหลังด้วยประกันการันตีความเสียหายหากบริการล้มเหลว ในฝั่ง NFT ผู้เล่นอย่าง Coincover เปิดตัวผลิตภัณฑ์ประกัน NFT สำหรับผู้บริโภควงเงินคุ้มครองสูงสุด 100,000 ดอลลาร์ตั้งแต่ปี 2022 โมเดลของ Coincover คือทำตัวเป็นตัวกลางฝั่งผู้เอาประกันภัย (policyholder-facing intermediary) ขณะที่ความเสี่ยงที่แท้จริงถูกโอนต่อไปให้บริษัทประกันรายใหญ่ (เช่น syndicate ในเครือ Lloyd’s) เป็นผู้รับประกันภัยโดยตรง แต่แบรนด์และอินเทอร์เฟซที่ผู้ใช้มองเห็นคือ Coincover

ในมุมมองผู้ใช้ หากกระเป๋าเงินดิจิทัลของคุณมีบริการคุ้มครองของ Coincover อยู่ คุณอาจมีสิทธิได้รับชดเชย หากระบบของผู้ให้บริการกระเป๋าเงินถูกแฮ็กจนสินทรัพย์ของคุณถูกขโมยออกไป โมเดลของ Coincover สะท้อนให้เห็นรูปแบบความร่วมมือระหว่างผู้ให้บริการแบบศูนย์กลางกับแพลตฟอร์มคริปโทในปัจจุบัน: แทนที่จะขายกรมธรรม์ตรงให้รายย่อย Coincover จะไปจับมือกับผู้ให้บริการกระเป๋าเงินหรือศูนย์ซื้อขาย แล้ว “พ่วง” ความคุ้มครองเข้าไปเป็นบริการเสริม (value-add) วิธีนี้ช่วยให้กระจายผลิตภัณฑ์ได้ง่ายขึ้น และยังบังคับให้คู่ค้าต้องยกระดับระบบรักษาความปลอดภัยให้สอดคล้องกับเทคโนโลยีของ Coincover เอง

การเติบโตของ Coincover ตอกย้ำความจริงข้อหนึ่งเกี่ยวกับ “ประกันภัยคริปโท” คือ การลดความเสี่ยงด้านเทคโนโลยีกับการรับประกันภัยมักเดินคู่กัน ผู้รับประกันต้องการเห็นมาตรการรักษาความปลอดภัยที่เข้มแข็งอยู่ก่อน (เช่น กระเป๋าแบบ multi-sig การเข้ารหัส การมอนิเตอร์ธุรกรรม) และหลายครั้งตัวบริษัทประกันหรือ insurtech เป็นคนเอาเครื่องมือเหล่านี้เข้าไปติดตั้งเอง เพื่อลดโอกาสที่ต้องจ่ายเคลมในอนาคต

ผู้เล่นศูนย์กลางรายสำคัญอีกรายคือ Chainproof ตามที่กล่าวไว้ก่อนหน้า Chainproof เป็นผู้ให้บริการประกันภัยที่อยู่ภายใต้กำกับ ดูแลโดยเน้นเฉพาะความเสี่ยงจากสมาร์ตคอนแทรกต์ของ DeFi ใช้โครงสร้างแบบบริษัทประกันดั้งเดิม (มีกรมธรรม์ กระบวนการเคลม การกำกับดูแลโดยหน่วยงานในเบอร์มิวดา ฯลฯ) แต่กระบวนการรับประกัน (underwriting) ผูกโยงลึกกับความเชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยบนบล็อกเชน

Chainproof ถูกบ่มเพาะโดย Quantstamp ทำให้ Quantstamp ทำหน้าที่เสมือน “เทคนิคัลอันเดอร์ไรท์เตอร์” ใช้ประสบการณ์ตรวจสอบ (audit) โปรโตคอลที่เกี่ยวข้องกับสินทรัพย์ดิจิทัลมูลค่ารวมกว่า 200,000 ล้านดอลลาร์มาประเมินความเสี่ยงของโปรโตคอล DeFi ที่จะเข้ารับความคุ้มครอง การเปิดตัว Chainproof มีนัยสำคัญเพราะตั้งใจตอบโจทย์นักลงทุนสถาบันใน DeFi โดยเฉพาะ ซึ่งไม่สามารถเข้าใช้ “กองทุน mutual” แบบคริปโทที่ไม่มีใบอนุญาตได้ด้วยเหตุผลด้านคอมพลายแอนซ์

ตัวอย่างเช่น กองทุนเฮดจ์ฟันด์สหรัฐอาจต้องการเข้าไปเป็นผู้ให้สภาพคล่องบนแพลตฟอร์ม DeFi แต่กฎภายในอาจกำหนดว่าทำไม่ได้ หากความเสี่ยงจากการถูกแฮ็กไม่ได้ถูกคุ้มครองโดยบริษัทประกันที่ได้รับใบอนุญาต Chainproof (ซึ่งมี Sompo และ Munich Re หนุนหลัง) จึงสามารถออกกรมธรรม์ “แบบดั้งเดิม” ให้กองทุนนี้ได้ ทำให้คณะกรรมการบริหารความเสี่ยงภายในองค์กรยอมรับได้

ช่วงเริ่มต้น Chainproof วางแผนรับประกันโปรโตคอล DeFi จำนวนจำกัดที่ผ่านการ audit แล้ว ด้วยวงเงินคุ้มครองราว 10 ล้านดอลลาร์เป็นเฟสทดลอง ก่อนจะขยายต่อ ทั้งยังได้หนังสือสนับสนุนรีอินชัวรันซ์จากผู้รีประกันรายใหญ่ ซึ่งถือว่าสำคัญ เพราะสะท้อนว่ากลุ่มรีอินชัวรันซ์แบบดั้งเดิม “พร้อม” เข้ามารับช่วงความเสี่ยงด้านคริปโท หากมีการ “แพ็กเกจ” ความเสี่ยงอย่างถูกต้อง ความเคลื่อนไหวของ Chainproof และความพยายามลักษณะเดียวกัน (เช่น โครงการที่เคยมีข่าวว่าทีม Euler Finance สนใจทำผู้รับประกันบนเชนของตัวเอง) แสดงให้เห็นถึงการบรรจบกันระหว่างทุนแบบศูนย์กลางกับโมเดลประเมินความเสี่ยงเฉพาะด้านคริปโท

อีกชื่อหนึ่งที่ต้องกล่าวถึงคือ Evertas บริษัทประกันภัยคริปโทสัญชาติสหรัฐ Evertas เป็นหนึ่งในสตาร์ทอัพชุดแรกที่โฟกัสธุรกิจประกันภัยคริปโทโดยเฉพาะ ได้ใบอนุญาตเป็นบริษัทประกันในเบอร์มิวดา และในปี 2022 ยังกลายเป็น “coverholder” ของ Lloyd’s ด้วย กลยุทธ์หลักคือการทำงานใกล้ชิดกับบริษัทประกันรายใหญ่ (เช่น Arch ภายใต้ Lloyd’s) เพื่อขยายขีดความสามารถด้านวงเงินคุ้มครอง และสร้างโปรแกรมประกันสำหรับศูนย์ซื้อขาย ผู้ดูแลทรัพย์สิน (custodian) ไปจนถึงอุปกรณ์ขุดเหมือง

รายงานของ Reuters ในปี 2023 เกี่ยวกับกรมธรรม์วงเงิน 420 ล้านดอลลาร์ของ Evertas/Arch ระบุว่า Evertas สามารถให้ความคุ้มครองฮาร์ดแวร์ขุดเหมืองคริปโทได้สูงถึง 200 ล้านดอลลาร์ เทียบได้กับประกันทรัพย์สินสำหรับ “ฟาร์มขุด” ขนาดใหญ่ การที่ผู้เล่นเฉพาะทางอย่าง Evertas ขยายพอร์ตไปครอบคลุมทั้งความเสี่ยงด้านอาชญากรรม (การโจรกรรม private key) และทรัพย์สิน (โครงสร้างพื้นฐานการขุด) เป็นสัญญาณอีกข้อหนึ่งของการเติบโตสู่ภาวะ “ตลาดที่โตเต็มที่มากขึ้น”

Evertas ชี้ว่าปัจจุบันมีคริปโทที่อยู่ภายใต้ความคุ้มครองจริงเพียง 2–3% ของมูลค่าตลาดทั้งหมด แต่บริษัทประกันสายอนุรักษ์นิยมเริ่มมองเห็นแล้วว่า “ธุรกิจนี้ใหญ่พอและมีดีมานด์มากพอที่จะเข้าไปทำตลาดได้” บริษัทอย่าง Evertas และผู้เล่นลักษณะเดียวกันมักรับประกันหลายประเภทความเสี่ยง ตั้งแต่ประกันอาชญากรรม (crime insurance) ที่จ่ายชดเชยเมื่อ private key ถูกขโมย ประกัน specie ครอบคลุมสินทรัพย์ที่เก็บไว้ในตู้นิรภัย ไปจนถึงประกันความรับผิดทางวิชาชีพ (professional liability) สำหรับผู้ให้บริการคริปโทที่อาจถูกลูกค้าฟ้องร้อง กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ พวกเขากำลัง “ยกชุด” ไลน์ประกันดั้งเดิม (ทรัพย์สิน อาชญากรรม ความรับผิด กรรมการและผู้บริหาร ฯลฯ) เข้ามาปรับใช้ในบริบทคริปโท

ตัวอย่างเช่น กรมธรรม์ Tech E&O (Errors & Omissions) หรือ Cyber สำหรับศูนย์ซื้อขายคริปโท อาจครอบคลุมความเสียหายจากเหตุการณ์ breach ด้านความปลอดภัย ขณะที่กรมธรรม์ Directors & Officers (D&O) สำหรับทีมผู้บริหารบริษัทคริปโทจะคุ้มครองค่าใช้จ่ายทางกฎหมายหากถูกฟ้องร้องเรื่องการบริหารงานผิดพลาด ซึ่งก็เกิดขึ้นในโลกคริปโทแล้วเช่นกัน

อย่างไรก็ดี ผู้รับประกันภัยคริปโทแบบศูนย์กลางมักกำหนดวงเงินและเงื่อนไขที่เข้มงวด กรมธรรม์ส่วนใหญ่ต้องผ่านกระบวนการ underwriting แบบละเอียด บริษัทประกันจะตรวจสอบโปรโตคอลรักษาความปลอดภัยของผู้ขอเอาประกันอย่างเข้ม ปกติต้องมีการทำ audit และมักกำหนด “sublimit” หรือข้อยกเว้นจุดเสี่ยงเฉพาะ ตัวอย่างข้อยกเว้นที่พบได้บ่อยในกรมธรรม์ของ custodian คือไม่คุ้มครองความเสียหายที่เกิดจากความประมาทเลินเล่อของพนักงานฝ่ายผู้ดูแลทรัพย์สินเอง หรือข้อผิดพลาดของผู้ใช้ที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของ custodian

ข้อจำกัดทั่วไปอีกประการหนึ่งคือ กรมธรรม์อาจคุ้มครองเฉพาะ “การโจรกรรม” (theft) ไม่ครอบคลุมกรณีสินทรัพย์ “หายไปโดยไม่ทราบสาเหตุ” เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าเป็นการโจรกรรม เพื่อเลี่ยงข้อถกเถียงว่าความเสียหายเกิดจากการแฮ็กหรือเป็นการโกงจากบุคคลภายใน นอกจากนี้ บริษัทประกันยังต้องกำหนดวิธีจ่ายเคลมให้ชัดเจนว่าจะจ่ายเป็นเงินเฟียต เป็นคริปโท หรือให้ผู้เอาประกันเลือกเอง ปัญหาความผันผวนของราคาเป็นโจทย์สำคัญ เช่น หากศูนย์ซื้อขายทำประกัน Bitcoin มูลค่า 100 ล้านดอลลาร์ แล้วราคา Bitcoin พุ่งขึ้นเท่าตัว ผู้รับประกันจะต้องแบกความเสี่ยงเป็น 200 ล้านดอลลาร์ทันทีหรือไม่ หากกรมธรรม์ไม่ได้ใส่เพดานวงเงิน (cap) เอาไว้ เรื่องนี้เองที่ทำให้กรมธรรม์ของ Lloyd’s-Coincover ซึ่งใช้ “dynamic limit” น่าสนใจ เพราะผูกวงเงินคุ้มครองเข้ากับมูลค่าตลาดเรียลไทม์ของเหรียญ

หากไม่มีโครงสร้างแบบ dynamic limit บริษัทประกันมักระบุวงเงินเป็นมูลค่าเงินเฟียตตายตัว แล้วค่อยปรับตอนต่ออายุหรือรีวิวเป็นระยะ

วงเงินคุ้มครองของผู้ให้บริการศูนย์กลางมีตั้งแต่หลักไม่กี่ล้านดอลลาร์สำหรับสตาร์ทอัพ ไปจนถึงหลัก 100–750 ล้านดอลลาร์สำหรับศูนย์ซื้อขายรายใหญ่ ซึ่งมักจัดเป็น “ชั้น” (layers) หลายชั้น และกระจายให้บริษัทประกันหลายรายแบ่งรับความเสี่ยง (เช่น รายละ 50 ล้านดอลลาร์รวมกันเป็นความคุ้มครองหลายร้อยล้าน) กรณีกรมธรรม์เดี่ยว 420 ล้านดอลลาร์ของ Arch/Evertas ถือเป็นข้อยกเว้นมากกว่ามาตรฐาน

เมื่อเทียบกับผู้เล่นฝั่งกระจายศูนย์ (เช่น Nexus Mutual ฯลฯ) ขนาดกองทุนคุ้มครองของฝั่ง DeFi ยังอยู่ในระดับ “หลักร้อยล้านดอลลาร์ต้น ๆ” เท่านั้น ทำให้วงเงินคุ้มครองต่อโปรโตคอลจำกัด (Nexus Mutual เคยตั้งลิมิตต่อความเสี่ยงไว้เพียงไม่กี่ล้านดอลลาร์ ก่อนจะเพิ่งขยายขึ้นเป็นสูงสุดราว 20 ล้านดอลลาร์ต่อหนึ่งความเสี่ยงผ่านโครงสร้าง syndicate pools)

ก่อนจะไปที่ผู้ให้บริการแบบกระจายศูนย์ มาสรุปบทบาทของผู้เล่นศูนย์กลางรายสำคัญกันสั้น ๆ:

• กลุ่ม Lloyd’s syndicates (เช่น Atrium, Arch ฯลฯ): ผู้บุกเบิกความคุ้มครอง hot wallet และกรมธรรม์ custody วงเงินสูง มักทำงานผ่านนายหน้าประกัน (broker) ในการรับประกันศูนย์ซื้อขาย ผู้ดูแลทรัพย์สิน และผู้ให้บริการกระเป๋าเงิน Lloyd’s ทำหน้าที่เป็น “โครงสร้างพื้นฐาน” ให้ดีลประกันคริปโทจำนวนมาก ด้วยการแชร์ความเสี่ยงระหว่างบริษัทประกันหลายราย และยังผลักดันนวัตกรรมผ่านแพลตฟอร์มอย่าง Product Innovation Facility
• Coincover: Insurtech ที่นำเสนอความคุ้มครองกระเป๋าเงินและ NFT สำหรับผู้ใช้ทั่วไปและภาคธุรกิจ ทำหน้าที่เป็นช่องทางเชื่อมกับผู้รับประกันภัย (underwriters) เพื่อคุ้มครองความสูญเสียเฉพาะกรณี (เช่น กระเป๋าเงินถูกแฮ็ก หรือการหลอกลวงผ่านบริการธุรกรรมแบบ “protected”) เน้นแนวคิด “ป้องกันก่อน + การันตีด้วยประกัน” ผ่านทั้งเครื่องมือสำรอง key และระบบสแกนธุรกรรม
• Evertas: ผู้รับประกันเฉพาะทางที่ทำงานใน Lloyd’s และนอกตลาด Lloyd’s เน้นกรมธรรม์เชิงพาณิชย์วงเงินสูงสำหรับบริษัทคริปโท นำมาตรฐานการ underwrite แบบสายประกันดั้งเดิมมาใช้ในโลกคริปโท และขยายเพดานความคุ้มครองผ่านพาร์ตเนอร์อย่าง Arch
• Chainproof: บริษัทประกัน DeFi ที่อยู่ภายใต้กำกับ ทำหน้าที่เชื่อมช่องว่างสำหรับสถาบันที่ต้องการเข้า DeFi แต่ต้องมีประกันอย่างเป็นทางการ หนุนหลังด้วยทุนประกันรายใหญ่ แต่บริหารและประเมินความเสี่ยงโดยทีมผู้เชี่ยวชาญความปลอดภัยคริปโท โดดเด่นตรงที่เน้นคุ้มครอง “ความเสี่ยงแบบไม่มีผู้ดูแลทรัพย์สิน” (non-custodial) อย่าง smart contract ซึ่งเดิมบริษัทประกันแทบไม่ได้แตะ
• นายหน้าประกันดั้งเดิม (เช่น Aon, Marsh) และบริษัทประกันรายใหญ่ (เช่น Munich Re ฯลฯ): ไม่ได้เป็นชื่อที่คนในคอมมูนิตี้คริปโทรู้จักมากนัก แต่มีบทบาทสำคัญเบื้องหลังในการออกแบบดีล หลายศูนย์ซื้อขายใช้ช่องทางเหล่านี้เงียบ ๆ เพื่อหาความคุ้มครอง (เว้นแต่จะเลือกประกาศต่อสาธารณะเอง) เช่น Robinhood เคยเปิดเผยว่ามีความคุ้มครองสินทรัพย์คริปโทจาก Lloyd’s ส่วน Coinbase และ Gemini ก็สร้างโครงสร้างประกันภัยผ่านช่องทางเดียวกันนี้มาโดยตลอด

ผู้ให้บริการศูนย์กลางมักไม่ได้คุ้มครองเฉพาะการโจรกรรม แต่ยังรวมถึงความรับผิดวิชาชีพและความเสี่ยงด้านกฎระเบียบ ตัวอย่างเช่น หากผู้ดูแลทรัพย์สินคริปโทจำเป็นต้องมี “financial institutions bond” หรือ crime bond (คุ้มครองการยักยอกทรัพย์จากบุคลากรภายใน ฯลฯ) บริษัทประกันอย่าง Chubb หรือ Travelers เริ่มเพิ่มเงื่อนไขพิเศษเพื่อรองรับคริปโทเข้าไปในสัญญาเหล่านี้แล้ว ในทำนองเดียวกัน ประกัน D&O สำหรับบริษัทคริปโทกำลังเป็นสินค้าที่ร้อนแรง ผู้บริหารต้องการความคุ้มครองหากถูกผู้ลงทุนฟ้อง หรือถูกหน่วยงานกำกับสอบสวน ซึ่งเป็นความเสี่ยงที่จับต้องได้ในโลกคริปโท

ในฮ่องกง เมื่อกรอบกำกับดูแลศูนย์ซื้อขายคริปโทเริ่มเข้มข้น ความต้องการประกัน D&O ก็เพิ่มขึ้นตาม เพื่อคุ้มครองผู้บริหารจากการดำเนินคดีด้านกฎหมาย ความคุ้มครองในลักษณะนี้ยังอยู่ในโดเมนของ “ประกันภัยแบบศูนย์กลาง” และค่อย ๆ ถูกออกแบบให้หลากหลายขึ้นตามพัฒนาการด้านกฎหมายและกฎเกณฑ์

แพลตฟอร์มประกันภัยแบบกระจายศูนย์ (Decentralized Insurance Platforms)

ควบคู่ไปกับผู้เล่นดั้งเดิม ระบบนิเวศของแพลตฟอร์มประกันภัยแบบกระจายศูนย์ (มักเรียกกันว่า DeFi insurance หรือ cover protocols) ก็เติบโตอย่างรวดเร็ว แพลตฟอร์มเหล่านี้ทำงานบนเครือข่ายบล็อกเชน (โดยเฉพาะ Ethereum และเชนที่เข้ากันได้) ใช้สมาร์ตคอนแทรกต์ โทเคน และการกำกับดูแลโดยชุมชนในการให้ความคุ้มครอง

โดยทั่วไปโปรโตคอลเหล่านี้จะไม่มีใบอนุญาต “บริษัทประกัน” ตามกฎหมายแบบดั้งเดิม แต่จะโครงสร้างเป็น ชุมชนแบ่งปันความเสี่ยง หรือ DAO (Decentralized Autonomous Organization) ที่รวมเงินกองกลางไว้ชดเชยสมาชิกเมื่อเกิดเหตุการณ์ตามเงื่อนไข แม้ในเชิงกฎหมายจะไม่ถือเป็น “insurance” เต็มรูปแบบในบางเขตอำนาจศาล แต่สำหรับผู้ใช้คริปโทจำนวนมาก นี่คืออีกทางเลือกหนึ่งในการบริหารความเสี่ยงที่สอดคล้องกับจิตวิญญาณแบบ on-chain และกระจายศูนย์อย่างแท้จริงหลายเขตอำนาจศาลอาจมองโปรโตคอลเหล่านี้ว่าเป็น “การประกันตนเอง” หรือกองทุนสงเคราะห์ร่วมกัน แต่ในเชิงเศรษฐศาสตร์แล้ว พวกมันทำหน้าที่คล้าย “ประกันภัยแบบกระจายศูนย์” อย่างมาก บทต่อไปนี้จะพาไปดูผู้ให้บริการรายใหญ่ ๆ และรูปแบบการทำงานของแต่ละราย

Nexus Mutual – ผู้บุกเบิกประกัน DeFi

Nexus Mutual เปิดตัวปี 2019 ถือเป็นผู้เล่นรุ่นบุกเบิกด้าน “ประกัน DeFi” โครงสร้างของ Nexus เป็นแบบ “discretionary mutual” หรือสหกรณ์ประกันภัยที่สมาชิกมีอำนาจใช้ดุลยพินิจร่วมกันในการจ่ายเคลม แม้บางเคสอาจไม่เข้าเงื่อนไขตามตัวบทกฎหมายอย่างเคร่งครัด (เหตุนี้เองจึงไม่ถูกเรียกว่า “insurance” ในเชิงกฎหมาย แต่ในทางปฏิบัติก็ทำหน้าที่ไม่ต่างจากประกันสำหรับสมาชิก)

จุดเริ่มต้น Nexus คือ “Smart Contract Cover” คุ้มครองความเสียหายจากการถูกแฮ็กหรือบั๊กในสัญญาอัจฉริยะของโปรโตคอล DeFi ต่าง ๆ ก่อนจะขยายไปสู่ความคุ้มครองความเสี่ยงจากการล้มเหลวของ CeFi เช่น ปัญหา centralized exchange, การล้มละลายของผู้ดูแลสินทรัพย์ (custodian) ไปจนถึงเหตุ stablecoin หลุดเพก (depeg)

ผู้ใช้ที่จะซื้อความคุ้มครองต้องสมัครเป็นสมาชิกก่อน ผ่านขั้นตอน KYC ขั้นพื้นฐาน และต้องถือโทเคนสมาชิก NXM อย่างน้อยจำนวนหนึ่ง เบี้ยประกันสามารถชำระเป็น NXM หรือ ETH กระบวนการพิจารณาสินไหมอาศัยการโหวตของสมาชิก

Nexus บริหาร “กองทุนหลักประกัน” ที่ส่วนใหญ่ถือ ETH เพื่อรองรับกรมธรรม์ที่ออกอยู่ทั้งหมด ความมั่นคง (solvency) ของระบบถูกดูแลผ่านกลไก bonding curve ที่ปรับราคา NXM เทียบกับสินทรัพย์และภาระผูกพันในกองทุน เปรียบได้กับงบดุลของบริษัทประกันที่รันอัตโนมัติบนเชน ณ ช่วงปลายปี 2024 กองทุนของ Nexus Mutual มีขนาดราว 200 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (คิดเป็นมูลค่า ETH) ขนาดกองทุนนี้เป็นตัวจำกัดเพดานความคุ้มครองต่อโปรโตคอลหรือแต่ละเคส

Nexus ยังทดลองโมเดลใหม่อย่าง “syndicate pool” เปิดให้สมาชิกเลือกนำทุนไปสเตกกับความเสี่ยงเฉพาะด้านเพื่อแลกผลตอบแทนที่สูงขึ้น คล้ายกับโมเดล “syndicate” ของ Lloyd’s of London ที่มี “Names” นำทุนมารับความเสี่ยงโดยตรง ผู้ก่อตั้ง Hugh Karp เองก็เปรียบเทียบสมาชิก Nexus กับนักลงทุนของ Lloyd’s ที่ยอมรับความเสี่ยงเพื่อผลตอบแทนเช่นกัน

ด้านผลงาน Nexus ถือว่าน่าจับตา นับจากปี 2019 มีการรับประกันรวมราว 5 พันล้านดอลลาร์ และจ่ายเคลมไปแล้วราว 18 ล้านดอลลาร์ ครอบคลุมตั้งแต่วิกฤต MakerDAO ปี 2020 จนถึงกรณีแฮ็กของหลายกระดานเทรด เหตุการณ์เหล่านี้สะท้อนว่าระบบ mutual แบบกระจายศูนย์นี้ “จ่ายจริง” สมาชิกโดยรวมซึ่งมีแรงจูงใจรักษาชื่อเสียงกองทุน มักโหวตจ่ายเคลมกรณีที่เห็นว่าถูกต้องตามหลักการ

อย่างไรก็ดี Nexus ก็ถูกวิจารณ์ไม่น้อย เพราะผู้ถือ NXM คือผู้ร่วมแบกรับกองทุน ทำให้บางคนกังวลว่าอาจมีแรงจูงใจ “ไม่จ่าย” เพื่อหลีกเลี่ยงความเสียหาย กลไกผลประโยชน์ทับซ้อนนี้ถูกชี้ให้เห็นโดยคู่แข่งอย่าง Risk Harbor หนึ่งในเคสสำคัญคือเหตุแฮ็กโปรโตคอล bZx ปี 2020 ซึ่ง Nexus ปฏิเสธเคลมในตอนแรกโดยอ้างไม่เข้าเงื่อนไขตามถ้อยคำคุ้มครอง ทำให้เกิดกระแสไม่พอใจ ภายหลัง Nexus ปรับถ้อยคำกรมธรรม์เพื่อลดปัญหาในอนาคต และจ่ายเคลมเคสใหญ่ ๆ หลายครั้ง เช่น ค่าชดเชย 2.4 ล้านดอลลาร์เหตุ Yearn Finance ถูกโจมตีในปี 2021

กลไกธรรมาภิบาลและกระบวนการพิจารณาเคลมจึงกลายเป็น “หัวใจ” ของประกันแบบกระจายศูนย์ Nexus ใช้ระบบโหวตโดยผู้ประเมินเคลมที่สเตกโทเคน ต้องถึง quorum และเสียงข้างมาก หากมีการ “โหวตผิด” ในทางทฤษฎีสามารถใช้กลไก governance ชั้นหลังมาพลิกมติได้ แต่ในทางปฏิบัติยังไม่ค่อยถูกใช้บ่อย

ข้อจำกัดสำคัญคือ Nexus Mutual บังคับ KYC และไม่เปิดกว้างให้ผู้ใช้ทั่วโลก เช่น บล็อกผู้ใช้สหรัฐฯ ด้วยเหตุผลด้านกำกับดูแล ดังนั้น แม้การดำเนินงานจะกระจายศูนย์ แต่การเข้าร่วมยังไม่ถึงขั้น permissionless เต็มรูปแบบ

InsurAce – แพลตฟอร์มประกัน DeFi แบบมัลติเชน

InsurAce เปิดตัวช่วงต้นปี 2021 กลายเป็นอีกหนึ่งโปรโตคอลประกัน DeFi แถวหน้า วางตำแหน่งตัวเองเป็นแพลตฟอร์มประกันมัลติเชนที่ใช้งานง่าย เริ่มจาก Ethereum ก่อนขยายไปยัง Binance Smart Chain, Polygon, Avalanche และเชนอื่น ๆ

จุดขายหลักคือ “portfolio-based coverage” ผู้ใช้สามารถซื้อความคุ้มครองชุดเดียวที่ครอบคลุมหลายโปรโตคอลหรือหลายสินทรัพย์ พร้อมกัน ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการคิดเบี้ยและการบริหารต้นทุน ถือเป็นฟีเจอร์ที่ต่างจากรายอื่นในยุคนั้น

InsurAce มีโทเคนประจำระบบชื่อ INSUR ใช้เป็นโทเคนกำกับดูแล (governance) และเป็นรางวัลให้ผู้ให้ทุน (capital provider) และผู้ประเมินเคลม กระบวนการเคลมใช้การโหวตของผู้สเตก INSUR คล้ายโมเดล Nexus แต่เปลี่ยนโทเคนเป็น INSUR แทน NXM

เหตุการณ์ที่สร้างชื่อให้ InsurAce อย่างชัดเจนคือกรณี stablecoin UST ของ Terra หลุดเพกในเดือนพฤษภาคม 2022 ก่อนหน้านั้น InsurAce ขายผลิตภัณฑ์ “UST depeg cover” ซึ่งจะจ่ายชดเชยหาก UST ร่วงต่ำกว่าระดับที่กำหนด เมื่อ UST ทรุดหนักและสูญเสียมูลค่าแทบทั้งหมด InsurAce ตอบสนองอย่างรวดเร็ว เริ่มกระบวนการเคลมภายใน 48 ชั่วโมงหลังเกิดเหตุ และสุดท้ายจ่ายเคลมรวมราว 12 ล้านดอลลาร์ให้ผู้เอาประกัน 155 ราย โดยอ้างอัตราเคลมที่ได้รับอนุมัติสูงถึง 98% เคสนี้ช่วยเสริมความน่าเชื่อถือให้โปรโตคอลอย่างมาก ถึงขั้นมีสื่ออย่าง Cointelegraph เขียนชื่นชมว่า InsurAce “เข้ามาช่วยเหลือ” ผู้ถือ UST

อย่างไรก็ตาม การจัดการบางประเด็นก็สร้างแรงเสียดทาน เช่น การประกาศลดระยะเวลายื่นเคลมจากมาตรฐาน 15 วันเหลือ 7 วันสำหรับเคส UST ซึ่งหลายคนมองว่า “ตั้งกติกากะทันหัน” เพื่อลดจำนวนเคลม InsurAce ชี้แจงว่าจำเป็นต้องทำเช่นนั้นภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉิน แต่เหตุการณ์นี้ชี้ให้เห็นว่าประกันแบบกระจายศูนย์ก็เผชิญปัญหาความเชื่อมั่นได้เช่นกัน หากการตัดสินใจผ่าน governance ถูกมองว่าลำเอียงเข้าข้างผู้ถือทุน

หลังวิกฤต Terra ทีมงานรายงานว่ามีสินทรัพย์ที่ได้รับความคุ้มครองรวมราว 340 ล้านดอลลาร์ ครอบคลุมกว่า 140 โปรโตคอล มีผู้ใช้หลักหลายพันราย และเดินหน้าพัฒนา “InsurAce v2” ด้วยโมเดลโทเคนและฟีเจอร์ใหม่ ๆ ต่อเนื่อง

Risk Harbor – ประกันแบบพาราเมตริก ไร้กรรมการเคลม

Risk Harbor เลือกเดินคนละทางกับ Nexus และ InsurAce โดยตั้งเป้าตัด “กระบวนการกำกับดูแลการเคลม” ออกจากสมการโดยสิ้นเชิง โปรโตคอลเปิดตัวช่วงกลางปี 2021 ได้รับการหนุนหลังจากกองทุนชื่อดังอย่าง Pantera และ Coinbase Ventures วางตัวเป็น “ตลาดประกัน DeFi แบบพาราเมตริก” (parametric insurance marketplace)

หลักการคือ เมื่อผู้ใช้ซื้อความคุ้มครองจาก Risk Harbor เงื่อนไขการจ่ายเคลมจะถูกเขียนไว้ในสัญญาอัจฉริยะล่วงหน้าอย่างชัดเจน เช่น ซื้อประกันที่กำหนดว่า หากราคาโทเคนของพูลใดพูลหนึ่งร่วงลงเกิน X% จากเหตุแฮ็ก จะจ่าย 1 ETH ให้ผู้เอาประกัน กลไกตรวจสอบราคาหรือตัวชี้วัดอื่น ๆ ถูกเขียนลงในโค้ด เมื่อเหตุการณ์ตามเงื่อนไขเกิดขึ้น สัญญาอัจฉริยะจะจ่ายเงินจากพูลสภาพคล่องโดยอัตโนมัติ ไม่ต้องผ่านขั้นตอนโหวตหรือคณะกรรมการพิจารณา

ผู้ก่อตั้ง Risk Harbor มองว่าการใช้ดุลยพินิจโดย governance ทำให้เกิดอคติได้ง่าย
ในคำให้สัมภาษณ์พวกเขาชี้ว่า เมื่อมีการโหวต “ผู้ถือทุนมักเอนเอียงไปทางมองว่าเคลมไม่ชอบด้วยเงื่อนไข เพราะไม่อยากจ่ายเงินตัวเอง” ทางออกของ Risk Harbor คือเอากติกาทั้งหมดขึ้นเชนให้ชัดเจน ไม่มีช่องให้ตีความเพิ่ม – เมื่อพารามิเตอร์เข้าเงื่อนไขก็จ่าย ไม่เข้าเงื่อนไขก็ไม่จ่าย

โมเดลนี้เรียกว่า “ประกันพาราเมตริก” ซึ่งอ้างอิงตัวแปรวัดได้อย่างเป็นรูปธรรม คล้ายประกันพายุเฮอริเคนแบบเดิมที่จ่ายชดเชยหากความเร็วลมเกินระดับที่กำหนด ไม่ได้อิงดุลยพินิจของบริษัทประกัน

ช่วงเริ่มต้น Risk Harbor เน้นความคุ้มครองสินทรัพย์อย่าง stablecoin depeg (ภายหลังยังเข้าไปบริหารต่อโปรโตคอลประกันของ Terra เองชื่อ Ozone หลังเครือข่าย Terra ล่มสลาย) และความคุ้มครองโทเคนให้ผลตอบแทน (yield token) เช่น เคสที่โทเคนอย่าง cUSDC ไม่สามารถแลกคืน 1:1 ได้เพราะถูกแฮ็ก

โครงสร้างของ Risk Harbor เป็นตลาดสองฝั่ง:

• ฝั่งผู้ซื้อความคุ้มครอง จ่ายเบี้ย
• ฝั่งผู้รับประกัน (underwriter) นำทุนเข้าพูลเพื่อรับเบี้ยและดอกผล

ผู้รับประกันเท่ากับรับเดิมพันว่า “เหตุการณ์เสี่ยงจะไม่เกิด” หากไม่เกิด ก็เก็บเบี้ยและผลตอบแทนไป หากเกิด ก็เสียเงินบางส่วนไปเป็นค่าสินไหม

จุดเด่นคือการมุ่งสู่การเคลมแบบ trustless และ “จ่ายแบบทันที” เมื่อเงื่อนไขเข้าเกณฑ์ ดึงดูดผู้ใช้ที่ไม่มั่นใจว่าคณะโหวตหรือ DAO จะลงมติให้ตนเองหรือไม่ แต่ในอีกด้านหนึ่ง การออกแบบตัวชี้วัดพาราเมตริกที่ “พอดี” เป็นเรื่องยาก หากตั้งเงื่อนไขแคบเกินไป ก็เสี่ยงไม่ครอบคลุมกรณีเสียหายจริง (false negative) แต่ถ้ากว้างเกินไป ก็เสี่ยงจ่ายในสถานการณ์ที่ไม่ควรต้องจ่าย (false positive)

Risk Harbor ลดการพึ่งพา oracle ภายนอกในบางผลิตภัณฑ์ ด้วยการใช้ “ความสามารถในการไถ่ถอนบนเชนจริง” เป็นตัวชี้วัด เช่น หากโทเคนให้ผลตอบแทนตัวหนึ่งไม่สามารถไถ่ถอนได้อย่างน้อย X% ของมูลค่าที่อ้าง สิทธิ์ในพูลจะถูกจ่ายชดเชยทันที เงื่อนไขนี้ดูได้โดยตรงจากสถานะของโปรโตคอล ช่วยลดความเสี่ยง oracle

Joey Krug ประธานร่วมฝ่ายลงทุนของ Pantera เคยประเมินว่า Risk Harbor น่าจะใช้ทุนได้อย่างมีประสิทธิภาพกว่ารายอื่น เพราะผู้รับประกันสามารถนำทุนที่ค้ำประกันอยู่ไปสร้างผลตอบแทนเพิ่ม คล้ายโมเดลที่ Berkshire Hathaway ใช้ลงทุน “float” จากธุรกิจประกัน

Unslashed Finance – ประกัน DeFi ที่เน้นการโทเคไนซ์กรมธรรม์

Unslashed Finance เป็นอีกโปรเจกต์ประกัน DeFi ที่เปิดตัวปี 2021 เสนอผลิตภัณฑ์หลากหลาย ตั้งแต่ประกันกรณี exchange ถูกแฮ็ก, ความเสียหายจากการโจมตีโปรโตคอล, stablecoin depeg ไปจนถึงประกันกรณีเฮดจ์ฟันด์คริปโตถูกบังคับปิดสถานะ (liquidation)

โมเดลของ Unslashed เปิดให้ผู้รับประกัน (underwriter) นำทุนเข้ากลุ่มความเสี่ยง (risk bucket) ต่าง ๆ เพื่อรับเบี้ยประกันและผลตอบแทน โปรเจกต์ระดมทุน seed ได้ราว 2 ล้านดอลลาร์ และได้รับความสนใจจากโปรโตคอลและกระดานเทรดชื่อดังหลายราย

ความน่าสนใจอีกด้านคือความพยายาม “โทเคไนซ์กรมธรรม์ทันที” โดยความคุ้มครองแต่ละฉบับถูกออกเป็นโทเคน NFT ทำให้ในทางทฤษฎี ผู้ถือกรมธรรม์สามารถขายต่อหรือโอนสิทธิ์ความคุ้มครองได้

กระบวนการเคลมของ Unslashed ใช้คณะผู้ประเมินอิสระ (independent claims committee) เพื่อลดอคติจากผู้ถือโทเคน หากมีข้อขัดแย้งยังสามารถยกระดับไปสู่กระบวนการอนุญาโตตุลาการได้ พวกเขาเคยจ่ายเคลมในกรณีสำคัญอย่างการแฮ็ก Cream Finance ในปี 2021

อย่างไรก็ตาม ช่วงหลัง Unslashed เงียบลงอย่างเห็นได้ชัด สมาชิกชุมชนบางส่วนสะท้อนปัญหา เช่น ความยุ่งยากในการถอนทุนออกจากระบบ กรณีนี้สะท้อนความจริงว่าธุรกิจประกันเป็นงานยากในโลกคริปโต – คุณต้องมีทุนหนาพอจะสร้างความน่าเชื่อถือ และต้องมีผู้ซื้อจำนวนมากพอให้เบี้ยประกันเลี้ยงระบบได้ เป็นโจทย์ “ไก่กับไข่” ที่ไม่ใช่ทุกโปรเจกต์จะผ่านไปได้

Sherlock – จากงานตรวจสอบโค้ด สู่ “ประกันรับประกันงานตรวจ”

Sherlock เป็นผู้เล่นที่มีจุดยืนต่างออกไป โดยหลักแล้ว Sherlock เป็นแพลตฟอร์มตรวจสอบสัญญาอัจฉริยะ (smart contract audit) และจัดการบักบาวน์ตี้ แต่ควบคู่กันก็เสนอ “ความคุ้มครอง” ให้กับโปรโตคอลที่ใช้บริการตรวจสอบของตน

โมเดลของ Sherlock เป็นแบบ B2B โปรโตคอล DeFi จะเข้ารับการตรวจสอบโค้ดกับ Sherlock จากนั้น Sherlock จะเสนอความคุ้มครองความเสียหายจากการถูกโจมตีที่เกิดจากโค้ดที่ตรวจแล้ว วงเงินสูงสุดราว 2 ล้านดอลลาร์ โปรโตคอลจ่ายค่าธรรมเนียมลักษณะคล้ายเบี้ยประกัน ขณะที่ฝั่งทุนสำรอง Sherlock มาจากพูลที่เปิดให้ผู้ใช้ทั่วไปนำทุนมาสตีก เพื่อรับผลตอบแทนและโทเคน SHER ซึ่งใช้ใน governance และเป็นรางวัล

แนวคิดคือ “ประกันรับประกันงานตรวจ” ทำให้ผลประโยชน์ระหว่างผู้ตรวจสอบ, ผู้ให้ทุน และโปรโตคอลลูกค้าเชื่อมกันอย่างแนบแน่น Sherlock มีทีมผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยช่วยคัดกรองโปรโตคอลที่จะรับเข้าคุ้มครองเพื่อจำกัดความเสี่ยง

อย่างไรก็ตาม Sherlock ก็ต้องเผชิญบททดสอบจริง เช่น กรณีแฮ็ก Euler Finance ในเดือนมีนาคม 2023 ซึ่ง Euler เคยผ่านการตรวจสอบจาก… (รายละเอียดต่อจากนี้จะว่าด้วยการรับมือและผลต่อโมเดลธุรกิจของ Sherlock)ผลจากเคส Euler ที่ Sherlock คุ้มครองไว้ ทำให้โปรโตคอลต้องเผชิญภาระจ่ายเคลมจำนวนมาก โชคดีที่แฮ็กเกอร์ Euler ส่งเงินคืนกลับมาส่วนใหญ่ แต่เหตุการณ์นี้ก็สะท้อนให้เห็นว่าเงินกองทุนของ Sherlock มีโอกาสถูกล้างพอร์ตได้เช่นกัน (DLNews รายงานว่าคลังของ Sherlock ร่วงลงแรงจนเกิดคำถามเรื่องความอยู่รอด) กรณีของ Sherlock จึงเป็นตัวอย่างของการ “แพ็ก” บริการประกันภัยเข้ากับบริการลดความเสี่ยง (ในที่นี้คือการตรวจสอบโค้ด / audit) ให้กลายเป็นโซลูชันด้านความปลอดภัยที่ครบวงจรยิ่งขึ้น

เมื่อเปรียบเทียบผู้ให้บริการประกันภัยแบบกระจายศูนย์ (decentralized) กลุ่มต่าง ๆ จะเห็นภาพดังนี้

• ขอบเขตความคุ้มครอง: โปรโตคอลประกันแบบ DeFi เริ่มจากคุ้มครอง “โดนแฮ็กโปรโตคอล” หรือ smart contract ล้มเหลว ก่อนจะขยายไปถึงกรณี stablecoin หลุด peg, ผู้ดูแลทรัพย์สินหรือตลาดซื้อขายล้มละลาย และการคุ้มครองโทเคนผลตอบแทน (yield token) ปัจจุบัน Nexus Mutual และ InsurAce ให้ความคุ้มครองค่อนข้างกว้าง ครอบคลุมตั้งแต่ DeFi exploit ไปจนถึงเหตุ CeFi ล้มเหลว Risk Harbor เลือกโฟกัสแบบพาราเมตริกเฉพาะจุด เช่น stablecoin, yield token และความเสี่ยงสะพานข้ามเชน (bridge risk) แนวคิดใหม่ ๆ ยังรวมถึงประกัน “slashing” สำหรับผู้ stake ในเครือข่าย proof-of-stake (เช่น Chainproof เคยทำฝั่งความคุ้มครอง Ethereum staking)

• วงเงินคุ้มครอง: โดยทั่วไปยังเล็กกว่าประกันแบบดั้งเดิม ตัวอย่างเช่น Nexus Mutual มักให้วงเงินระดับไม่กี่ล้านดอลลาร์ต่อโปรโตคอล (แม้ภายใต้โมเดล syndicate ใหม่และดีลผ่านโบรกเกอร์ มีการโปรโมตว่าคุ้มครองได้ถึงราว 20 ล้านดอลลาร์ on-chain ต่อหนึ่งความเสี่ยงในผลิตภัณฑ์ใหม่) InsurAce เองก็กำหนดวงเงินสูงสุดต่อเคสและต่อผู้ใช้ มักอยู่ในระดับล้านต้น ๆ รวมกัน โปรโตคอลแบบพูลกระจายศูนย์ต้องระวังไม่เปิดรับความเสี่ยงเกินฐานทุนของตน เมื่อเทียบกับฝั่ง Lloyd’s ที่สามารถรวบรวม capacity หลัก “หลายร้อยล้านดอลลาร์” ได้ แต่แลกกับต้นทุนเบี้ยที่สูงขึ้นและขั้นตอนจัดหาความคุ้มครองในตลาดดั้งเดิมที่ซับซ้อนกว่ามาก

• กระบวนการเรียกร้องค่าสินไหม: เป็นจุดต่างสำคัญ

  • Nexus Mutual: ใช้การโหวตของสมาชิก mutual โดยมีคณะผู้ประเมินเคลม (claims assessor) ที่ต้อง stake โทเคน NXM และมีโอกาสถูก slashed หากโหวตไม่เหมาะสม เคสหนึ่ง ๆ ต้องยื่นคำร้อง ตรวจสอบ แล้วจึงเข้าสู่การโหวต กินเวลาหลายวัน
  • InsurAce: ใช้ทีมประเมินก่อน แล้วส่งให้ผู้ stake โทเคน INSUR ช่วยโหวตเคลม กรณี UST ใช้เวลาราวหนึ่งเดือนตั้งแต่เริ่มกระบวนการจนจ่าย
  • Risk Harbor: ไม่มีการโหวต governance เงื่อนไขอยู่ในสัญญาอัตโนมัติ หากเงื่อนไข on-chain ถูกทริกเกอร์ ผู้ถือคุ้มครองสามารถไถ่ถอนเงินชดเชยได้ทันที หากไม่เข้าเกณฑ์ก็ไม่จ่าย ตัวอย่างเช่น เคส UST ของ Risk Harbor ใช้เงื่อนไข TWAP price พอแตะระดับที่กำหนด ระบบจ่ายอัตโนมัติทันที
  • Unslashed: ใช้ผู้ประเมินอิสระจากภายนอก พร้อมช่องทางอนุญาโตตุลาการ ถือเป็นกึ่งกระจายศูนย์
  • Sherlock: ใช้การตัดสินใจโดยทีมงานเป็นหลัก จึงค่อนข้างรวมศูนย์

• โทเคโนมิกส์: โปรโตคอลเหล่านี้ล้วนมีโทเคนที่ทำหน้าที่ทั้งด้านกำกับดูแล (governance) และด้านเศรษฐกิจ

  • NXM (ของ Nexus): ใช้โหวตและกำหนดนโยบาย mutual ราคาโทเคนถูกคำนวณแบบไดนามิกตามฐานทุนของ mutual ไม่สามารถซื้อขายเสรีนอกระบบ mutual ได้โดยตรง (มีเวอร์ชัน wrapped แต่ไม่สะท้อนราคาภายในแบบเต็มรูป)
  • INSUR (ของ InsurAce): เป็น ERC‑20 มาตรฐาน ใช้เป็นรางวัลและสิทธิ์โหวต ราคาเคลื่อนไหวตามตลาดรอง
  • Risk Harbor: เปิดตัวโดยไม่เน้นมีโทเคนตั้งแต่แรก มุ่งเน้นที่ตัวสัญญาและผลิตภัณฑ์มากกว่า ภายหลังอาจออกโทเคนเพื่อใช้กำกับพารามิเตอร์ของแพลตฟอร์ม แต่กระบวนการจ่ายเคลมไม่ได้ผูกกับการโหวตของผู้ถือโทเคน หลายโปรเจ็กต์ประกันรุ่นแรก ๆ เจอแรงขายโทเคนหลังช่วง hype แรก เนื่องจากธุรกิจประกันเติบโตช้าเป็นธรรมชาติ ตัวอย่าง NXM และ INSUR ที่ราคาผันผวนแรง ด้านโทเคโนมิกส์ยังเกี่ยวพันกับการ “ป้อนโทเคน” เป็นรางวัลให้ผู้จัดสรรทุน (underwriter / LP) เพื่อจูงใจให้ล็อกเงินในพูล ซึ่งแรงขายจากโทเคนใหม่อาจกดดันราคาได้ หากไม่ถูกชดเชยด้วยเบี้ยประกันจริงที่ไหลเข้ามาอย่างยั่งยืน

• ความเชื่อมั่นและความโปร่งใสของผู้ใช้: โปรโตคอลประกันแบบ DeFi มักเปิดเผยรายละเอียด on-chain ทั้งรายชื่อโปรโตคอลที่คุ้มครอง, วงเงิน capacity ที่เหลือ, ประวัติการเคลมและสถานะการเงิน จุดนี้เหนือกว่าประกันดั้งเดิมที่ข้อมูลมักปิด ผู้ใช้สามารถดูขนาดกองทุนได้ตลอดเวลา ความเชื่อมั่นถูกสร้างผ่านการ “ยอมจ่ายเคลมที่สมเหตุสมผล” Nexus และ InsurAce สร้างเครดิตมาระดับหนึ่งจากการจ่ายเคลมแล้วหลายครั้ง แม้ยังมีผู้สงสัยเพราะกลไกโหวตอาจมี conflict of interest แพลตฟอร์มอย่าง Risk Harbor พยายามตัดปัญหาความไว้วางใจด้วยการทำให้ทุกอย่างเป็นสูตรอัตโนมัติ แต่ผู้ซื้อก็ต้องเชื่อถือออราเคิล/สูตร และมั่นใจว่าเงื่อนไขครอบคลุมสถานการณ์ที่กังวลอย่างแท้จริง ขณะเดียวกันยังมี “smart contract risk” ของตัวโปรโตคอลประกันเอง เคยมีตัวอย่างชัดเจนจาก Cover Protocol ช่วงปลายปี 2020 ที่ถูกแฮ็กจนโครงการล่ม ซึ่งตอกย้ำว่าตัว “บริษัทประกัน” บน DeFi เองก็ต้องปลอดภัย ปัจจุบัน Nexus, InsurAce, Risk Harbor ยังไม่เคยโดนเจาะ แต่ผู้ใช้จำนวนไม่น้อยก็ยังมองว่าบริษัทประกันแบบมีใบอนุญาต ที่มีงบดุลและพันธกรณีตามกฎหมาย เป็นตัวเลือกที่มั่นใจกว่าเมื่อเทียบกับ mutual บนเชนที่อาจถูก drain ด้วยบั๊กได้ในทางทฤษฎี

• กฎระเบียบและสถานะสมาชิก: โปรโตคอลส่วนใหญ่ยกเว้น Nexus ไม่ต้องทำ KYC และเปิดให้ใช้บริการทั่วโลก (แม้ผู้ใช้ในบางประเทศอาจถูกจำกัดหรือหลีกเลี่ยงเองตามบริบทกฎหมายท้องถิ่น) ฝั่ง Nexus Mutual เลือกโครงสร้างตามกฎหมายสหราชอาณาจักรในรูป “mutual” และบังคับ KYC สมาชิก เพื่อให้มีกรอบกฎหมายพอพึ่งพาได้ ซึ่งเป็นข้อจำกัดสำหรับสาย DeFi ที่ต้องการไร้ตัวตน ส่วนโปรโตคอล DeFi แบบทั่วไปที่ไม่ใช้โครงสร้างดังกล่าว อาจถูกตั้งคำถามด้านกฎระเบียบในอนาคต ว่ากำลังให้บริการ “ประกันภัยโดยไม่มีใบอนุญาต” หรือไม่ ฝั่งโปรโตคอลจึงมักใช้ถ้อยคำอย่าง “cover” หรือ “mutual protection” แทนคำว่า insurance โดยตรง แต่หากโตมากพอ หน่วยงานกำกับก็มีโอกาสท้าทายได้เช่นกัน

ในทางปฏิบัติ ผู้ใช้คริปโตจำนวนมากยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามี “ประกัน DeFi” ให้ซื้อ แต่กลุ่มผู้ใช้งาน DeFi เชิงลึกเริ่มนำการซื้อ cover เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์ โดยเฉพาะสายฟาร์มผลตอบแทนที่ต้องการเฮดจ์ความเสี่ยง หรือคลังทุนของ DAO ที่ต้องการคุ้มครองสินทรัพย์ แนวโน้มสำคัญคือ “การฝัง” ประกันเข้าไปในประสบการณ์ใช้งาน เช่น ความคุ้มครองของ Nexus Mutual ที่ผู้ใช้ซื้อผ่านอินเทอร์เฟซของ Yearn หรือผ่าน aggregator อย่าง Armor ซึ่งเคยแตกยูนิตความคุ้มครองจาก Nexus ให้ซื้อง่ายขึ้น นอกจากนี้ Nexus Mutual ยังถูกฝังอยู่ในผลิตภัณฑ์อย่าง Base DeFi Pass ของ OpenCover ที่บันเดิลประกันให้หลายโปรโตคอลบนเครือข่าย Base ในดีลซื้อครั้งเดียวแล้วจบ แนวโน้ม embedding ลักษณะนี้มีโอกาสเติบโต เพราะในอุดมคติ ผู้ใช้ควรจะกดซื้อความคุ้มครองได้แบบ one‑click ตอนที่กำลังเริ่มใช้โปรโตคอลเลย

เมื่อเทียบผู้ให้บริการแบบรวมศูนย์ (centralized) กับแบบกระจายศูนย์ แต่ละฝั่งมีข้อดี‑ข้อเสียต่างกัน ฝั่ง centralized ให้พันธกรณีตามกฎหมายชัดเจน ผู้ถือกรมธรรม์มีสิทธิฟ้องร้องได้หากบริษัทไม่จ่าย (แม้ในทางปฏิบัติจะยุ่งยากและไม่ใช่เรื่องที่ทำกันบ่อย) ฝั่ง decentralized ให้ “คำมั่นทางสัญญา” ภายในชุมชนบนเชน จ่ายได้เร็วกว่า โดยเฉพาะแบบพาราเมตริก และสามารถออกแบบคุ้มครองความเสี่ยงใหม่ ๆ ที่ประกันดั้งเดิมไม่กล้าแตะ เช่น รูปแบบการแฮ็กเฉพาะประเภทใน DeFi ฝั่ง DeFi ยังจ่ายเป็นคริปโตโดยตรง จึงสอดรับกับความเสียหายบนเชน ในขณะที่กรมธรรม์ภายใต้ Lloyd’s ส่วนใหญ่ยังจ่ายเป็นเงินเฟียต (แม้บางเจ้าจะเริ่มยอมรับการจ่ายเป็นคริปโต แต่ก็เป็นแค่การแปลงค่า) ด้านฐานทุนและความมั่นคง บริษัทประกันรายใหญ่หรือ syndicate ภายใต้กรอบกำกับดูแลและมี reinsurance รองรับ มักสร้างความมั่นใจได้มากกว่า mutual บนเชนซึ่งพูลอาจถูกดึงจนเกลี้ยงในกรณีซ้ำซ้อนหลายเหตุการณ์ (Nexus ใช้โมเดล staking และ partial payout เพื่อลดผลกระทบจากเคลมพร้อมกันจำนวนมาก แต่เหตุการณ์ systemic ขนาดใหญ่สามารถท้าทายผู้รับประกันได้ทุกประเภท)

แนวคิดลูกผสมที่น่าจับตาคือการนำ “reinsurance” หรือการรับประกันภัยต่อจากบริษัทดั้งเดิมมา backstop โปรโตคอล DeFi ปัจจุบันยังแทบไม่เห็นในทางปฏิบัติ แต่อนาคตอาจเกิดขึ้นได้ เช่น บริษัทรับประกันภัยต่อรายใหญ่ตกลงคุ้มครอง mutual บนเชนเมื่อความเสียหายเกินเพดานหนึ่ง ซึ่งจะผสานข้อดีของการกระจายผลิตภัณฑ์บนเชนเข้ากับ “กระเป๋าลึก” ของตลาด reinsurance ดั้งเดิมในกรณีภัยพิบัติ

สรุปภาพรวมผู้เล่นในตลาด: ตลาดประกันภัยคริปโตวันนี้มีทั้งฝั่ง Lloyd’s of London ที่ห้องเจรจาเริ่มพูดคุยเคส digital asset หนักขึ้น กับอีกฝั่งคือ DAO บนเชนที่โหวตจ่ายเคลมผ่านโทเคน ผู้เล่นรายใหญ่ต่างมีจุดแข็งของตนเอง ตั้งแต่ Lloyd’s ที่มีประสบการณ์รับประกันความเสี่ยง “แทบทุกประเภท” มานานหลายศตวรรษ ไปจนถึง Nexus Mutual ที่มีความเข้าใจ smart contract risk ในเชิงลึกแบบ crypto‑native กว่าทีม actuarial แบบดั้งเดิม สำหรับผู้ใช้ การเลือกผู้ให้ประกันจึงควรมองทั้ง “เครดิต” และ “capacity” ตรวจสอบประวัติการจ่ายเคลม (ตลาดมักเชื่อมือผู้ที่เคยจ่ายเคลมจริงตามสัญญา) และดูว่าวงเงินครอบคลุมพอร์ตตนเองเพียงพอหรือไม่ แนวคิดกระจายความเสี่ยงยังใช้ได้ในบริบทนี้ นักลงทุนคริปโตรายใหญ่คนหนึ่งอาจเลือกใช้กรมธรรม์ภายใต้ Lloyd’s เพื่อคุ้มครอง cold storage ควบคู่กับ cover จาก Nexus สำหรับ position บน DeFi เพื่อปิดความเสี่ยงคนละชั้น

หลังจากทำความเข้าใจว่าใครคือผู้เล่นหลักและโมเดลใดบ้างในตลาดประกันภัยคริปโต คำถามต่อไปคือ “กฎเกณฑ์” ที่กำลังนิยามกรอบการแข่งขันของธุรกิจนี้

การเดินเกมท่ามกลางกรอบกำกับดูแลในสหรัฐฯ ยุโรป และเอเชีย

เมื่อประกันภัยคริปโตเติบโตขึ้น ก็ต้องอยู่ภายใต้เงาของกฎเกณฑ์ที่กำลังเปลี่ยนแปลงทั้งฝั่งประกันภัยและฝั่งสินทรัพย์ดิจิทัล ในส่วนนี้จะชี้ให้เห็นแนวทางของภูมิภาคหลัก ๆ ได้แก่ สหรัฐฯ ยุโรป (EU/สหราชอาณาจักร) และเอเชีย ว่ากำลังรับมือกับประกันภัยคริปโตและการเปิดเผยความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องอย่างไร

สหรัฐอเมริกา: ณ ตอนนี้ สหรัฐฯ ยังไม่มีกฎเฉพาะสำหรับ “ประกันภัยคริปโต” ในระดับรัฐบาลกลาง แต่สัญญาณหลายอย่างบ่งชี้ว่าหน่วยงานกำกับเริ่มให้ความสำคัญกับกลไกป้องกันความเสี่ยงมากขึ้น หน่วยงานกำกับระบุชัดว่า “คริปโต” ไม่ได้รับการคุ้มครองโดยอัตโนมัติเช่นเดียวกับเงินฝากธนาคารหรือบัญชีหลักทรัพย์ ยกตัวอย่าง FDIC (Federal Deposit Insurance Corp) ที่ออกมาย้ำซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า “ไม่ได้” คุ้มครองสินทรัพย์คริปโต และถึงขั้นสั่งให้บางบริษัทคริปโตหยุดสื่อสารหรือบ่งชี้ใด ๆ ที่ทำให้ลูกค้าเข้าใจผิดว่าคริปโตของตนได้รับการประกันโดย FDIC แทนที่จะเป็น…ด้านประกันภัยในปัจจุบันยังอาศัยกรมธรรม์ภาคเอกชนเป็นหลัก

ในมิติการกำกับดูแล ฝั่งสหรัฐฯ ยังเดินเกมค่อนข้างระมัดระวัง โดยสมาคมผู้กำกับดูแลประกันภัยแห่งชาติ (NAIC) ซึ่งเป็นกลไกประสานงานหน่วยงานกำกับของแต่ละรัฐ กำหนดชัดว่า บริษัทประกันที่อยู่ภายใต้การกำกับในสหรัฐฯ แทบไม่สามารถถือครองคริปโทฯ บนงบดุลได้เกินสัดส่วนเล็กน้อย เพราะถูกมองว่าเป็นสินทรัพย์ที่ผันผวนสูง ข้อจำกัดนี้ทำให้ฐานผู้เล่นประกันภัยที่พร้อมจะรับประกันความเสี่ยงคริปโทฯ โดยตรงมีจำกัด

ผลคือ กรมธรรม์ที่เกี่ยวข้องกับคริปโทฯ ในสหรัฐฯ ส่วนใหญ่จึงถูกออกผ่านตลาด “excess & surplus lines” ซึ่งเป็นตลาดประกันภัยเฉพาะทางสำหรับความเสี่ยงแปลกใหม่หรือซับซ้อน บริษัทที่รับงานมักตั้งอยู่ในเขตอำนาจศาลอย่างเบอร์มิวดาหรือลอนดอน ที่มีกฎเกณฑ์ยืดหยุ่นกว่าและต้นทุนกำกับดูแลต่ำกว่า

บางรัฐใช้กฎคริปโทฯ เป็นคันโยกผลักดันให้เกิดประกันภัยโดยปริยาย เช่น นิวยอร์กที่กำกับดูแลธุรกิจคริปโทฯ ภายใต้ใบอนุญาต BitLicense โดยสำนักงานกำกับบริการการเงินนิวยอร์ก (NYDFS) ออกแนวปฏิบัติให้ผู้ถือ BitLicense ควรมี fidelity bond หรือความคุ้มครองจากประกันภัยเพื่อรองรับความสูญเสียทรัพย์สินของลูกค้า ในทางปฏิบัติ บริษัทคริปโทฯ ที่ได้รับใบอนุญาตในนิวยอร์กจำนวนมากจึงทำประกันครอบคลุมสินทรัพย์ภายใต้การดูแล เมื่อ NYDFS อนุมัติใบอนุญาตให้ผู้เล่นรายใหญ่ เช่น Coinbase ก็ให้ความสำคัญกับโครงสร้างประกันของสินทรัพย์รับฝากอย่างชัดเจน

ระดับกลางของกฎเกณฑ์เริ่มสะท้อนเรื่องนี้ในรายละเอียดเชิงเทคนิคเช่นกัน คณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์สหรัฐฯ (SEC) ในกฎว่าด้วยการรับฝากคริปโทฯ ของนายหน้าซื้อขายหลักทรัพย์และที่ปรึกษาการลงทุน ได้กำหนดให้ต้องเปิดเผยว่าผู้รับฝากมีประกันคุ้มครองความสูญเสียของสินทรัพย์ดิจิทัลหรือไม่ ตอน SEC อนุมัติกองทุน ETF ฟิวเจอร์สบิตคอยน์ชุดแรก ยังบังคับให้หนังสือชี้ชวนระบุเตือนผู้ลงทุนอย่างชัดเจนว่า คริปโทฯ ไม่ได้รับความคุ้มครองจาก SIPC แบบเดียวกับหุ้น พร้อมทั้งต้องแจกแจงหากกองทุนหรือผู้รับฝากมีประกันเอกชนใด ๆ เพิ่มเติม แนวโน้มใหญ่คือการ “ผลักให้เปิดเผยความเสี่ยง” เพื่อให้ผู้ลงทุนรู้ว่ามีหรือไม่มีตาข่ายนิรภัยอยู่เบื้องหลัง

อีกด้านหนึ่ง หน่วยงานกำกับดูแลทางการเงินของสหรัฐฯ เริ่มมอง “การขาดประกันภัย” เป็นประเด็นความเสี่ยงเชิงระบบ รายงานของคณะทำงานด้านตลาดการเงินของประธานาธิบดี (President’s Working Group on Financial Markets) ในปี 2021 ว่าด้วย stablecoin เสนอแนะว่าผู้ออก stablecoin ควรมีมาตรการคุ้มครองคล้ายระบบประกันเงินฝาก เพื่อป้องกันภาวะ “แห่ถอน” โดยพฤตินัยคือส่งสัญญาณว่าอาจต้องมีประกันหรือการค้ำประกันชัดเจนสำหรับเงินสำรองของ stablecoin แม้ยังไม่มีมาตรการรูปธรรม แต่แนวคิดกำลังถูกยกไปถกในเวทีนิติบัญญัติ ตัวอย่างเช่นร่างกฎหมาย “Genius Act” ที่ถูกพูดถึงในปี 2025 ซึ่งมุ่งวางกรอบกฎเกณฑ์สำหรับ stablecoin และกิจกรรมคริปโทฯ บางประเภท หากผ่านสภา ข้อกำหนดด้านการประกันทุนสำรองหรืออย่างน้อยการเปิดเผยข้อมูลความคุ้มครองน่าจะถูกรวมอยู่ด้วย

ระดับรัฐมีกฎหลากหลาย บางรัฐบังคับให้ผู้โอนเงินที่ทำธุรกรรมคริปโทฯ ต้องวางพันธบัตรค้ำประกัน (surety bond) หรือทำประกันภัย ตัวอย่างเช่นกฎหมาย Digital Asset Business ของโรดไอแลนด์ บังคับให้ผู้ได้รับใบอนุญาตต้องรักษาพันธบัตรค้ำประกันหรือบัญชีทรัสต์เพื่อประโยชน์ของลูกค้า ทำหน้าที่คล้ายกองทุนประกัน เงินประกันภัยสามารถถูกใช้เป็นองค์ประกอบหนึ่งในการปฏิบัติตามนั้นได้ ขณะที่รัฐไวโอมิง ซึ่งออกใบอนุญาตธนาคารคริปโทฯ เฉพาะทาง (SPDI) ก็กำหนดให้ธนาคารลักษณะนี้ต้องมีประกันภัยครอบคลุมความเสี่ยงด้านปฏิบัติการบางประเภทภายใต้กรอบการกำกับความมั่นคงปลอดภัย

สรุปภาพสหรัฐฯ ในตอนนี้ ภาครัฐยอมรับว่าคำถามค้างคาเรื่อง “ความเสี่ยงที่ยังไร้กลไกรองรับ” รวมถึงการขาดประกันภัย เป็นหนึ่งในตัวฉุดการเข้ามาลงทุนของสถาบันขนาดใหญ่ ผู้กำกับจึงใช้ทั้ง “ไม้ค้ำ” และ “ไม้เรียว” คือกระตุ้นให้เอกชนจัดหาประกัน และอย่างน้อยที่สุดต้องโปร่งใสว่ามีหรือไม่มี เมื่อกฎหมายคริปโทฯ ฉบับเฉพาะเริ่มทยอยออกมาในช่วง 2024–2025 มีโอกาสเห็นข้อบังคับให้ผู้เล่นกลุ่มหนึ่งต้องมีประกันภัยหรือกลไกเทียบเท่าโดยตรง เช่น ผู้ออก stablecoin อาจต้องยืนยันว่าทุนสำรองมีประกันรองรับ หรือศูนย์ซื้อขายอาจต้องประกันความเสี่ยง hot wallet ตามสัดส่วนที่กำหนด หากสหรัฐฯ กำหนดสถานะทางกฎหมายของคริปโทฯ ชัดเจนขึ้น (เช่น จัดบางโทเค็นเป็นหลักทรัพย์หรือสินค้าโภคภัณฑ์พร้อมกฎเฉพาะ) อุตสาหกรรมประกันก็จะสามารถออกผลิตภัณฑ์ได้ง่ายขึ้น เพราะมีกรอบกำกับให้ประเมินความเสี่ยงได้อย่างมีมาตรฐานแล้ว การที่แรงกดดันเชิงกำกับจาก SEC/CFTC ผ่อนลงในช่วงปลายปี 2024 ขณะรอกรอบกฎหมายใหม่ ถูกผู้สังเกตการณ์มองว่าเป็น “ลมส่งท้าย” ให้ธุรกิจคริปโทฯ รวมถึงตลาดประกันภัยที่เกี่ยวข้อง เดินหน้าได้สะดวกขึ้น ภายใต้ “กติกาถนน” ที่ชัดเจนขึ้น ทำให้บริษัทประกันกล้าเข้ามาเล่นมากกว่าเดิม

สหภาพยุโรปและสหราชอาณาจักร: MiCA เปิดเกมกติกาคริปโทฯ ครบวงจร

ฝั่งยุโรป สหภาพยุโรปเดินหน้าเร็วด้วยระเบียบ MiCA (Markets in Crypto-Assets) ที่ผ่านในปี 2023 ซึ่งนับเป็นกรอบกฎหมายคริปโทฯ แบบ “ครบห่วงโซ่” ฉบับแรกของโลก ครอบคลุมทั้งผู้ออกคริปโทฯ ผู้ให้บริการสินทรัพย์คริปโทฯ (CASPs) เช่น ศูนย์ซื้อขายและผู้ให้บริการกระเป๋า รวมถึง stablecoin

แม้ MiCA จะไม่ได้สั่งให้ทุกกิจกรรมต้องมีประกันภัยแบบเหมาเข่ง แต่ก็วางหลักเกณฑ์ด้านความมั่นคงทางการเงินและการเปิดเผยความเสี่ยงอย่างเข้มข้น CASPs ต้องมีมาตรการรักษาทรัพย์สินลูกค้าอย่างเป็นระบบ และ “อาจถูกกำหนดให้ต้องจัดหาประกันภัยหรือกลไกชดเชยความเสียหายที่เทียบเท่า” เป็นเงื่อนไขใบอนุญาต โดยเฉพาะบริการรับฝากสินทรัพย์ดิจิทัล รายละเอียดอาจต่างกันในแต่ละประเทศสมาชิก แต่ MiCA กำหนด “โทน” กลางว่าประเด็นนี้ต้องถูกนำมาคิดอยู่แล้ว

หลายประเทศในอียูเดินนำหน้าไว้ก่อน เช่น เยอรมนีที่ภายใต้ BaFin เมื่ออนุญาตธุรกิจรับฝากสินทรัพย์คริปโทฯ มักคาดหวังให้มีเงินกองทุนตามเกณฑ์ และปฏิบัติตัวเสมือนมีรูปแบบประกันหรือพันธบัตรค้ำประกัน แม้ไม่เขียนบังคับตรง ๆ แต่ถือเป็น “best practice” ด้านฝรั่งเศส ภายใต้ AMF ที่เปิดระบบใบอนุญาตสมัครใจให้บริษัทคริปโทฯ ก่อน MiCA ก็แนะนำให้มีประกันภัยความรับผิดวิชาชีพในบางกรณี

ประเด็นหนึ่งที่ MiCA เขียนชัดคือ ผู้ออกโทเค็นอิงสินทรัพย์ (asset‑referenced tokens) เช่น stablecoin ต้องจัดทำเอกสาร whitepaper ระบุปัจจัยเสี่ยงและคำเตือน รวมถึงการชี้แจงว่าโทเค็นดังกล่าว “ไม่ได้อยู่ภายใต้ระบบคุ้มครองเงินฝากของอียู” ผู้ลงทุนจึงไม่สามารถคาดหวังการชดเชยแบบเงินฝากธนาคาร เว้นแต่ผู้ออกจะจัดกลไกประกันหรือค้ำประกันขึ้นมาเอง ซึ่งหมายความว่าความคุ้มครองใด ๆ จะต้องมาจาก “ประกันภัยเอกชน” ทั้งสิ้น MiCA จึงบีบให้ผู้ประกอบการต้องพูดให้ชัดว่ามีหรือไม่มีตาข่ายนิรภัย ขณะเดียวกันก็สร้างแรงกดดันทางอ้อมให้บริษัทหันไปจัดประกันเอกชนเพื่อสร้างความมั่นใจแก่ลูกค้า

ในระบบการเงินดั้งเดิมของอียู บริการลงทุนบางประเภทอยู่ภายใต้กองทุนชดเชยผู้ลงทุน แต่สินทรัพย์คริปโทฯ จะไม่ครอบคลุม (เว้นแต่มีกฎหมายใหม่ปรับให้คริปโทฯ บางส่วนเป็นหลักทรัพย์ ซึ่งเกินขอบเขตของ MiCA) ช่องว่างนี้ยิ่งทำให้ประกันภูมิภาคเอกชนเป็นทางเลือกหลัก

สหราชอาณาจักรที่แยกตัวจากอียู กำลังสร้างเส้นทางกำกับคริปโทฯ ของตัวเอง พระราชบัญญัติ Financial Services and Markets Act 2023 นำกิจกรรมเกี่ยวกับ cryptoasset บางประเภทเข้ากรอบกำกับ เช่น ทำให้การกำกับธุรกรรม stablecoin เพื่อการชำระเงินทำได้ชัดเจนขึ้น สำนักงานกำกับการเงิน (FCA) เปิดปรึกษาหารือกฎสำหรับการโฆษณาและการดำเนินงานด้านคริปโทฯ แม้ยังไม่ได้บังคับให้ต้องมีประกันภัย แต่เน้นอย่างมากที่การคุ้มครองผู้บริโภค

ตัวอย่างเช่น FCA อาจกำหนดให้แพลตฟอร์มคริปโทฯ ต้องใส่คำเตือนความเสี่ยงในโฆษณา ระบุชัดว่าผู้ลงทุน “จะไม่ได้รับการคุ้มครองจาก Financial Services Compensation Scheme (FSCS) หรือ Financial Ombudsman” FSCS ซึ่งเปรียบได้กับ FDIC ของสหรัฐฯ ไม่ครอบคลุมความสูญเสียจากคริปโทฯ ขณะเดียวกัน รัฐบาลอังกฤษกำลังพิจารณาออกกรอบกฎหมายคริปโทฯ แบบเดียวกับ MiCA ซึ่งประเด็นประกันภัยย่อมถูกหยิบมาหารือในบริบทการคุ้มครองผู้บริโภค (เช่น อาจให้ศูนย์ซื้อขายขนาดใหญ่ต้องพิสูจน์ว่ามีวงเงินประกันหรือเงินกองทุนเพียงพอรองรับความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น)

ตลาดลอนดอนเองเป็นศูนย์กลางประกันภัยระดับโลก ทำให้ผู้กำกับดูแลอังกฤษคุ้นเคยกับผลิตภัณฑ์ประกันคริปโทฯ อยู่แล้ว Lloyd’s of London ทำงานใกล้ชิดกับธนาคารกลางอังกฤษและหน่วยงานกำกับเรื่องประเด็นดิจิทัลแอสเซ็ตอยู่หลายปี ภายใต้มุมมองของ James Croome ภายใต้บริษัท Arch ซึ่งเป็นหนึ่งในอันเดอร์ไรท์เตอร์ของ Lloyd’s ระบุว่า การยอมรับคริปโทฯ ในตลาดการเงินที่กว้างขึ้น บวกกับกฎเกณฑ์ที่เริ่มกำหนดให้มีมาตรการด้านความปลอดภัยและการรับฝาก กำลังผลักให้ดีมานด์ประกันคริปโทฯ ในลอนดอนเพิ่มขึ้น เขาชี้ว่ากฎที่ครอบคลุมธุรกรรมและการรับฝากสินทรัพย์ดิจิทัลมีความซับซ้อนและครอบคลุมมากขึ้น ซึ่งเอื้อต่อการออกแบบโซลูชันประกัน เพราะมี “มาตรฐานขั้นต่ำ” ให้ประเมิน เช่น สัดส่วนสินทรัพย์ที่ต้องเก็บใน cold storage การตรวจสอบบัญชี ฯลฯ เมื่อกติกาชัด เจาะจง และตรวจสอบได้ บริษัทประกันก็กล้ารับประกันมากขึ้นตามไปด้วย

เอเชีย: กรอบหลากหลาย แต่ฮ่องกง–สิงคโปร์–UAE–ญี่ปุ่นเดินหน้าเด่น

ภูมิภาคเอเชียมีความหลากหลายสูงในมุมมองต่อคริปโทฯ และประกันภัยที่เกี่ยวข้อง แต่หากมองจุดศูนย์กลางหลัก ๆ ได้แก่ ฮ่องกง สิงคโปร์ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE – แม้อยู่ในเอเชียตะวันตก/ตะวันออกกลาง) และญี่ปุ่น จะเห็นแนวโน้มที่ชัดเจนขึ้น

• ฮ่องกง พลิกจุดยืนมาส่งสัญญาณสนับสนุนคริปโทฯ ชัดเจนในระยะหลัง สำนักงานกำกับหลักทรัพย์และสัญญาซื้อขายล่วงหน้า (SFC) เปิดใช้กรอบใบอนุญาตใหม่สำหรับแพลตฟอร์มซื้อขายสินทรัพย์เสมือน (Virtual Asset Trading Platforms) ตั้งแต่มิถุนายน 2023 กรอบนี้ให้ความสำคัญกับ “ประกันภัย” ในระดับที่ถือว่าชัดที่สุดแห่งหนึ่งของโลก: ผู้ได้รับใบอนุญาตต้องจัดหาประกันภัยครอบคลุมส่วนหนึ่งของสินทรัพย์ลูกค้า

  ในทางปฏิบัติ SFC เคยกำหนดให้ศูนย์ซื้อขายคริปโทฯ ภายใต้การกำกับต้องมีประกันครอบคลุมทั้ง hot wallet และ cold wallet ลักษณะใกล้เคียง “crime insurance” ครอบคลุมการโจรกรรมหรือการเจาะระบบ พร้อมทั้งกดดันให้ถือสินทรัพย์ลูกค้าอย่างน้อย 98% ใน cold storage โดยคาดหวังให้ประกันครอบคลุมมูลค่า cold asset ประมาณ 50% และเกือบ 100% สำหรับ hot asset (เนื่องจากสัดส่วน hot ควรน้อยมาก) เกณฑ์นี้เข้มงวดมากและทำให้ผู้เล่นในตลาดเผชิญความยากลำบากในการหาบริษัทประกันรับความเสี่ยงฝั่ง hot wallet

  ฮ่องกงจึงเริ่มส่งสัญญาณ “ผ่อนเกณฑ์เชิงเทคนิคแต่ไม่ผ่อนหลักการ” SFC ระบุแผนจะผ่อนสัดส่วน cold storage 98% และ “ปรับมาตรฐานประกันภัยให้สอดคล้องกับมาตรฐานโลก” เพื่อให้ผู้ประกอบการปฏิบัติตามได้จริง มุมมองใหม่อาจเปลี่ยนจากการกำหนดเปอร์เซ็นต์คงที่ มาเป็นเกณฑ์ตามระดับความเสี่ยง กำหนดให้ศูนย์ซื้อขายต้องแสดงให้เห็นว่ามีประกันหรือเงินกองทุนเพียงพอต่อการรองรับความเสียหาย มากกว่าการบังคับคุมมูลค่าเบี้ยประกันเทียบกับสินทรัพย์แบบแข็งตัว อย่างไรก็ดี สิ่งที่ไม่เปลี่ยนคือ ฮ่องกงเห็น “บทบาทของประกันภัยเป็นกลไกหลักในการคุ้มครองนักลงทุน” และเป็นหนึ่งในไม่กี่เขตอำนาจศาลที่ “เขียนบังคับประกันคริปโทฯ” ไว้โดยตรงในกรอบกำกับ

  นอกจากนี้ เมื่อบริษัทคริปโทฯ ในฮ่องกงเริ่มพิจารณานำธุรกิจเข้าตลาดทุนหรือเชื่อมต่อกับสถาบันการเงินดั้งเดิม ประเด็นประกันภัยความรับผิดของกรรมการและผู้บริหาร (D&O insurance) กำลังถูกหยิบขึ้นมาชัดเจนขึ้นในฐานะเกราะป้องกันกรณีเกิดข้อพิพาทหรือการฟ้องร้องจากหน่วยงานกำกับ

• สิงคโปร์ เป็นอีกศูนย์กลางคริปโทฯ รายใหญ่แต่ใช้วิธี “เข้มแต่เป็นระบบ” มากกว่าการสั่งบังคับประกันตรง ๆ ธนาคารกลางสิงคโปร์ (MAS) ปรับเกณฑ์ในปี 2023 ให้ผู้ให้บริการโทเค็นการชำระเงินดิจิทัล (Digital Payment Token Service Providers) ต้องแยกสินทรัพย์ลูกค้าออกจากงบดุลบริษัทอย่างชัดเจน และต้องถือสินทรัพย์ลูกค้าอย่างน้อย 90% ใน cold storage เพื่อลดความเสี่ยงการถูกแฮ็กหรือโจรกรรม แต่ MAS “หยุดก่อนจะไปถึงขั้นบังคับประกันภัย” โดยตรง ทำให้ตลาดยังพึ่งพาประกันภัยเอกชนและการเจรจาเคสต่อเคสเป็นหลัก (เนื้อหาหลังจากนี้ของสิงคโปร์ยังไม่ถูกระบุในต้นฉบับ)ความคุ้มครองแบบประกันภัยสำหรับทรัพย์สินเหล่านั้นแทบไม่มีให้เห็นในเชิงบังคับ กรอบกฎเกณฑ์ของ MAS เลือกใช้แนวทาง “ลดโอกาสการสูญเสีย” มากกว่า “โอนความเสี่ยงด้วยประกัน” โดยบังคับให้ผู้ให้บริการต้องเก็บสินทรัพย์ส่วนใหญ่แบบออฟไลน์ (cold storage) และโดยนัยก็คือห้ามนำไปทำกิจกรรมแสวงหาผลตอบแทนที่มีความเสี่ยงสูง

เดิมที MAS เคยเปิดรับฟังความเห็นว่า ควรบังคับให้มีประกันภัยหรือกองทรัสต์กันชนสำหรับทรัพย์สินลูกค้าหรือไม่ สุดท้ายหน่วยงานเลือกใช้โมเดล “แยกทรัพย์สินลูกค้าออกจากทรัพย์สินบริษัท” ควบคู่กับ “ข้อกำหนดการคงสภาพคล่อง” คือผู้ประกอบการต้องถือสินทรัพย์สภาพคล่องส่วนเกินเป็นบัฟเฟอร์ ตามเกณฑ์ที่กำหนด อย่างไรก็ดี กฎของ MAS ระบุชัดว่า ผู้ประกอบการต้องเปิดเผยต่อลูกค้าอย่างตรงไปตรงมาว่า ทรัพย์สินไม่ได้มีประกันคุ้มครอง และแม้จะแยกเก็บเป็นพอร์ตของลูกค้าแล้ว ก็ยังไม่ใช่การการันตีว่าจะปลอดภัยหากบริษัทล้มละลาย ประเด็นนี้ทำให้ผู้เล่นคริปโตรายใหญ่ในสิงคโปร์จำนวนมาก เลือก “ทำประกันโดยสมัครใจ” สำหรับส่วนที่เป็น hot wallet ราว 10% ของทรัพย์สินภายใต้การดูแล เพื่อสร้างความเชื่อมั่นเสริมให้ลูกค้า

ในทางปฏิบัติ มีเอ็กซ์เชนจ์หลายแห่งในสิงคโปร์ที่ออกมาประกาศแผนประกันภัยต่อสาธารณะ เช่น Crypto.com ซึ่งตั้งอยู่ในสิงคโปร์ เคยโปรโมตวงเงินประกันสำหรับ cold storage สูงถึง 750 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งน่าจะครอบคลุมการดำเนินงานทั่วโลกของบริษัทด้วย

ท่าทีของ MAS จึงค่อนข้างชัด: ใช้ “กฎป้องกันเชิงรุก” เป็นหลัก (เก็บสินทรัพย์ให้ปลอดภัยด้วย cold storage และการควบคุมภายในที่เข้มงวด) แล้วปล่อยให้ “ประกันภัย” ทำหน้าที่เป็นชั้นป้องกันเสริมโดยสมัครใจ ขณะเดียวกัน ภายหลังเหตุล่มสลายของแพลตฟอร์มอย่าง FTX หน่วยงานก็ออกมาเตือนความเสี่ยงผู้บริโภคอย่างแข็งขัน กำหนดให้โฆษณาคริปโตและเอกสารเสนอขายต้องมีคำเตือนความเสี่ยงในระดับ “คุณอาจสูญเสียเงินลงทุนทั้งหมด” การเปิดเผยเช่นนี้ โดยปริยายก็ผลักให้ผู้เล่นที่มีวินัยต้องออกมาบอกต่อผู้ลงทุนว่า “แต่บริษัทมีประกันวงเงิน XZY ที่ช่วยบรรเทาความเสี่ยงบางส่วน”

สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ดูไบ): สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ โดยเฉพาะหน่วยงานกำกับดูแลสินทรัพย์เสมือนของดูไบอย่าง VARA (Virtual Assets Regulatory Authority) ถือเป็นหนึ่งในเขตอำนาจศาลที่เดินหน้าเชิงรุกที่สุดในการ “ผูกประกันภัยเข้ากับกรอบกำกับคริปโต” กฎของ VARA สำหรับ VASP (Virtual Asset Service Provider) ระบุชัดว่า เอ็กซ์เชนจ์และผู้รับฝากทรัพย์สินดิจิทัลที่ต้องการใบอนุญาตต้องทำประกันตามประเภทที่กำหนด

VARA บังคับให้ต้องมีประกันคุ้มครองความเสี่ยงจากการรับฝากสินทรัพย์ (เช่น การถูกแฮ็ก การโจรกรรม และการทุจริตภายใน) พร้อมทั้งกำหนดให้มีประกันประเภทอื่นที่เหมาะสม เช่น Professional Indemnity และ D&O (Directors and Officers Liability) กล่าวอีกนัยหนึ่ง บริษัทคริปโตใดก็ตามที่ต้องการใบอนุญาตในดูไบ จะต้องยื่น “โปรแกรมประกันภัยทั้งชุด” ให้ VARA อนุมัติ

ธนาคารกลาง UAE ยังประกาศสนับสนุนในหลักการต่อ “ประกันความเสี่ยงด้านการรับฝากสินทรัพย์ดิจิทัล” ด้วย ส่งผลให้ตลาดท้องถิ่นเร่งปรับตัว มีดีมานด์ “ประกันคริปโตแบบสั่งทำพิเศษ” (bespoke insurance) พุ่งสูง เจ้าหน้าที่ UAE ถึงกับระบุว่ามี “ความต้องการเร่งด่วน” สำหรับผลิตภัณฑ์ประกันที่ออกแบบเฉพาะ เนื่องจากมีสตาร์ทอัพหลายร้อยรายยื่นขอใบอนุญาต

การฝัง “ประกันภัย” ไว้ในกฎกำกับเช่นนี้ ทำให้ UAE วางตัวเองเป็นเขตอำนาจศาลที่พยายามปิดช่องโหว่ความเสี่ยงอย่างเป็นระบบ เพื่อดึงดูดเม็ดเงินสถาบันด้วยข้อเสนอเชิงภาพลักษณ์ว่า “เราให้ผู้รับใบอนุญาตต้องมีประกัน เงินของคุณจึงปลอดภัยกว่าที่นี่” ในระยะถัดไป VARA น่าจะลงรายละเอียดเพิ่ม เช่น วงเงินคุ้มครองขั้นต่ำ หรือเกณฑ์คุณสมบัติของบริษัทประกันที่ยอมรับได้ แต่ทิศทางโดยรวมชัดเจนแล้วว่า “ประกันภัยคือเสาหลักของแนวทางกำกับ”

ญี่ปุ่น: ญี่ปุ่นเป็นหนึ่งในประเทศแรกๆ ที่ออกกรอบกำกับเอ็กซ์เชนจ์คริปโต (หลังเหตุการณ์ Mt. Gox ทำให้ญี่ปุ่นเริ่มระบบใบอนุญาตเอ็กซ์เชนจ์ตั้งแต่ปี 2017) กฎของญี่ปุ่นกำหนดให้ผู้ให้บริการต้องมีมาตรการรักษาความปลอดภัยระดับหนึ่ง และ “ต้องชดเชยความเสียหายให้ลูกค้า หากสินทรัพย์คริปโตถูกโจรกรรม” ซึ่งในทางปฏิบัติเท่ากับบังคับให้เอ็กซ์เชนจ์ต้อง “ตั้งทุนสำรองชดเชยเอง” หรือ “ซื้อประกันภัย” เพื่อรองรับภาระดังกล่าว

เอ็กซ์เชนจ์บางรายในญี่ปุ่นเลือกทำประกัน เช่น Mitsui Sumitomo Insurance เปิดตัวผลิตภัณฑ์ประกันสำหรับเอ็กซ์เชนจ์คริปโตในปี 2019 โดยรายงานว่าคุ้มครองความเสียหายสูงสุดราว 10 ล้านดอลลาร์สหรัฐ นอกจากนี้ หลังเหตุแฮ็ก Coincheck ในปี 2018 ที่มีเหรียญ NEM มูลค่า 530 ล้านดอลลาร์ถูกขโมย ผู้กำกับดูแลญี่ปุ่นได้ยกระดับข้อกำหนดด้านความปลอดภัยอย่างมีนัยสำคัญ ฝ่ายผู้ซื้อกิจการ Coincheck เปิดเผยว่ามีกรมธรรม์ประกันภัยคุ้มครองบางส่วน ขณะที่บริษัทเลือกชดเชยลูกค้าทั้งหมดจากเงินทุนภายใน

สถานการณ์ของญี่ปุ่นจึงเป็นลักษณะ “ไม่มีกฎหมายบังคับทำประกันโดยตรง” แต่มี “ความคาดหวังทางกำกับ” ที่เข้มข้นว่าเอ็กซ์เชนจ์ต้องทำให้ลูกค้าได้รับเงินคืนเต็ม ซึ่งบังคับโดยนัยให้ผู้ประกอบการต้องมีทุนสำรองหรือประกันเพียงพอ นอกจากนี้ ญี่ปุ่นยังมีข้อกำหนดด้าน “อัตราส่วนทุนสำรองต่อสินทรัพย์ลูกค้า” สำหรับเอ็กซ์เชนจ์ ส่งผลให้หลายรายต้องถือเงินสด (fiat) สำรองมากขึ้น เพื่อรองรับความเสียหายจากฝั่งคริปโต ลักษณะคล้ายกลไก “กึ่งประกันภัย” ทางโครงสร้าง

ภาพรวมในเอเชียเขตอื่น: เกาหลีใต้เคยผลักดันร่างกฎหมายให้เอ็กซ์เชนจ์ต้องมีประกันภัยขั้นต่ำ (หลังปัญหาบางเอ็กซ์เชนจ์ในประเทศช่วงปี 2021 เคยมีร่างกำหนดให้ต้องมีความคุ้มครองขั้นต่ำ 3,000 ล้านวอน หรือราว 2.5 ล้านดอลลาร์ ซึ่งเทียบกับขนาดของการแฮ็กครั้งใหญ่แล้วยังถือว่าน้อยมาก) สถานะของร่างนี้ยังไม่ชัดเจนว่าบังคับใช้เต็มรูปแบบหรือไม่ แต่เอ็กซ์เชนจ์รายใหญ่ในเกาหลี เช่น Upbit และ Bithumb ต่างก็ถือกรมธรรม์ประกันอยู่บ้าง แม้จะมีวงเงินจำกัดมาก (เช่น 5 ล้านดอลลาร์) ซึ่งในเชิงขนาดถือว่าเป็นสัญลักษณ์มากกว่าคุ้มครองความเสียหายขนาดใหญ่จริงจัง

ออสเตรเลียตามรายงานของ WTW อยู่ระหว่างเปลี่ยนผ่านสู่กรอบกำกับคริปโตอย่างเป็นทางการ ข้อเสนอเบื้องต้นชี้ว่าเอ็กซ์เชนจ์และผู้รับฝากสินทรัพย์จะถูกจัดกลุ่มเป็น “บริการทางการเงิน” และจะต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดด้านประกัน Professional Indemnity เช่นเดียวกับสถาบันการเงินอื่น ซึ่งโดยปริยายหมายถึง “ข้อกำหนดประกันขั้นต่ำตามกฎหมาย” (ในออสเตรเลีย ที่ปรึกษาการเงินและแพลตฟอร์มซื้อขายต้องมี PI insurance อยู่แล้ว) เมื่อออสเตรเลียขยับจากระบอบกึ่งเสรีไปสู่ระบบใบอนุญาตเต็มรูปแบบ จึงคาดได้ว่าประกันภัยจะกลายเป็นมาตรฐานปกติของธุรกิจคริปโต ไม่ว่าจะในฐานะข้อกำหนดตามกฎหมายหรืออย่างน้อยก็เป็นสิ่งที่หน่วยงานกำกับ “ผลักดันอย่างจริงจัง”

อีกมิติหนึ่งที่กำกับดูแลทั่วโลกให้ความสำคัญคือ “การเปิดเผยความเสี่ยง” ผู้กำกับในหลายประเทศเริ่มกำหนดว่า หากบริษัทคริปโต “ไม่มี” กลไกค้ำประกันเหมือนระบบการเงินดั้งเดิม จะต้องบอกผู้บริโภคอย่างตรงไปตรงมา สหภาพยุโรป สหราชอาณาจักร สหรัฐ สิงคโปร์ ฮ่องกง ต่างออกหรือเตรียมออกกฎให้โฆษณาและเอกสาร onboarding ระบุชัดว่า คริปโต “ไม่อยู่ภายใต้การคุ้มครองของประกันเงินฝากธนาคาร” หรือ “ไม่มีกองทุนค้ำประกันจากรัฐ”

แม้ข้อความเหล่านี้จะฟังดูเป็นลบ แต่ในเชิงการแข่งขันกลับกลายเป็นแรงจูงใจให้ผู้เล่นมืออาชีพออกมาระบุเพิ่มเติมว่า “อย่างไรก็ตาม บริษัทมีประกันเอกชนคุ้มครองเหตุการณ์ X,Y,Z” เพื่อสร้างความแตกต่างทางการตลาด และยกระดับการรับรู้ของผู้บริโภคให้ตั้งคำถามว่า “เอ็กซ์เชนจ์ที่ฉันใช้มีประกันหรือไม่ ถ้ามี วงเงินเท่าไร และคุ้มครองเหตุการณ์ใดบ้าง” ในทางอ้อม โฟกัสของหน่วยงานกำกับต่อเรื่อง disclosure จึงกำลังดันอุตสาหกรรมไปสู่ความโปร่งใสและการยอมรับประกันภัยมากขึ้น

โดยสรุป กรอบกำกับดูแลทั่วโลกกำลังค่อยๆ สร้าง “นั่งร้านด้านการจัดการความเสี่ยง” ให้กับคริปโต ในบางเขต (เช่น ฮ่องกง, UAE) ประกันภัยถูกฝังอยู่ในเงื่อนไขใบอนุญาตอย่างชัดเจน ขณะที่ในสหรัฐและยุโรป น้ำหนักยังอยู่ที่ “การเปิดเผยข้อมูลและส่งเสริมแนวปฏิบัติที่รอบคอบ” โดยมีโอกาสที่ข้อกำหนดแบบบังคับจะทยอยตามมา เมื่อกฎหมายลูกคืบหน้า

ทิศทางนี้ย่อมเอื้อให้ตลาดประกันภัยคริปโตเติบโต เพราะ “ข้อกำกับ” กลายเป็นตัวเร่งดีมานด์ เมื่อหน่วยงานกำหนดให้เอ็กซ์เชนจ์ต้องแยกเก็บทรัพย์สินลูกค้าและต้องมี “แผนรองรับกรณีเกิดความเสียหาย” บริษัทประกันก็สามารถเข้ามาเป็นองค์ประกอบหนึ่งของแผนดังกล่าวได้ ปัญหาคือการบาลานซ์ระหว่าง “เป้าหมายเชิงกำกับ” กับ “ศักยภาพของตลาดประกัน” ฮ่องกงเองก็เจอว่า หากตั้งเกณฑ์ให้ต้องมีประกันในระดับที่ตลาดยังไม่มี capacity เพียงพอ (เช่น คุ้มครอง hot wallet เต็ม 100%) ก็อาจกลายเป็นตัวถ่วงไม่ให้อุตสาหกรรมเดินหน้า ต้องปรับเงื่อนไขให้สอดคล้องความเป็นจริง

ในระยะยาว อาจเห็นบรรทัดฐานสากลเริ่มก่อตัว ไม่ว่าจะผ่านสมาคมอุตสาหกรรมหรือบทบาทรัฐในการสนับสนุน “กองทุนประกันร่วม” สำหรับคริปโต บางเขตอำนาจศาลมีการหารือแนวคิด “กองทุนประกันการผิดนัดของเอ็กซ์เชนจ์” ที่ให้ผู้ประกอบการร่วมกันจ่ายเงินสมทบ คล้ายกองทุนคุ้มครองผู้ลงทุนในตลาดทุนบางประเทศ แต่จนกว่าจะเกิดโมเดลเช่นนั้นจริง ความรับผิดชอบหลักก็ยังอยู่ที่แต่ละบริษัทในการจัดหาประกันเอกชน และแต่ละหน่วยงานกำกับในการกำหนดหรือผลักดันให้เกิดกลไกดังกล่าว

เมื่อพิจารณาด้านกฎระเบียบแล้ว จะเห็นชัดว่า “ประกันภัยคริปโต” ไม่ได้ดำเนินอยู่ในสุญญากาศ หากแต่ถูกกำหนดทิศทางโดยข้อกำกับด้าน compliance กฎการเปิดเผยข้อมูล และแรงกดดันด้านคุ้มครองผู้บริโภค ต่อไปเราจะหันไปดู “ความท้าทายเชิงโครงสร้างและเทคนิค” ที่ตลาดประกันภัยคริปโตยังต้องเผชิญ ตั้งแต่ปัญหาประสิทธิภาพทุน ไปจนถึงความเสี่ยงจาก oracle การกำกับดูแล และข้อจำกัดด้านรีประกัน ซึ่งล้วนเป็นเงื่อนไขสำคัญต่อการเติบโตอย่างยั่งยืนของเซ็กเตอร์นี้

ความท้าทายในตลาดประกันภัยคริปโต

แม้ประกันภัยคริปโตจะก้าวหน้าไปมาก แต่ยังเผชิญความท้าทายสำคัญที่ทำให้ต่างจากประกันแบบดั้งเดิม ทั้งปัจจัยที่ฝังอยู่ในธรรมชาติของอุตสาหกรรมคริปโตเอง และข้อจำกัดจากการที่ตลาดประกันประเภทนี้ยังอยู่ในระยะตั้งไข่ ประเด็นหลักๆ ที่มักถูกพูดถึงได้แก่ “ความไม่มีประสิทธิภาพด้านทุน (capital inefficiency) ความเสี่ยงการถูกบิดเบือน oracle (oracle manipulation) ปัญหาธรรมาภิบาล และข้อจำกัดด้านรีประกัน” เป็นต้น

ความไม่มีประสิทธิภาพด้านทุน (Capital Inefficiency): หลักการของประกันคือการรวมทุนเพื่อรองรับความสูญเสียที่ “อาจจะเกิดขึ้น” แต่พอร์ตประกันที่มีประสิทธิภาพไม่จำเป็นต้องกันเงินสำรอง 1 ดอลลาร์ต่อความคุ้มครอง 1 ดอลลาร์ เพราะนั่นเท่ากับค้ำประกันเต็ม 100% ซึ่งแทบไม่เกิดขึ้นในโลกความเป็นจริง เนื่องจากไม่ใช่ทรัพย์สินที่เอาประกันทั้งหมดจะเสียหายในเวลาเดียวกัน ผู้รับประกันภัยแบบดั้งเดิมพึ่งพากฎจำนวนมาก (law of large numbers) และการกระจายพอร์ตความเสี่ยง ไปพร้อมกับการซื้อรีประกัน (reinsurance) เพื่อรองรับเหตุการณ์สุดโต่ง ทำให้สามารถถืออัตราส่วนทุนสำรองต่อความคุ้มครองในระดับต่ำกว่ามาก

ในตลาดประกันภัยคริปโต โดยเฉพาะฝั่ง DeFi ลักษณะการใช้ทุนกลับ “หนาเกินไป” เมื่อเทียบกับประกันดั้งเดิม โครงการ mutual ยุคแรกหลายแห่งใช้โมเดลที่ใกล้เคียงการค้ำประกันเต็มจำนวน เช่น ต้องการขายความคุ้มครอง 10 ล้านดอลลาร์ Nexus Mutual ก็จำเป็นต้องมีเงินในพูลราว 10 ล้านดอลลาร์หรือมากกว่า เนื่องจากไม่มีฐานข้อมูลประวัติความเสียหายระยะยาวให้ใช้คำนวณเชิงสถิติแบบละเอียด ทำให้ต้องตั้งสมมติฐานอนุรักษนิยม โครงสร้างเช่นนี้ส่งผลให้ “เบี้ยประกันสูง” เมื่อเทียบกับวงเงินคุ้มครอง และจำกัดศักยภาพการเติบโตเพราะต้องดึงดูดทุนก้อนโตเข้าพูลให้ได้เสียก่อน

ความไม่มีประสิทธิภาพยังยิ่งชัดเมื่อเจอ “ความผันผวนของราคา” หากทุนสำรองของพูลถูกถือเป็นคริปโต เช่น ETH แล้วราคา ETH ร่วงลง 50% ความสามารถในการชดเชยก็หดตัวทันทีเมื่อเทียบกับภาระผูกพันต่อผู้เอาประกัน Nexus แก้โจทย์นี้ส่วนหนึ่งผ่าน bonding curve ที่จะกดราคาทโทเคนลงเมื่อทุนไม่พอ และชะลอการขายความคุ้มครองเพิ่ม แต่ก็ยังเป็นการเดินเชือกเส้นบางระหว่าง “การเติบโต” กับ “ความมั่นคงของพูล”

เริ่มมีนวัตกรรมที่พยายามแก้โจทย์ดังกล่าว เช่น โมเดลของ Risk Harbor ที่ตั้งเป้าเพิ่มประสิทธิภาพทุนโดยเปิดให้ผู้รับความเสี่ยง (underwriter) สามารถ “นำทุนที่ stake ไปสร้างผลตอบแทน” ระหว่างที่ยังไม่มีการเคลม เช่น นำไปฝากในโปรโตคอลให้กู้ยืมอย่าง Aave เพื่อรับดอกผลเสริม อีกแนวทางหนึ่งคือการใช้ประกันแบบ “พาราเมตริก” ที่จ่ายเคลมตาม trigger เฉพาะ และอาจจ่ายเพียง “สัดส่วนหนึ่งของความเสียหาย” แทนที่จะจ่ายเต็ม 100% ทำให้สามารถลดทุนสำรองต่อภาระผูกพันลงได้ เพราะเพดานความรับผิดชัดเจนและคาดการณ์ได้มากขึ้น

อย่างไรก็ดี แก่นปัญหายังอยู่ที่ “ขนาดของความเสี่ยงคริปโต vs ขนาดทุนประกันที่มีอยู่จริง” ปริมาณทรัพย์สินคริปโตที่ได้รับความคุ้มครองยังอยู่เพียงราว 1–2% ของมูลค่าตลาดทั้งหมด ส่วนหนึ่งเพราะบริษัทประกันยังเดินเกมอย่างระมัดระวังต่อเซ็กเตอร์ที่เพิ่งเกิดใหม่และมีเหตุการณ์ความเสียหายแบบ tail risk สูงมาก เมื่อเทียบกับทุนที่พร้อมจะเข้ามารับความเสี่ยงในวันนี้การทุ่มเงินก้อนใหญ่ลงในตลาดที่ยัง “ไม่มีข้อมูล” มากพอ เป็นโจทย์ยากในเชิงประกันภัย หนึ่งในรายงานวิชาชีพด้านประกันคริปโทเคยสะท้อนไว้ชัดว่า “เมื่อยังไม่มีสถิติการเคลมและยังไม่เกิดมาตรฐานปฏิบัติที่ชัดเจน กรมธรรม์ในวันนี้จึงแทบจะเป็นงานสั่งทำเฉพาะ… ความคุ้มครองซับซ้อนมาก” ผลคือบริษัทรับประกันต้องกันทุนสำรองสูงและคิดเบี้ยในระดับแพงเพื่อความปลอดภัยไปก่อน ระยะยาวเมื่อเริ่มมีประวัติการขาดทุน–เคลมชัดเจน แบบจำลองการตั้งราคา (pricing models) จะพัฒนาขึ้น ใช้เงินกองทุนได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น คล้ายกรณี “ไซเบอร์อินชัวรันส์” ที่ยุคแรกเบี้ยโหดมาก ก่อนที่บริษัทประกันจะค่อยๆ เรียนรู้และ “ปรับจูน” ความเสี่ยงได้ดีขึ้น

อีกมุมสำคัญคือ “ที่มาของทุน” ปัจจุบันมิวชวลประกันคริปโทแบบกระจายศูนย์ส่วนใหญ่ดึงเม็ดเงินจากชุมชนคริปโทให้เข้ามา “สเตก” เป็นทุนรับประกัน ซึ่งนักลงทุนกลุ่มนี้คาดหวังผลตอบแทนสูงมาก เพราะมีทางเลือกไปฟาร์มยิลด์ที่อื่นได้ตลอด ในทางกลับกัน บริษัทประกันดั้งเดิมสามารถเข้าถึงตลาดทุนโลกขนาดใหญ่ที่ยอมรับผลตอบแทนตัวเลขหลักหน่วยต่อปีได้ เนื่องจากรับความเสี่ยงที่ต่ำกว่า ช่องว่างระหว่างสองโลกนี้จึงเชื่อมกันยาก

กระแสที่เริ่มถูกจับตาคือการนำ “Insurance-Linked Securities (ILS)” มาใช้กับความเสี่ยงคริปโท แปลงความเสี่ยงประกันคริปโทให้กลายเป็นตราสารคล้ายพันธบัตรให้กองทุนบำเหน็จบำนาญหรือกองทุน ILS เข้าลงทุนได้ แนวคิดนี้มีการพูดคุยในระดับโครงสร้างเบื้องต้นแล้ว เช่น ในฝั่งไซเบอร์ได้มี ILS ที่อ้างอิงความเสี่ยงไซเบอร์เกิดขึ้นจริง และมีความเป็นไปได้ว่าโครงสร้างคล้ายกันอาจถูกนำมาใช้กับความเสี่ยง “คริปโทถูกแฮ็ก” ได้เช่นกัน จากสไนเป็ตผลการค้นหาที่มีการพูดถึง ILS วงเงินศักยภาพถึง 500 ล้านดอลลาร์ สะท้อนความสนใจจากฝั่งนักลงทุนชัดเจน หากสามารถ “ปรุง” ความเสี่ยงคริปโทให้นักลงทุนสถาบันภายนอกยอมรับได้ ผ่าน ILS หรือรีอินชัวรันส์ ก็มีโอกาสที่จะดึงทุนจำนวนมากไหลเข้าภาคประกันคริปโท และยกระดับประสิทธิภาพของระบบอย่างมีนัยสำคัญ เพราะดีไฟอินชัวรันส์จะไม่จำเป็นต้องโอเวอร์คอลลาทเตอรัลไลซ์ด้วยเม็ดเงินของวาฬคริปโทเพียงอย่างเดียว แต่สามารถโอนบางส่วนของความเสี่ยงออกไปยัง “ตลาดมืออาชีพ” ได้

สถานการณ์ปัจจุบัน ความไม่มีประสิทธิภาพด้านทุนยังเป็นตัวฉุดให้เบี้ยประกันสูงอยู่ กรมธรรม์วงเงินใหญ่ในคริปโทวันนี้ เบี้ยประกันต่อปีมักอยู่ราว 2–5% ของทุนประกัน ซึ่งแพงกว่าประกันประเภทใกล้เคียงในโลกการเงินดั้งเดิมอย่างเห็นได้ชัด การลดต้นทุนนี้ผ่านแบบจำลองความเสี่ยงที่ฉลาดขึ้นและการดึงทุนภายนอกเข้ามา จึงเป็นโจทย์ยุทธศาสตร์ของอุตสาหกรรมในระยะถัดไป

ความเสี่ยงจากออราเคิลและความเชื่อถือได้ของข้อมูล
การพึ่งพาออราเคิลและดาต้าฟีดในคริปโทอินชัวรันส์ โดยเฉพาะแบบ “พาราเมตริก” เปิดพื้นที่ให้เกิดความเสี่ยงรูปแบบใหม่ นั่นคือการถูกบิดเบือนหรือการล้มเหลวของแหล่งข้อมูล หากโปรโตคอลประกันใช้ราคาออนเชนจากออราเคิลเป็นตัวตัดสินการเคลม ผู้ไม่หวังดีอาจพยายาม “เล่นงาน” ออราเคิลแทนโปรโตคอลหลัก ตัวอย่างเช่น สมมุติมีกรมธรรม์ที่จ่ายเมื่อราคาโทเคนใดโทเคนหนึ่งหลุดต่ำกว่า 0.50 ดอลลาร์ ผู้ถือกรมธรรม์อาจโจมตีราคาออราเคิล ด้วยการใช้แฟลชโลนและตลาดสภาพคล่องต่ำไปกดราคาให้หลุดลงมาต่ำกว่า 0.50 ดอลลาร์ชั่วครู่ เพื่อกระตุ้นให้ระบบจ่ายเคลมแล้วทำกำไร

รูปแบบการโจมตีราคาเช่นนี้ปรากฏให้เห็นแล้วในดีไฟโดยรวม Chainalysis เคยระบุว่าเฉพาะปี 2022 มีการโจมตีด้วยการบิดเบือนออราเคิลอย่างน้อย 41 กรณี ทำให้เงินสูญหายรวมกว่า 400 ล้านดอลลาร์ แม้ยังไม่มีคดีที่เน้นโจมตี “พูลประกัน” โดยตรงออกสู่สาธารณะ (ส่วนหนึ่งเพราะขนาดพูลยังเล็ก และผู้โจมตีไม่ได้โฟกัสบนประกันโดยเฉพาะ) แต่ความเสี่ยงถือว่าเป็นรูปธรรมแล้ว พาราเมตริกอินชัวรันส์ดีได้เท่ากับ “คุณภาพของข้อมูล” ที่ใช้เท่านั้น หากดาต้าซอร์สถูกโจมตีได้ง่ายหรือแค่มีบั๊ก–ล่มบ่อย ก็อาจนำไปสู่การจ่ายเคลมผิด หรือไม่จ่ายในเวลาที่ควรจ่าย

เพื่อบรรเทาความเสี่ยงนี้ โปรโตคอลประกันคริปโทจึงระมัดระวังอย่างมากในการเลือกใช้ออราเคิล มักใช้ราคาเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักตามเวลา (TWAP) เพื่อลดโอกาสปั่นราคาชั่วขณะ ใช้ออราเคิลที่มีชื่อเสียงอย่าง Chainlink ที่ดึงข้อมูลจากหลายตลาดผสมกัน บางโปรโตคอลเพิ่มกลไก “ตรวจสอบโดยมนุษย์” ควบคู่ไปด้วย เช่น ให้ DAO มีสิทธิยับยั้งการจ่ายเคลมหากสงสัยว่าข้อมูลถูกบิดเบือน Risk Harbor เลือกหลีกเลี่ยงออราเคิลราคาตรงๆ โดยใช้ “สถานะโปรโตคอล” เป็นทริกเกอร์ เช่น เช็คค่า exchange rate ของ cToken บน Compound โดยตรง แม้แนวทางนี้ก็ยังเปิดช่องให้ถูกโจมตีในระดับโปรโตคอลได้ แต่ตัดความเสี่ยงจากฟีดราคาภายนอกออกไป

อย่างไรก็ดี ความเสี่ยงจากออราเคิลยังเป็นโจทย์ใหญ่ ยิ่งประกันถูกออกแบบให้ “อัตโนมัติและไร้ตัวกลาง” มากเท่าไร ก็ยิ่งถ่ายน้ำหนักไปพึ่งข้อมูลที่อาจถูกบิดเบือนได้มากขึ้นเท่านั้น ในอีกด้าน หากใส่บทบาทการตัดสินใจของมนุษย์เข้ามาเพื่อกรองการโจมตี เราก็ย้อนกลับไปสู่ปัญหาความเชื่อใจและการรวมศูนย์บางส่วน เส้นสมดุลระหว่าง “ไร้ตัวกลาง” กับ “ความปลอดภัยของข้อมูล” จึงไม่ง่าย

นอกเหนือจากการโจมตีโดยเจตนา ยังมีเรื่อง “ความพร้อมใช้ของข้อมูล” ตลาดคริปโทเปิด 24/7 ทั่วโลก ขณะที่ออราเคิลหรือ API ที่ใช้ดึงข้อมูลอาจมีช่วงดาวน์ไทม์ หากช่วงเวลาที่เกิดความเสียหายตรงกับช่วงที่ออราเคิลล่ม จะนับหลักฐานการขาดทุนอย่างไร? ประกันแบบดั้งเดิมยังสามารถสืบสวนย้อนหลังได้ แต่คอนแทรกต์ออนเชนจำเป็นต้องระบุแหล่งข้อมูลสำรอง (fallback) หรือแนวทางรับมือช่องว่างของข้อมูลให้ชัด มิฉะนั้นอาจเกิด “โซนเทา” ที่เคลมไม่ได้ ทั้งหมดนี้เป็นรายละเอียดเชิงเทคนิคที่ผู้ใช้งานทั่วไปอาจไม่ทันคิด แต่เป็นโจทย์หลักของทีมพัฒนาโปรโตคอลประกันบนเชน

ความท้าทายด้านธรรมาภิบาลและการเคลม
ในโลกประกันแบบกระจายศูนย์ ปัญหาธรรมาภิบาลสามารถเป็นตัวชี้ชะตาความเชื่อมั่นของผู้ใช้ได้เลย แพลตฟอร์มแบบมิวชวลที่สมาชิกถือโทเคนมีสิทธิออกเสียงเผชิญ “ความขัดแย้งทางผลประโยชน์” ในตัวเอง ผู้ถือโทเคนอาจมีแรงจูงใจปฏิเสธการเคลมที่สมควรจ่ายเพื่อปกป้องเงินกองทุน ทำให้สาระสำคัญของ “ประกันภัย” ถูกบั่นทอน

จนถึงปัจจุบัน โปรโตคอลใหญ่ๆ อย่าง Nexus Mutual ยังไม่มีกรณีอื้อฉาวรุนแรง เคสที่ตลาดมองว่าสมควรเคลมก็ได้รับการจ่ายเป็นส่วนใหญ่ แต่ความเสี่ยงของเคสขัดแย้งสูงยังคงอยู่ ตัวอย่างเช่นเหตุการณ์ Terra UST ล่มมูลค่า Nexus Mutual ไม่จ่ายคุ้มครองกรณี UST หลุดตรึง เพราะเงื่อนไขกรมธรรม์ขณะนั้นไม่ได้ครอบคลุมความเสี่ยง “ดีเปก UST” โดยเฉพาะ ขณะที่ InsurAce มีสัญญา “depeg cover” ระบุไว้ชัด จึงจ่ายเคลมให้ลูกค้า กรณีนี้ทำให้ Nexus ถูกวิจารณ์ทั้งว่าควรมีผลิตภัณฑ์ครอบคลุมความเสี่ยงดังกล่าว หรือควร “ยืดหยุ่น” เป็นกรณีพิเศษ แต่หากทำเช่นนั้นก็จะฝ่าฝืนกติกาที่ตั้งไว้เอง กรณีนี้สะท้อนประเด็นธรรมาภิบาลสำคัญคือ “ขอบเขตความคุ้มครอง” มิวชวลต้องตัดสินใจว่าจะครอบคลุมความเสี่ยงใด–ไม่ใด หากใจกว้างเกินไปก็เสี่ยงล้มสภาพคล่อง หากเข้มงวดเกินไปผู้ใช้ก็รู้สึกไม่ได้รับการปกป้อง

อีกด้านคือ “ความเร็วในการเคลม” ผู้ใช้งานดีไฟคุ้นกับทุกอย่างที่รวดเร็ว ขณะที่ประกันดั้งเดิมใช้เวลาหลายสัปดาห์หรือเป็นเดือนในการปิดเคสใหญ่ๆ เพราะต้องมีการสืบสวนเอกสารและข้อเท็จจริง ดีไฟอินชัวรันส์พยายามเร่งกระบวนการให้เร็วขึ้น เช่น InsurAce ปิดเคส UST ได้ในราวหนึ่งเดือน ซึ่งถือว่าเร็วมากในมุมมองประกันภัยกรณีภัยพิบัติ ส่วน Nexus ใช้เวลาราว 1–2 สัปดาห์ขึ้นกับรอบโหวต ขณะที่ Risk Harbor หากเงื่อนไขทริกเกอร์ครบถ้วนก็จ่ายได้ทันที แต่ความจำเป็นในการรอ “ข้อมูลนิ่ง” เช่น ราคายืนยันหลายบล็อกหรือช่วงเวลา ก็ทำให้ต้องรอเป็นชั่วโมงหรือวันอยู่ดี หากกระบวนการธรรมาภิบาลถูกมองว่าช้า หรือ “ตามอำเภอใจ” ผู้ใช้จำนวนมากอาจไม่อยากจ่ายเบี้ยเลย เพราะไม่มั่นใจว่าจะได้รับการชดเชยเมื่อถึงคราวจำเป็น ระบบจึงต้องออกแบบให้สมดุลระหว่าง “เร็ว” กับ “ยุติธรรมและรอบคอบ”

ประเด็นข้อพิพาทและนิยามความคุ้มครองก็เป็นทุ่นระเบิดอีกลูก เช่น อะไรคือ “แฮ็ก” หรือ “เอ็กซ์พลอยต์” อย่างแท้จริง หากผู้ใช้เสียหายจากบั๊กในหน้าเว็บ (UI) ต่างจากบั๊กในสัญญาอัจฉริยะ จะนับรวมในความคุ้มครองหรือไม่? หากโปรโตคอล “หยุดถอน” ชั่วคราวแบบที่เคยเกิดในบางแพลตฟอร์ม เพื่อรักษาเงินทุนไม่ให้ถูกดูดออก แต่ผู้ใช้เข้าเงินไม่ได้หนึ่งสัปดาห์ แบบนี้ถือเป็น “ความเสียหาย” หรือไม่? ปัจจุบันบางโปรโตคอล เช่น Unslashed และ InsurAce เคยออกแบบความคุ้มครอง “withdrawal halt” โดยเฉพาะ รายละเอียดที่ละเอียดอ่อนเหล่านี้กลายเป็นภาระงานธรรมาภิบาลที่หนักหน่วง โลกประกันดั้งเดิมมีถ้อยคำทางกฎหมายและศาลมาช่วยตีความ แต่ประกันแบบกระจายศูนย์พึ่งพา “โค้ดและการโหวตของคอมมูนิตี้” เป็นหลัก ซึ่งเป็นพาราไดม์ใหม่ ยังไม่เคยมีกรณีผู้ถือกรมธรรม์พยายามเอาคำตัดสินของดีไฟอินชัวรันส์ไปฟ้องศาลอย่างจริงจัง อาจเพราะจำนวนเงินยังไม่ใหญ่มากและผู้ใช้มักเป็นนามแฝง แต่หากตลาดนี้เติบโตจนมีเงินเดิมพันสูง กรณีเช่น ผู้ใช้ฟ้ององค์กรที่อยู่เบื้องหลังมิวชวลว่ากระบวนการไม่เป็นธรรม หรือโฆษณาเกินจริง อาจกลายเป็นคดีตัวอย่างที่กำหนดทิศทางทั้งอุตสาหกรรม

ฝั่ง “ประกันคริปโทแบบรวมศูนย์” ธรรมาภิบาลสะท้อนออกมาอีกแบบ ส่วนใหญ่คือการตั้งเงื่อนไขยกเว้นความเสี่ยงจำนวนมาก หรือกำหนด warranty และข้อผูกมัดที่เข้มจนบริษัทสามารถปฏิเสธการเคลมในเชิงเทคนิคได้ง่าย นโยบายประกันคริปโทยุคแรกๆ หลายฉบับมีชื่อเสียงด้าน “ข้อยกเว้นเยอะ” เช่น ไม่คุ้มครองความเสียหายจากการล่มของบล็อกเชนเอง (ถ้ามีแฮ็กผ่านช่องโหว่ระดับ Ethereum ถือว่าไม่อยู่ในขอบเขต) หรือไม่คุ้มครองการยักยอกโดยคนใน เว้นแต่จะมีคำพิพากษาศาลยืนยันก่อน ฯลฯ เงื่อนไขแบบนี้ทำให้ความคุ้มครองถูกมองว่า “เปลือกสวยแต่แก่นบาง” ได้ง่าย อีกทั้งมีช่องว่างด้านความรู้ เท่าที่ผ่านมาอันเดอร์ไรเตอร์ดั้งเดิมจำนวนมากยังเข้าใจเทคโนโลยีคริปโทอย่างผิวเผิน นำไปสู่การประเมินความเสี่ยงผิด ทั้งในมุมคิดเบี้ยแพงเกินไป หรือไปรับประกันความเสี่ยงที่แทบจะควบคุมไม่ได้ อย่างไรก็ดี แนวโน้มนี้เริ่มดีขึ้นเมื่อบริษัทตั้งทีมเฉพาะกิจด้านคริปโทโดยตรงมากขึ้น

รีอินชัวรันส์และเพดานความจุของตลาด
ศักยภาพการเติบโตของตลาดประกันคริปโทถูกจำกัดอย่างมีนัยสำคัญโดย “รีอินชัวรันส์” หรือประกันภัยของบริษัทประกันเอง ระบบรีอินชัวรันส์ช่วยให้บริษัทรับประกันกล้าเขียนกรมธรรม์วงเงินสูงขึ้น เพราะสามารถแบ่งส่วนความเสี่ยงบางส่วนให้กับรีอินชัวเรอร์ ในโลกคริปโท การเข้ามามีส่วนร่วมของรีอินชัวเรอร์ยังน้อยมาก ส่วนหนึ่งเพราะบริษัทเหล่านี้รอ “ข้อมูล” และอยากเห็นกรอบกำกับดูแลที่ชัดเจนก่อน

อย่างไรก็ดี เริ่มมีสัญญาณเปลี่ยนแปลงให้เห็นบ้าง เช่น Munich Re ที่สนับสนุน Chainproof, Arch ซึ่งทำหน้าที่คล้ายรีอินชัวเรอร์หรือแบ็คอัพสำหรับกรมธรรม์วงเงินสูงของ Evertas รวมถึงมีรายงานว่าบางบริษัทรีอินชัวร์เริ่มให้สัญญาแบบ quota-share เงียบๆ สำหรับความเสี่ยงฝั่งผู้ดูแลสินทรัพย์คริปโท (custodian) คือแบ่งรับทั้งเบี้ยและความเสียหายกับบริษัทประกันหน้าแรก ความท้าทายคือรีอินชัวเรอร์กังวล “ความเสี่ยงแบบก้อนเดียวกระทบทั้งพอร์ต” (aggregation risk) เช่น ช่องโหว่ระดับโปรโตคอลหลักของบล็อกเชน หรือวิกฤตตลาดครั้งใหญ่ที่ลากให้หลายแพลตฟอร์มล้มพร้อมกัน หากหลายเอ็กซ์เชนจ์หรือโปรโตคอลถูกโจมตีหรือเจ๊งพร้อมกัน บริษัทประกันและรีอินชัวเรอร์จะเผชิญเคลมที่มีความสัมพันธ์กันสูง ตรงข้ามกับไฟไหม้บ้านซึ่งส่วนใหญ่เป็นเหตุการณ์อิสระไม่เกี่ยวกัน ปัญหานี้คล้ายกับไซเบอร์อินชัวรันส์ที่มัลแวร์ตัวเดียวอาจโจมตีลูกค้าจำนวนมากในคราวเดียว รีอินชัวเรอร์แก้โจทย์นี้ด้วยการจำกัดความคุ้มครอง และสะสมข้อมูลเพื่อสร้างแบบจำลองความเสียหายรวมกรณีเลวร้ายที่สุด

หากไม่มีรีอินชัวรันส์ แต่ละมิวชวลหรือบริษัทประกันคริปโทก็ถูกจำกัดด้วย “ทุนตัวเอง” ทำให้ขนาดพูลของ Nexus มีเพดาน หรือซินดิเคตใน Lloyd’s สามารถปล่อยวงเงินต่อกรมธรรม์ได้จำกัด เมื่อรีอินชัวรันส์เปิดกว้างมากขึ้น ความจุตลาด (capacity) ก็จะขยายตัวตาม เราเริ่มเห็นผู้เล่นเฉพาะทางอย่างโบรคเกอร์ด้านประกันคริปโทอย่าง “Native” ที่ถูกกล่าวถึงในบทความของ CoinDesk เข้ามาเชื่อมลูกค้าคริปโทกับทั้ง Nexus Mutual และตลาดประกันดั้งเดิม Native เองมีแผนทำหน้าที่เป็น MGA (Managing General Agent) บน Nexus Mutual และช่วยจัดหารีอินชัวรันส์สำหรับความเสี่ยงที่รับไว้

ทิศทางดังกล่าวสะท้อน “โมเดลลูกผสม” ที่อาจเป็นอนาคตของประกันคริปโท นั่นคือใช้โครงสร้างแบบกระจายศูนย์ดึงดีมานด์และสร้างนวัตกรรมผลิตภัณฑ์ ขณะเดียวกันพิงหลังกับทุนจากตลาดประกันดั้งเดิมและรีอินชัวเรอร์ขนาดใหญ่ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการรับความเสี่ยงและลดต้นทุนเบี้ยในระยะยาวบริษัทอาจทำโครงสร้างกรมธรรม์แบบ “ไฮบริด” คือให้ Nexus (กองทุนบนเชน) รับเสี่ยง 50% อีก 50% โอนให้รีอินชัวเรอร์ดั้งเดิมหลังบ้าน วิธีผสมกำลังรับประกันแบบนี้ช่วยอุดช่องว่างด้าน capacity ได้ แต่ฝั่งรีอินชัวเรอร์จะยอมเข้ามา เมื่อมีโมเดลประเมินความเสี่ยงที่เชื่อถือได้เท่านั้น ไม่ว่าจะเป็นโมเดลความเสี่ยงถูกแฮ็ก โปรโตคอลล้มเหลว หรือการประเมินความมั่นคงปลอดภัยเชิงเทคนิคของแต่ละโปรโตคอล ตัวอย่างความร่วมมือระหว่าง Quantstamp กับ Sompo ถือเป็นเคสศึกษาของการ “ถ่ายทอดองค์ความรู้” จากผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัย Web3 ไปสู่ผู้เล่นประกันดั้งเดิม

อีกโจทย์ใหญ่ในฝั่งรีอินชัวรันส์คือ “การไม่เป็นมาตรฐานเดียวกัน” ปัจจุบันกรมธรรม์ประกันคริปโตส่วนใหญ่เขียนแบบเฉพาะราย (bespoke) ทำให้ยากต่อการรวมแพ็กเกจและโอนความเสี่ยงขึ้นชั้นรีอินชัวเรอร์ อุตสาหกรรมจึงพยายามเร่งพัฒนาสำนวนกรมธรรม์มาตรฐานมากขึ้น (เช่น Lloyd’s ที่เริ่มนำแบบร่างบางส่วนเข้าไว้ใน wordings repository แล้ว) เมื่อใดที่ตลาดมีแบบฟอร์มมาตรฐาน เช่น กรมธรรม์ “Digital Asset Custody Policy” ที่อินชัวเรอร์หลายเจ้าร่วมกันใช้ เมื่อนั้นรีอินชัวเรอร์จะสามารถเขียนสัญญารี (treaty) ครอบคลุมพอร์ตเหล่านี้ได้ง่ายขึ้น ทิศทางกำลังมุ่งไปทางนั้น แต่ต้องใช้เวลา

การให้ความรู้ตลาดและการสร้างความเชื่อมั่น

นอกเหนือจากประเด็นเทคนิคและการเงิน ยังมีโจทย์ “เชิงพฤติกรรม” คือการทำให้ผู้ถือคริปโตหันมาซื้อประกันมากขึ้น นักลงทุนรายย่อยจำนวนมากไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามีผลิตภัณฑ์นี้อยู่ บางส่วนคิดไปเองว่าค่าเบี้ยแพงหรือยุ่งยากเกินจำเป็น ฝั่งดีไฟสายฮาร์ดคอร์จำนวนไม่น้อยกลับเชื่อ “โค้ด” มากกว่าระบบประกัน บางคนอาจบอกว่า “ทำไมต้องไปฝากชีวิตไว้กับโหวตของ Nexus Mutual ในเมื่อกระจายความเสี่ยงเองหรือกันชนพอร์ตเองก็ได้”

การเพิ่มอัตราการซื้อประกันจึงอาจต้องอาศัยทั้งการให้ความรู้และ “เคสตัวอย่าง” ที่เป็นรูปธรรม เช่น กรณีมีตลาดซื้อขายคริปโตถูกแฮ็ก แล้วลูกค้าที่ซื้อประกันได้รับเงินชดเชยครบและรวดเร็ว ขณะที่ลูกค้าของอีกแพลตฟอร์มที่ไม่มีประกันต้องรับภาระความสูญเสียเอง ภาพเปรียบเทียบแบบนี้จะช่วยสื่อคุณค่าของประกันได้ชัดเจน ปัจจุบันผู้ลงทุนมักเห็นคุณค่าก็ต่อเมื่อ “เจ็บแล้วจำ” เช่น หลังเหตุการณ์ Terra พังทลาย จึงเริ่มมีคนหันไปทำประกันโพสิชั่นที่อื่นมากขึ้น

อย่างไรก็ดี ความไม่ไว้วางใจยังเป็นอุปสรรคต่อเนื่อง โดยเฉพาะเมื่อเคยเกิดกรณีสะดุดอย่าง Cover Protocol ที่ปิดตัว หรือดราม่าหน้าต่างยื่นเคลมของ InsurAce การเพิ่ม “ความโปร่งใส” จึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง โปรโตคอลที่เปิดข้อมูลการจ่ายเคลมสู่สาธารณะ (เช่น Nexus ที่เผยสถิติการเคลมบนแดชบอร์ดของตน) มีแนวโน้มสร้างความเชื่อมั่นให้ตลาดได้ดีกว่า

ปัจจัยภายนอกที่กำลังกดดันตลาดประกันคริปโต

ยังมีปัจจัยภายนอกที่อาจกำหนดทิศทางของประกันคริปโตในระยะยาว ได้แก่

• ความไม่แน่นอนด้านกฎเกณฑ์ – โดยเฉพาะในสหรัฐ หากกรอบกำกับยังคลุมเครือ บริษัทประกันบางส่วนจะเลือก “ถอยห่าง” หรือคิดเบี้ยสูงชดเชยความไม่แน่นอนนี้
• ภาวะเศรษฐกิจมหภาคและวัฏจักรตลาดคริปโต – ตลาดหมีขาลงรุนแรงทำให้มูลค่ากองทุนและเบี้ยประกัน (ที่คิดเป็นดอลลาร์) หดตัว กระทบฐานะการเงินผู้รับประกัน ตรงกันข้าม ตลาดกระทิงดันมูลค่าทรัพย์สินและความเสี่ยงสะสมให้พุ่งสูง หากวงเงินคุ้มครองไม่ถูกปรับตาม
• เทคโนโลยีใหม่ที่เปลี่ยนภูมิทัศน์ความเสี่ยง – การอัปเกรดเป็น Ethereum 2.0 หรือการนำ Layer-2 มาใช้ในวงกว้าง อาจสร้างรูปแบบภัยคุกคามใหม่ที่บริษัทประกันต้องเร่งทำความเข้าใจ ในระยะยาวยังมีประเด็น “ความเสี่ยงควอนตัม” ต่อคริปโทกราฟี หากคอมพิวเตอร์ควอนตัมใช้งานได้จริงภายในไม่กี่ปีข้างหน้า บริษัทประกันอาจต้องพิจารณาออกข้อยกเว้นรูปแบบ “Acts of Quantum” จนกว่าจะมีโซลูชันรองรับ

โดยสรุป แม้ธุรกิจประกันคริปโตจะเริ่มมีแรงส่ง แต่การจะเติบโตเต็มศักยภาพยังต้องฝ่าความท้าทายหลายด้าน ทั้งการใช้เงินทุนให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น (อาจผ่านพันธมิตรสายดั้งเดิม) การจัดการออราเคิลและกระบวนการออนเชนอย่างปลอดภัย การกำกับดูแลการเคลมให้เป็นธรรมและรวดเร็ว และการเชื่อมต่อกับตลาดรีอินชัวรันส์ให้ลึกขึ้น ผู้เล่นในอุตสาหกรรมล้วนตระหนักถึงโจทย์เหล่านี้อยู่แล้ว หลายอินโนเวชันที่เราเห็นในปัจจุบัน—ตั้งแต่กรมธรรม์แบบพาราเมตริก การเชื่อม Nexus กับโบรกเกอร์ดั้งเดิม ไปจนถึงการใช้ AI วิเคราะห์ความเสี่ยง—ต่างมุ่งแก้ปัญหาเหล่านี้ทั้งสิ้น ซึ่งพาเราไปสู่คำถามถัดไป: อนาคตของประกันคริปโตจะเดินหน้าอย่างไร และจะปิดช่องว่างความคุ้มครองได้แค่ไหน

อนาคต: ปิด “ช่องว่างความคุ้มครอง” ในโลกคริปโต

อีกไม่กี่ปีข้างหน้า ภาพของประกันคริปโตจะเปลี่ยนไปอย่างไร เมื่อมองจากอัตราการพัฒนาที่รวดเร็วในช่วงที่ผ่านมา มีเหตุผลจะเชื่อว่าเราจะเห็นการเติบโตและนวัตกรรมรอบใหม่ที่มุ่งปิด “coverage gap” มหาศาล (ปัจจุบันคาดว่าทรัพย์สินคริปโตราว 98–99% ยังไม่มีประกันคุ้มครอง) แนวโน้มหลักที่น่าจับตา ได้แก่ การเติบโตของกรมธรรม์แบบพาราเมตริกและระบบจ่ายเคลมอัตโนมัติ การใช้ AI ในการสร้างโมเดลความเสี่ยง การฝังตัวเข้ากับโครงสร้าง Layer-2 และระบบข้ามเชน การเข้ามาของสถาบันการเงินมากขึ้น และการผสมกำลังรับประกันจากโลกดั้งเดิมกับโลกดีไฟ

กรมธรรม์พาราเมตริกและการจ่ายเคลมอัตโนมัติ

ประกันแบบพาราเมตริก—ที่การจ่ายค่าสินไหมขึ้นกับดัชนีหรือตัวชี้วัดที่กำหนดล่วงหน้า แทนการพิจารณาเป็นรายเคส—ถือเป็น “คู่ธรรมชาติ” ของสินทรัพย์ดิจิทัล เราจึงน่าจะเห็นผลิตภัณฑ์พาราเมตริกเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ทุกวันนี้ เราเริ่มเห็นประกัน stablecoin depeg ที่เป็นพาราเมตริกอยู่แล้ว: หากราคา stablecoin ต่ำกว่าระดับที่กำหนดต่อเนื่องตามระยะเวลาเงื่อนไข กรมธรรม์จะจ่ายทันที ในอนาคตอาจมีผลิตภัณฑ์หลากหลายยิ่งขึ้น เช่น

• ประกัน “downtime” ของแพลตฟอร์มซื้อขาย (จ่ายหากระบบล่มเกิน X ชั่วโมง)
• ประกัน “flash crash” ราคาสินทรัพย์ (จ่ายเมื่อราคาเหวี่ยงเกินเปอร์เซ็นต์ที่ตั้งไว้)
• ประกันประสิทธิภาพโปรโตคอล (จ่ายเมื่อ TVL ของโปรโตคอลดีไฟร่วง Y% ภายในหนึ่งวัน ซึ่งอาจสะท้อนการถูกแฮ็กหรือ bank run)

กรมธรรม์พาราเมตริกสามารถเขียนควบรวมไปกับสมาร์ตคอนแทร็กต์ เพื่อให้การจ่ายค่าสินไหมเกิดขึ้นแบบ trustless บนเชน ภาพที่หลายฝ่ายมองเห็นคือโลกที่เมื่อเกิดแฮ็กหรือ exploitation ขึ้นมา เงินชดเชยจะถูกโอนให้ผู้เสียหายทันทีแบบอัตโนมัติบนเชน ทำให้สภาพคล่องถูกส่งไปถึงมือผู้ใช้ในช่วงวิกฤตได้รวดเร็วกว่าประกันดั้งเดิม ซึ่งอาจใช้เวลาหลายเดือนในการประเมินและจ่ายเคลมหลังภัยพิบัติครั้งใหญ่

กรณีของ Risk Harbor ที่รับความเสี่ยง depeg ของ UST เป็นตัวอย่าง เมื่อ UST แตะราคา trigger ที่กำหนด ผู้เอาประกันสามารถไถ่ถอนเคลมได้เลยโดยไม่ต้องรอการถกเถียงหรือคณะกรรมการพิจารณาโหวต นั่นหมายความว่าผู้ถือกรมธรรม์บางส่วนได้รับเงินเร็วพอจะนำไปหมุนหรือป้องกันความเสี่ยงต่อ ขณะที่คนที่ต้องรอขั้นตอนแมนนวลต้องเผชิญกับความไม่แน่นอนยาวนานกว่า

แน่นอน ประกันพาราเมตริกจำเป็นต้องรับมือ “ความเสี่ยงออราเคิล” ที่กล่าวถึงไปแล้ว แต่การพัฒนาอินฟราสตรักเจอร์ออราเคิลแบบกระจายศูนย์ เชื่อมหลายแหล่งข้อมูล พร้อมกลไกพิสูจน์เชิงคริปโต จะช่วยลดจุดเปราะบางนี้ นอกจากนี้ กรมธรรม์พาราเมตริกบนคริปโตอาจค่อย ๆ ผนวก “เหตุการณ์นอกเชน” ที่มีผลต่อคริปโตเข้าไปด้วย เช่น กรมธรรม์ที่จ่ายเมื่อรัฐบาลบางประเทศประกาศแบนการเทรดคริปโต หรือเมื่อเกิดเหตุอินเทอร์เน็ตล่มระดับกว้างกระทบการขุดบิตคอยน์ ซึ่งต้องอาศัยออราเคิลที่รายงานเหตุการณ์โลกจริง (ปัจจุบันมีบริษัทพัฒนาออราเคิลสำหรับสภาพอากาศ ข่าวกฎระเบียบ ฯลฯ แล้ว)

บทความของ Jenner & Block เคยยกตัวอย่างบริษัท Arbol ที่ใช้สมาร์ตคอนแทร็กต์ออกกรมธรรม์ประกันสภาพอากาศในรูปแบบ NFT ซึ่งเนื้อหากรมธรรม์เป็นพาราเมตริกล้วน เมื่อโลกจริงกับดีไฟเริ่มเชื่อมกันมากขึ้น—ตั้งแต่ผลผลิตเกษตรโทเค็นไรซ์ ไปจนถึงเครดิตคาร์บอนบนบล็อกเชน—ประกันพาราเมตริกบนเชนก็มีโอกาสขยายไปครอบคลุมสินทรัพย์ประเภทนั้นด้วย กลายเป็นส่วนหนึ่งของเทรนด์ InsurTech กว้าง ๆ แต่สำหรับตลาดคริปโตเอง “โฟกัสระยะสั้น” คือการขยายความคุ้มครองให้ครอบคลุมโปรโตคอลและเหตุการณ์ให้มากขึ้น ด้วยกระบวนการแมนนวลให้น้อยที่สุด

อีกแนวคิดหนึ่งคือ “ประกันแบบคอมโพสเอเบิล” ที่ตัวกรมธรรม์เองถูกโทเค็นไนซ์และนำไปเทรดหรือใช้ในดีไฟได้ สมมติผู้ใช้ถือโทเค็นคุ้มครองความเสี่ยงแฮ็กของโปรโตคอลหนึ่ง เขาอาจนำโทเค็นนี้ไปค้ำประกันกู้ยืมที่อื่น หรือนำไปขายในตลาดรองเมื่อเลิกใช้โปรโตคอลดังกล่าวแล้ว การทำให้ความเสี่ยงประกันมีสภาพคล่องและกำหนดราคาผ่านกลไกตลาดแบบนี้ อาจดึงนักลงทุนกลุ่มใหม่ให้เข้ามาเป็นผู้ให้ capacity กลายเป็น “ตลาดรีอินชัวรันส์แบบกระจายศูนย์” ที่ผู้คนซื้อขายความเสี่ยงเหมือนซื้อขายสินทรัพย์อื่น

AI และการสร้างโมเดลความเสี่ยงขั้นสูง

ธุรกิจประกันดั้งเดิมยืนอยู่บนฐานข้อมูลและคณิตศาสตร์ประกันภัย แต่ในโลกคริปโต เราขาด “ข้อมูลยาวนาน” แบบประกันรถหรือประกันชีวิต ทว่ากลับมี “ข้อมูลเรียลไทม์เชิงลึก” ปริมาณมหาศาลบนเลดเจอร์ที่โปร่งใส นี่คือสนามที่เหมาะอย่างยิ่งสำหรับ AI และแมชชีนเลิร์นนิงที่จะเข้ามาเติมเต็มในหลายมิติ เช่น

• วิเคราะห์ความเสี่ยงสมาร์ตคอนแทร็กต์ – โมเดล AI ที่ถูกเทรนให้เข้าใจโค้ด Solidity และประวัติการเจาะระบบในอดีต อาจประเมิน “โอกาสเกิดช่องโหว่” ของคอนแทร็กต์ใดคอนแทร็กต์หนึ่งได้รวดเร็ว ช่วยเสริมงานออดิทของมนุษย์ และให้คะแนนความเสี่ยงแก่โปรโตคอลดีไฟเพื่อใช้กำหนดเบี้ยประกัน หาก AI ตรวจพบโค้ดมีความซับซ้อนสูงและมีแพตเทิร์นการเรียก external calls จำนวนมาก (ซึ่งมักเพิ่มโอกาสเกิดช่องโหว่ reentrancy) บริษัทประกันก็อาจตั้งเบี้ยสูงขึ้นหรือกำหนดเงื่อนไขเข้มงวดกว่าเดิม

• ตรวจจับความผิดปกติบนเชน – AI สามารถมอนิเตอร์ธุรกรรมบนบล็อกเชนแบบเรียลไทม์ เพื่อหาพฤติกรรมผิดปกติ เช่น มีการดูดเงินออกจากหลายแอดเดรสพร้อมกัน หรือมีเมตริกโปรโตคอลเปลี่ยนแปลงฉับพลัน ซึ่งอาจเป็นสัญญาณแฮ็ก เครื่องมือนี้ช่วยให้ผู้รับประกันมี “สัญญาณเตือนเร็ว” ใช้ปรับกลยุทธ์รับเสี่ยงหรือเก็บข้อมูลเพื่อพัฒนาโมเดลต่อไป (แม้จะต้องระวังไม่ให้การ “ปิดก๊อก” ความคุ้มครองทันทีระหว่างเหตุโจมตีกลายเป็นการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้เอาประกัน)

• การตั้งราคาและจัดพอร์ต – ความผันผวนสูงและความเสี่ยงเชื่อมโยงกันหลายชั้นของคริปโต ทำให้การตั้งเบี้ย “แบบดั้งเดิม” ทำได้ยาก AI จึงสามารถช่วยจำลองสถานการณ์ (เช่น Monte Carlo) หลายพันรูปแบบเพื่อดูว่า หาก Ethereum มีบั๊กระดับโครงสร้างพร้อม ๆ กับที่ตลาดทรุดแรง จะเกิดอะไรขึ้นกับพอร์ตประกัน การเห็นภาพ worst case ที่มนุษย์อาจไม่คิดถึงเพราะ “ไม่เคยเกิด” มีส่วนอย่างมากต่อการตั้งเบี้ยให้เพียงพอโดยไม่โหดเกินไป

• ตรวจจับการฉ้อฉล – หากในอนาคตประกันคริปโตขยายไปคุ้มครองความเสี่ยงรายย่อย เช่น การโจรกรรมจากวอลเล็ตส่วนตัว AI จะมีบทบาทสำคัญในการวิเคราะห์เคลมว่ามีพิรุธหรือไม่ โดยใช้การวิเคราะห์ทรานแซกชันบนบล็อกเชนว่าการเคลื่อนย้ายสินทรัพย์นั้นสอดคล้องกับ “แฮ็กจริง” หรือเป็นการจัดฉาก เช่นเดียวกับที่ผู้เล่นอย่าง Coincover ใช้ “risk engine” ตรวจจับว่าการถอนเงินใดน่าจะไม่ได้รับอนุญาต เมื่ออาชญากรเริ่มเรียนรู้วิธี “เล่นเกม” ระบบประกัน AI ก็จำเป็นต่อการไล่ตามให้ทัน

• การตั้งเบี้ยเฉพาะบุคคล (personalization) – ในดีไฟ การตั้งราคาเบี้ยอาจยืดหยุ่นตามพฤติกรรมผู้ใช้หรือโปรไฟล์ความเสี่ยงของแต่ละ address ได้ เช่น address ที่ใช้แต่โปรโตคอลผ่านการออดิทใหญ่ มีการตั้งค่า security ดี และไม่เคยมีพฤติกรรมเสี่ยง อาจได้ส่วนลดเบี้ยเทียบกับ address ที่ชอบวางเงินในฟาร์มผลตอบแทนสูงเสี่ยงสูง การคำนวณเช่นนี้ในระดับละเอียดจำเป็นต้องพึ่ง AI เป็นกลไกหลัก

โดยภาพรวม เส้นทางข้างหน้าของประกันคริปโตคือการ “อุดช่องว่างความคุ้มครอง” ด้วยการผสมผสานทุนจากโลกดั้งเดิมกับทุนบนเชน ใช้เทคโนโลยีออราเคิลและสมาร์ตคอนแทร็กต์เพื่อจ่ายเคลมเร็วและโปร่งใส ปรับปรุงธรรมาภิบาลการเคลมให้เป็นธรรม และนำ AI เข้ามาช่วยอ่านความเสี่ยงแบบเรียลไทม์ หากโจทย์เหล่านี้ถูกคลี่คลาย แม้ทีละขั้น ตลาดประกันคริปโตมีศักยภาพจะเปลี่ยนจาก “นิชมาร์เก็ต” เล็ก ๆ ไปสู่โครงสร้างพื้นฐานด้านการจัดการความเสี่ยงที่ฝังตัวอยู่ในระบบการเงินคริปโตทั่วทั้งอีโคซิสเต็มในที่สุดปัจจุบันเบี้ยประกันสำหรับ “cover” โปรโตคอลเดียวกันมักถูกคิดในเรตใกล้เคียงกันสำหรับผู้เอาประกันทุกคน แต่ในอนาคต ภาพอาจเปลี่ยนไป หากผู้ใช้ยินยอมเชื่อมต่อกระเป๋าเงินให้ระบบ AI ประเมิน “ความเสี่ยงส่วนบุคคล” อย่างละเอียด ทั้งวิธีเก็บรักษา private key พฤติกรรม on-chain เช่น ชอบไปยุ่งกับสัญญาเสี่ยงมากน้อยแค่ไหน เบี้ยประกันก็อาจถูกปรับแบบเฉพาะรายได้ คล้ายโมเดล “telematics” ในประกันรถยนต์ที่ให้ส่วนลดคนขับปลอดภัย เช่น ผู้ใช้ที่ถือสินทรัพย์ผ่านฮาร์ดแวร์วอลเล็ต ใช้ multi-sig และจำกัดตัวเองกับโปรโตคอลที่ผ่านการตรวจสอบโค้ดอย่างเข้มงวด อาจจ่ายเบี้ยประกันกระเป๋าเงินต่ำกว่าคนที่กระโดดเข้าเก็งกำไรในสัญญาไร้การตรวจสอบอยู่ตลอด แน่นอนว่าประเด็นนี้กระทบเรื่องความเป็นส่วนตัว แต่หากทำบนฐานความสมัครใจ ก็อาจเป็นแรงจูงใจเชิงบวกให้ผู้ใช้ปรับพฤติกรรมให้ปลอดภัยขึ้น

การบูรณาการกับเลเยอร์ 2 และระบบนิเวศมัลติเชน

เมื่อการใช้งานบล็อกเชนกระจายไปหลายเชนและโซลูชันสเกลลิง กรมธรรม์ก็ต้องตามไปด้วย เราเริ่มเห็นตัวอย่างแล้วจากผลิตภัณฑ์ของ Nexus Mutual บน Base (เลเยอร์ 2 ของ Coinbase) ที่เสนอ “คุ้มครองเดียว ครอบคลุมหลายโปรโตคอลใน Base” เทรนด์แบบ “หนึ่งกรมธรรม์ – คุ้มครองหลายโปรโตคอล” มีแนวโน้มจะขยายตัวไปอีก อนาคตผู้ใช้อาจซื้อผลิตภัณฑ์ลักษณะ “DeFi All Risk Cover” ที่คุ้มครองโพสิชันของตนบน Ethereum, Arbitrum, Polygon ฯลฯ สำหรับความเสี่ยงบางประเภทแบบอัตโนมัติ และเพื่อจะทำสิ่งนี้อย่างมีประสิทธิภาพ โปรโตคอลประกันเองก็ต้องปักหลักอยู่บนเครือข่ายเหล่านั้นด้วย

ต้นทุนแก๊สบน Ethereum L1 เป็นอุปสรรคสำคัญมานาน การย้ายไปเลเยอร์ 2 ไม่เพียงลดต้นทุนของผู้ใช้ แต่ยังเปิดทางให้เกิดปฏิสัมพันธ์เชิงไดนามิกถี่ขึ้น เช่น อัปเดตความคุ้มครองบ่อยขึ้น หรือจ่ายเบี้ยเป็นก้อนย่อยผ่านการสตรีม เราจึงน่าจะได้เห็นแพลตฟอร์มอย่าง InsurAce ขยายไปดีพลอยบนเชนต่าง ๆ เพิ่มขึ้น และอาจมีผู้เล่นหน้าใหม่ที่เลือกเปิดตัวแบบ native บน L2 หรือไซด์เชน เพื่อให้บริการเชิงลึกกับระบบนิเวศเหล่านั้นโดยตรง

อีกจุดที่หลีกเลี่ยงไม่ได้คือ “บริดจ์” ซึ่งกลายเป็นจุดเปราะบางซ้ำซากในโลกคริปโต เห็นได้จากกรณี Ronin, Poly Network, Wormhole ที่สูญเงินระดับหลายร้อยล้านดอลลาร์ ความต้องการประกันความเสี่ยงของบริดจ์จึงสูงขึ้นเรื่อย ๆ ภาพที่เป็นไปได้ในอนาคตคือ โปรโตคอล หรือแม้แต่ผู้ให้บริการบริดจ์เอง หันมาซื้อประกันหรือสร้างกองทุน mutual เพื่อรองรับความเสียหายจากการเจาะระบบ เช่น โมเดล “Bridge Mutual” ที่ให้บริดจ์รายใหญ่หลายรายร่วมกันลงเงินตั้งพูลชดเชยผู้ใช้หากถูกแฮ็ก โดยมีบริษัทประกันหรือ DAO ทำหน้าที่ออกแบบและบริหารจัดการ กลไกเช่นนี้อาจกลายเป็น “ข้อกำหนดกึ่งมาตรฐาน” หากบริดจ์ต้องการดึงดูดผู้ใช้ – เพราะการที่ผู้ใช้รู้ว่าหากเกิดเหตุถูกเจาะ เงินของตนมีโอกาสได้รับชดเชยถึงระดับหนึ่ง ย่อมช่วยสร้างความเชื่อมั่นอย่างมีนัยสำคัญ

พร้อมกันนั้น การยอมรับเลเยอร์ 2 ที่เพิ่มขึ้นและการเข้ามาของผู้ใช้รายย่อยจำนวนมากผ่านเครือข่ายที่ค่าธรรมเนียมถูกกว่า อาจทำให้ “ประกันภัย” กลายเป็นฟีเจอร์ที่ผู้ใช้ “คาดหวัง” ว่าจะถูกฝังไว้ในระดับวอลเล็ตหรือระดับโปรโตคอล ตัวอย่างเช่น วอลเล็ตบน L2 อาจมีตัวเลือกให้เปิดใช้ “ปกป้องทรัพย์สิน – คิดค่าใช้จ่ายปีละ 0.1% ของมูลค่าในพอร์ต” ซึ่งเบื้องหลังคือระบบไปซื้อความคุ้มครองให้ผู้ใช้จากบริษัทประกันพาร์ตเนอร์แนบมาเลย แนวคิดนี้เรียกว่า “embedded insurance” หรือประกันฝังตัวที่กลมกลืนกับประสบการณ์ใช้งาน ถือเป็นกุญแจสำคัญต่อการใช้คริปโตในวงกว้าง เพราะผู้ใช้ทั่วไปคุ้นชินกับการมีหลักประกันรูปแบบต่าง ๆ เช่น FDIC ในระบบธนาคารอยู่แล้ว หากวอลเล็ตหรือแพลตฟอร์มตั้งค่าให้มีประกันโดยอัตโนมัติ (และเปิดโอกาสให้ opt-out ได้) ยอดการใช้งานอาจพุ่งขึ้นโดยที่ผู้ใช้แทบไม่ต้องออกแรงค้นหาผลิตภัณฑ์เอง

ความสนใจจากสถาบันและการขยายตัว

อนาคตของประกันคริปโตผูกติดอย่างใกล้ชิดกับการยอมรับคริปโตของสถาบันการเงิน หากธนาคาร ผู้จัดการสินทรัพย์ และบริษัทจดทะเบียนต่างเข้ามาลงสนามสินทรัพย์ดิจิทัลมากขึ้น “ยักษ์ใหญ่” วงการประกันก็มักจะตามมา เราเริ่มเห็นสัญญาณบ้างแล้ว ทั้งโบรกเกอร์ประกันรายใหญ่ระดับโลกอย่าง Aon, Marsh ที่ออกมาทำการตลาดโซลูชันประกันคริปโตอย่างจริงจัง และบริษัทประกันยักษ์ใหญ่เช่น Allianz หรือ AIG ที่มีรายงานว่ากำลังศึกษาตลาดนี้เชิงลึก ในแบบสำรวจอุตสาหกรรมปี 2025 ผู้รับประกันจำนวนมากระบุว่า กรอบกฎเกณฑ์ที่ชัดเจนขึ้น เช่น MiCA ในสหภาพยุโรป ทำให้พวกเขากล้าเข้ามารับประกันธุรกิจคริปโตมากกว่าเดิม เพราะความเสี่ยงที่จะเผลอไปประกันให้กิจการที่ “ผิดกฎหมายหรือไร้ใบอนุญาต” ลดลง

หนึ่งในเซกเตอร์สำคัญคือ “การรับฝากทรัพย์สิน” ให้ลูกค้าสถาบัน เมื่อผู้รับฝากดั้งเดิมอย่าง BNY Mellon หรือ State Street เปิดบริการ custody สำหรับคริปโต พวกเขาย่อมนำ “มาตรฐานด้านประกันภัย” จากโลกเก่ามาด้วย ไม่ว่าจะเป็นการ self-insure ผ่านบริษัท captive ของตัวเอง หรือเรียกร้องความคุ้มครองระดับสูงจากตลาดเบื้องนอก ซึ่งจะกลายเป็น demand มหาศาลให้ผู้รับประกันหน้าเก่า‑ใหม่เข้ามาร่วมวง นอกจากนี้ กองทุนบำนาญหรือ ETF ที่มีการถือครองสินทรัพย์ดิจิทัล ก็อาจกำหนดว่าต้องมีประกันคุ้มครองสินทรัพย์อ้างอิง เช่น กรณี spot Bitcoin ETF ในสหรัฐ หากได้รับอนุมัติ ก็มักจะมีประกันคุ้มครองการ custody ของบิตคอยน์อยู่เบื้องหลัง การเคลื่อนไหวลักษณะนี้อาจสร้างดีมานด์ระดับหลายร้อยล้านดอลลาร์ชั่วข้ามคืน กระตุ้นให้บริษัทประกันจัดสรร capacity เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

การร่วมมือกันระหว่างประกันแบบดั้งเดิมและ DeFi

เส้นแบ่งระหว่าง “ประกันดั้งเดิม” กับ “ประกันแบบกระจายศูนย์” มีแนวโน้มพร่าเลือนลง บริษัทประกันอาจใช้แพลตฟอร์ม DeFi เป็นทั้งแหล่งรับความเสี่ยงและช่องทางจัดจำหน่าย ตัวอย่างเช่น ผู้รับประกันรายใหญ่เสนอ “รีอินชัวรันซ์” ให้ syndicate ของ Nexus Mutual อยู่หลังฉาก หรือในทางกลับกัน โปรโตคอลประกัน DeFi นำส่วนหนึ่งของความเสี่ยงไปรีอินชัวร์กับ Lloyd’s of London

ผู้บริหารฝ่ายการตลาดของ InsurAce เคยชี้ว่า เทรนด์สำคัญหนึ่งคือ “การเกิดขึ้นของสะพานเชื่อมระหว่างประกันแบบดั้งเดิมกับความคุ้มครองบนบล็อกเชน ซึ่งจะช่วยเพิ่มขีดความสามารถและยืดหยุ่นสูงขึ้น… ทำให้ DeFi ได้ประโยชน์จาก capacity ที่มากขึ้น และประกันดั้งเดิมได้ประโยชน์จากประสิทธิภาพที่สูงขึ้น” ภาพที่ได้คือโมเดลลูกผสม ผู้ใช้ซื้อประกันผ่านอินเทอร์เฟซ DeFi แต่เบื้องหลัง ส่วนหนึ่งของความเสี่ยงถูกโอนไปพิงงบดุลของบริษัทประกันดั้งเดิม สัญญาอัจฉริยะสามารถจัดการเคลมและชำระบัญชีกับฝั่งรีอินชัวร์อัตโนมัติ หรือในทิศทางกลับกัน ซินเนอร์จีเช่นนี้อาจช่วยแก้ปัญหาหลักหลายข้อที่อุตสาหกรรมเผชิญอยู่ – DeFi ได้ทั้งทุนและความน่าเชื่อถือเพิ่ม ส่วนบริษัทประกันดั้งเดิมได้เทคโนโลยีที่ลดต้นทุนงานเอกสารและเปิดตลาดลูกค้ากลุ่มใหม่

ภาครัฐ กฎระเบียบ และบทบาทของรัฐบาล

ในระยะยาว หากคริปโตกลายเป็นฟันเฟืองสำคัญของระบบการเงินโลก รัฐบาลย่อมมีบทบาทมากขึ้นในฐานะผู้ให้หรือผู้กำหนด “กลไกความคุ้มครองขั้นต่ำ” ตัวอย่างหนึ่งคือการสร้างโครงสร้าง “รีอินชัวรันซ์โดยรัฐ” สำหรับเหตุการณ์ระบบคริปโตล่มในวงกว้าง คล้ายที่บางประเทศมีโครงการรัฐสนับสนุนประกันภัยก่อการร้าย เพราะตลาดเอกชนไม่สามารถรับความเสี่ยงระดับ 9/11 ได้ลำพัง อีกทางหนึ่ง หากธนาคารกลางออก CBDC (สกุลเงินดิจิทัลของธนาคารกลาง) ก็อาจกำหนดให้ทุกวอลเล็ตที่รองรับ CBDC ต้องมีประกันหรือหลักประกันรูปแบบใกล้เคียงกัน

ยังมีความเป็นไปได้ของ “กองทุนประกันร่วมภาครัฐ‑เอกชน” เช่น กองทุนกลางคุ้มครองการล้มเหลวของศูนย์ซื้อขาย ที่อาจมีสถานะกึ่งบังคับคล้ายกองทุนประกันเงินฝาก FDIC โดยเก็บเงินสมทบจากค่าธรรมเนียมของแพลตฟอร์มซื้อขาย ตัวแบบนี้ยังเป็นเพียงการคาดการณ์ แต่หากเกิดกรณีล้มละลายของศูนย์ซื้อขายขนาดใหญ่ซ้ำรอยอีกครั้ง แรงกดดันทางการเมืองอาจผลักดันให้หน่วยงานกำกับต้องสร้างกลไกเชิงระบบบางอย่างขึ้นมา

ขณะเดียวกัน ขอบเขตความเสี่ยงด้านเทคโนโลยีก็จะขยายไปเรื่อย ๆ เช่น ความเสี่ยงจากคอมพิวเตอร์ควอนตัมที่อาจทำลายความปลอดภัยของคีย์เข้ารหัส บริษัทประกันอาจเริ่ม “ยกเว้น” ความเสี่ยงนี้ หรือออกกรมธรรม์เฉพาะกิจสำหรับ “post-quantum risk” เช่น ความเสียหายหากบิตคอยน์ถูกขโมยด้วยการโจมตีเชิงควอนตัมในอนาคต ประกันต้องปรับรายละเอียดความคุ้มครองตามวิวัฒนาการเทคโนโลยีไปเรื่อย ๆ เหมือนตัวอย่างล่าสุดอย่างความเสี่ยงจาก slashing ในระบบ proof-of-stake ที่ไม่เคยเป็นประเด็นในยุคบิตคอยน์ เมื่อ Ethereum เปลี่ยนมาใช้ PoS จึงเปิดโอกาสให้เกิดผลิตภัณฑ์ประกัน slashing โดยเฉพาะ

ภาพรวมระยะยาว

หากมองภาพกว้าง อนาคตของประกันคริปโตมีแนวโน้ม “บูรณาการมากขึ้น อัตโนมัติมากขึ้น และรองรับปริมาณความเสี่ยงได้มากขึ้น” เราอาจเลิกเรียกมันว่า “crypto insurance” ในฐานะนิชมาร์เก็ต แล้วพูดถึง “ประกันภัย” ในโลกการเงินที่ขับเคลื่อนด้วยคริปโตเป็นปกติ เป้าหมายปลายทางคือ เมื่อระบบสุกงอมเพียงพอ ประกันคริปโตจะถูกมองว่า “ปกติ” และ “น่าเชื่อถือ” พอ ๆ กับประกันในโลกการเงินดั้งเดิม

สัญญาณความสุกงอมดังกล่าวคือ เมื่อผู้ใช้คริปโตทั่วไป “คาดหวังโดยอัตโนมัติ” ว่าจะมีหลักประกันบางอย่างรองรับ เช่น การใช้บริการศูนย์ซื้อขายรายใหญ่แล้วเห็นตราประทับ “สินทรัพย์ได้รับความคุ้มครองสูงสุด $X โดย Underwriter A” คล้ายป้าย “FDIC insured” หน้าธนาคาร หรือเมื่อเข้าใช้พูลปล่อยกู้ DeFi แล้ว UI แสดงข้อความว่า “ครอบคลุมโดย Nexus Mutual – คลิกเพื่ออ่านเงื่อนไข” ซึ่งผู้ใช้จะนำไปประกอบการตัดสินใจลงทุนอย่างเป็นเรื่องปกติ

ในตอนท้ายของภาพใหญ่ที่เราสำรวจ จะเห็นว่าประกันคริปโตได้เดินทางจาก “ไอเดียชายขอบ” มาสู่ “โครงสร้างพื้นฐานเชิงสถาบัน” ของระบบสินทรัพย์ดิจิทัล มันทำหน้าที่เป็นตาข่ายนิรภัย ช่วยเสริมความเชื่อมั่น กระตุ้นให้มีผู้เล่นหน้าใหม่เข้ามา และลดแรงกระแทกจากความผันผวนและเหตุไม่คาดฝันซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของตลาดนี้ แม้อุตสาหกรรมยังต้องหาคำตอบเรื่องการสเกลและการปิดช่องโหว่อย่างรอบด้าน แต่ทิศทางโดยรวมจัดว่ามีอนาคต

ผู้บริหารในวงการรายหนึ่งสรุปภาพได้อย่างตรงประเด็นว่า เราน่าจะเห็น “นักลงทุนจำนวนมากขึ้นเรื่อย ๆ มองหาวิธีปกป้องสินทรัพย์ดิจิทัลของตัวเอง ตามกระแสความนิยมที่เพิ่มขึ้นของแพลตฟอร์ม DeFi และเทคนิคบริหารความเสี่ยงรูปแบบใหม่ ๆ” อนาคตข้างหน้าจึงน่าจะเป็นยุคของความร่วมมือแน่นแฟ้นระหว่างนวัตกรรมแบบกระจายศูนย์กับภูมิปัญญาและทุนของประกันดั้งเดิม เปิดทางให้ความจุรับความเสี่ยงสูงขึ้น และมีกรรมธรรม์ที่หลากหลายตอบโจทย์ผู้เข้าร่วมตลาดทุกระดับ

ท้ายที่สุด กลไกประกันภัยคือส่วนสำคัญที่ช่วย “เปลี่ยนโลกคริปโตจากดินแดนไร้กติกา ไปสู่โครงสร้างทางการเงินที่ยั่งยืนและน่าเชื่อถือ” เพราะเมื่อวันร้ายมาถึง – ซึ่งย่อมหลีกเลี่ยงไม่ได้ – การมีตาข่ายนิรภัยรองรับความเสียหาย คือสิ่งที่ทำให้ระบบเดินหน้าต่อไปได้

ข้อคิดส่งท้าย

ประกันคริปโตซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นเพียงการทดลองเชิงแนวคิด กำลังกลายเป็นเสาหลักสำคัญของระบบนิเวศคริปโตและ DeFi อย่างรวดเร็ว มันตอบคำถามพื้นฐานที่ผู้เล่นทุกรายต้องการคำตอบว่า “ถ้าเกิดเรื่องผิดพลาดขึ้นจริง ๆ ใครจะรับผิดชอบ?” การมอบความคุ้มครองทางการเงินกรณีถูกขโมย ทะลุระบบ หรือเหตุไม่คาดคิดอื่น ๆ ทำให้ตลาดที่ขึ้นชื่อเรื่องความเสี่ยงสูงมีชั้นของความมั่นใจเพิ่มขึ้น

เราเริ่มจากการอธิบายว่า “ประกันคริปโตคืออะไร และทำไมจึงสำคัญ” โดยเปรียบเทียบกับหลักประกันในระบบการเงินดั้งเดิม อธิบายว่ามันช่วยเร่งการยอมรับคริปโตในวงกว้างได้อย่างไร ทั้งสำหรับผู้ใช้รายย่อยและสถาบัน เพราะทำให้พวกเขามั่นใจว่าจะไม่ต้องรับความเสี่ยงเพียงลำพังหากเกิดความสูญเสีย จากนั้น เราไล่ดูวิวัฒนาการของประกันคริปโตตั้งแต่ยุคเริ่มแรกที่ความคุ้มครองขาดแคลนและเน้นแค่ความเสี่ยงด้าน custody มาสู่ยุคที่มี mutual และ risk pool แบบกระจายศูนย์ขึ้นมาเป็นคู่แข่งและตัวเสริมให้ซินดิเคตของ Lloyd’s of London

เมื่อลงลึกไปยังความเสี่ยงในวอลเล็ต, NFT และ DeFi เราเห็นชัดว่า “ไม่มีส่วนใดของโลกคริปโตที่ปราศจากความเสี่ยง” วอลเล็ตแบบร้อนอาจถูกแฮ็ก วอลเล็ตแบบเย็นอาจทำคีย์หาย NFT มีทั้งความเสี่ยงจากการถูกขโมยและการดิ่งของมูลค่า ขณะที่โปรโตคอล DeFi อาจพังทลายได้จากทั้งช่องโหว่เทคนิคและการออกแบบเศรษฐศาสตร์ที่บิดเบี้ยว ซึ่งทั้งหมดนี้คือกลุ่มความเสี่ยงที่ระบบประกันคริปโตยุคใหม่พยายามออกแบบผลิตภัณฑ์เข้ามารองรับอย่างเป็นรูปธรรมผลิตภัณฑ์ประกันภัยรูปแบบใหม่กำลังเข้ามาจัดการโจทย์ยากของโลกคริปโทอย่างจริงจัง เราชี้ให้เห็นบทบาทของผู้ให้บริการแบบรวมศูนย์ ตั้งแต่บริษัทประกันภัยรายใหญ่ที่ทำงานผ่านนายหน้าและซินดิเคต (เช่น กรณี Lloyd’s ที่รับประกันกระเป๋าเงินร้อนร่วมกับ Coincover) ไปจนถึงบริษัทประกันที่โฟกัสคริปโทโดยเฉพาะอย่าง Evertas และ Chainproof ซึ่งพยายามเชื่อมโลกอันเดอร์ไรต์ดั้งเดิมเข้ากับเทคโนโลยีคริปโท

ควบคู่กันนั้น เราเจาะลึกโมเดลประกันภัยแบบกระจายศูนย์ (decentralized insurance) อย่าง Nexus Mutual, InsurAce, Risk Harbor และโปรโตคอลอื่น ๆ เปรียบเทียบทั้งในมิติความคุ้มครอง กระบวนการเคลม และโครงสร้างเงินทุน แต่ละโมเดลมีจุดแข็งต่างกัน: แพลตฟอร์มแบบกระจายศูนย์โดดเด่นในการคุ้มครองความเสี่ยงบนเชน และเปิดให้ชุมชนมีส่วนร่วมออกแบบและแบกรับความเสี่ยงร่วมกัน ขณะที่ผู้เล่นแบบรวมศูนย์มีจุดแข็งด้านขนาดทุน ความเข้มงวดด้านกฎเกณฑ์ และมาตรฐานการกำกับดูแลที่ชัดเจน แนวโน้มที่เห็นชัดขึ้นเรื่อย ๆ คือ ทั้งสองโลกหันมาร่วมมือกันมากกว่าชนกัน โดยดึงจุดแข็งของกันและกันมาใช้เพื่อขยายขอบเขตความคุ้มครองให้กว้างขึ้น

ในด้านกฎระเบียบ กรอบกำกับดูแลเริ่มปรับตัวเพื่อรองรับ – และในบางกรณีถึงขั้นกำหนดให้ต้องมี – ประกันภัยสำหรับสินทรัพย์คริปโท ตัวอย่างเช่น ฮ่องกงและดูไบกำหนดให้แพลตฟอร์มซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลต้องมีประกันคุ้มครองทรัพย์สินของลูกค้าเป็นเงื่อนไขสำคัญในการขอรับใบอนุญาต ขณะที่หน่วยงานกำกับทั่วโลกเริ่มกดดันให้มีการเปิดเผยอย่างโปร่งใสว่า ลูกค้ามีความคุ้มครองประกันภัยสำหรับคริปโทของตนหรือไม่ กรอบเหล่านี้ไม่เพียงช่วยคุ้มครองผู้บริโภค แต่ยังช่วยสร้างความชอบธรรมให้กับผลิตภัณฑ์ประกันภัยคริปโทเอง ดึงดูดผู้เล่นรายใหม่เข้าสู่ตลาดมากขึ้น

สำหรับสหรัฐฯ และยุโรป แม้ข้อบังคับแบบ “ต้องมีประกัน” ยังไม่แพร่หลาย แต่ทิศทางชัดเจนว่ามาตรฐานการบริหารความเสี่ยงกำลังถูกยกระดับ ซึ่งในทางปฏิบัติมักแปลได้ว่า ผู้ประกอบการถูกคาดหวังให้มีประกันภัยหรือกลไกค้ำประกันทางการเงินรูปแบบอื่น ๆ มารองรับ

เรายังพูดถึงความท้าทายที่ธุรกิจประกันภัยคริปโทยังต้องก้าวข้าม ทั้งในแง่ประสิทธิภาพเงินทุน (พูลแบบ mutual ในปัจจุบันมักต้องวางหลักประกันเกินจริง และยังมีขนาดเล็กเมื่อเทียบกับความต้องการที่เป็นไปได้) ตลอดจนหลุมพรางเชิงเทคนิค เช่น การบิดเบือนข้อมูลผ่านออราเคิล และความซับซ้อนของระบบกำกับดูแลการพิจารณาเคลมแบบกระจายศูนย์

อีกโจทย์ใหญ่คือการเชื่อมต่อกับโลกรีอินชัวรันส์ (reinsurance) ที่ยังอยู่ระหว่างการทดลองและต่อรอง แต่สัญญาณเชิงบวกคือการที่บริษัทรีอินชัวรันส์ยักษ์ใหญ่อย่าง Munich Re และ Arch เริ่มเข้ามาทดลองโครงสร้างดีลในตลาดนี้ สะท้อนว่าความท้าทายต่าง ๆ กำลังถูกแก้ไปทีละขั้น

มองไปข้างหน้า อนาคตของประกันภัยคริปโทมีความเคลื่อนไหวและโอกาสค่อนข้างสดใส แนวโน้มที่น่าจับตาคือการเติบโตของประกันภัยแบบพาราเมตริก (parametric covers) ที่ใช้สัญญาอัจฉริยะจ่ายค่าสินไหมแทบจะทันทีเมื่อเงื่อนไขที่กำหนดไว้ถูกทริกเกอร์ การนำ AI มาใช้วิเคราะห์ความเสี่ยงเพื่อปรับราคาเบี้ยให้แม่นยำขึ้นและตรวจจับภัยคุกคามเชิงรุก รวมถึงประสบการณ์ผู้ใช้ที่ลื่นไหลจนประกันถูกฝัง (embedded) อยู่ในผลิตภัณฑ์คริปโทในชีวิตประจำวันโดยแทบไม่รู้ตัว

ที่สำคัญ เมื่อทั้งนักลงทุนสถาบันและรายย่อยเริ่มคาดหวัง “ระดับการปกป้อง” ที่ใกล้เคียงกับโลกการเงินดั้งเดิม ตลาดประกันภัยคริปโทจึงมีแนวโน้มขยายตัวอย่างมีนัยสำคัญ เทรนด์อย่าง Layer-2 และกิจกรรมข้ามเชน (cross-chain) จะขยายพื้นที่ความเสี่ยงและความต้องการความคุ้มครองไปพร้อมกัน และน่าจะผลักดันให้เกิดผลิตภัณฑ์ประกันแบบ “รวมศูนย์กลาง” ที่สามารถครอบคลุมสินทรัพย์บนหลายแพลตฟอร์มในกรมธรรม์เดียว

การเข้ามาของบริษัทประกันดั้งเดิมรายใหญ่ขึ้น รวมถึงกฎเกณฑ์ที่มีท่าทีสนับสนุนมากขึ้น จะช่วยเพิ่มทั้ง “ความจุ” (capacity) และความเสถียรให้กับระบบ ทำให้กรณีขาดทุนขนาดใหญ่ถูกดูดซับได้ในระดับระบบ มากกว่าจะตกอยู่บนบ่าของผู้ลงทุนหรือผู้ใช้รายย่อยเพียงลำพัง

ในภาพรวม ประกันภัยคริปโทกำลังวิวัฒน์จากแนวคิดเฉพาะกลุ่ม ไปสู่การเป็นเครื่องมือบริหารความเสี่ยงที่มีน้ำหนักและน่าเชื่อถือซึ่งช่วยเสริม “เครดิต” และความยืดหยุ่นให้กับอุตสาหกรรมคริปโทเอง มันแทบจะหักล้างสโลแกน “not your keys, not your coins” ด้วยการเติมมิติใหม่เข้าไปว่า “ต่อให้คุณถือกุญแจเอง หรือให้คนอื่นถือแทน คุณก็ไม่จำเป็นต้องรับความเสี่ยงเพียงลำพัง”

หากพัฒนาอย่างรอบคอบ มีกลไกธรรมาภิบาลที่ดี และประสานจุดแข็งระหว่างโปรเจ็กต์บล็อกเชนเชิงนวัตกรรมกับความเชี่ยวชาญด้านอันเดอร์ไรต์ของบริษัทประกันดั้งเดิม ประกันภัยคริปโทก็มีโอกาสสุกงอมเต็มที่ในฐานะเครื่องมือป้องกันความเสี่ยงเชิงปฏิบัติ ที่ช่วยคุ้มครองทั้งวอลเล็ทส่วนตัว, NFT และสถานะลงทุนใน DeFi ให้ผู้เล่นในระบบการเงินยุคใหม่ก้าวเดินต่อได้ด้วยความมั่นใจมากขึ้น

เมื่อคริปโทรุกล้ำเข้าไปในกระแสหลักของระบบการเงิน ความมีอยู่ของ “ชั้นประกันภัย” ที่แข็งแรงจะเป็นกันชนสำคัญเมื่อเหตุไม่คาดฝันเกิดขึ้น ช่วยบรรเทาความสูญเสีย ฟื้นความเชื่อมั่นได้เร็วขึ้น และท้ายที่สุด เสริมความมั่นคงและความน่าเชื่อถือให้กับระบบนิเวศคริปโทโดยรวมอย่างยั่งยืน