ทีมนักวิจัยอิสระชี้ ไม่พบสัญญาณว่าโดรนยูเครนโจมตีดาต้าเซ็นเตอร์ Yandex สามแห่งทำให้เครือข่ายบ็อตโฆษณาชวนเชื่อรัสเซียเงียบลง แย้งทั้งกระแสไวรัลบนโซเชียลที่ทำยอดเข้าชม 6.3 ล้านครั้ง และถ้อยแถลงของประธานาธิบดี โวโลดีมีร์ เซเลนสกี ของยูเครน
ประเด็นสำคัญ:
- นักวิเคราะห์ไม่พบการลดลงของกิจกรรมในชุมชนออนไลน์ที่หนุน AfD, ขบวนการ MAGA และ Reform UK ตามที่โพสต์ไวรัลอ้างว่าหายไป
- กราฟที่ถูกแชร์มากที่สุดเป็นข้อมูลทราฟฟิกเว็บอัตโนมัติจาก Yandex ไม่ใช่ข้อมูลบัญชีที่โพสต์บนโซเชียลมีเดีย
- ช่องเทเลแกรมภาษารัสเซียมีกิจกรรมลดลงราว 5%–15% หลังการโจมตีครั้งสุดท้าย แต่สาเหตุยังไม่ชัดเจน
ข้อกล่าวอ้างเรื่อง “บ็อต Yandex หายไป” ถูกหักล้าง
โดรนยูเครนโจมตีไซต์ของ Yandex ในเมืองซาซอโว คาลูกา และวลาดีมีร์ ระหว่างวันที่ 8–11 ต.ค. ส่งผลกระทบต่อระบบชำระเงิน คลาวด์คอมพิวติ้ง บริการเรียกรถ และบริการอื่น ๆ ของบริษัท Yandex ตัดสินใจหยุดดำเนินการทั้งหมดที่ดาต้าเซ็นเตอร์ในวลาดีมีร์หลังถูกถล่มครั้งที่สาม
หลังเหตุการณ์ดังกล่าว กราฟทราฟฟิกจากแพลตฟอร์ม Radar ของ Cloudflare ถูกแชร์ต่ออย่างรวดเร็ว แสดงให้เห็นว่าทราฟฟิกอัตโนมัติจากเครือข่ายของ Yandex ดิ่งลงมาเหลือราว 0.4% ของจุดสูงสุดล่าสุด ภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งวัน มีโพสต์บน X อ้างว่าบัญชีที่รัสเซียควบคุมในวงการการเมืองตะวันตก เช่น พรรคทางเลือกเพื่อเยอรมนี (AfD) ขบวนการ MAGA ของ โดนัลด์ ทรัมป์ และ Reform UK เริ่มเงียบผิดปกติ
เซเลนสกีถึงขั้นกล่าวบนเวที Warsaw Security Forum เมื่อวันที่ 12 ต.ค. ว่า “บนโซเชียลมีเดียเริ่มรู้สึกเหมือนหายใจได้โล่งขึ้นเล็กน้อย”
ต่อมา ทีมทำเนียบประธานาธิบดีของเขาถูกอ้างอิงว่าชี้แจงเพิ่มเติมว่า เซเลนสกีหมายถึง “บรรยากาศ” บนโลกออนไลน์มากกว่าการลดลงของบ็อตที่วัดได้เป็นตัวเลข
ฝั่ง Graphika บริษัทวิเคราะห์เครือข่ายสังคมออนไลน์ออกรายงานโต้ โดยระบุว่าตัวเลขจาก Cloudflare สะท้อนการหยุดทำงานของ “เว็บครอว์เลอร์” ของ Yandex เป็นหลัก นั่นคือซอฟต์แวร์ที่ใช้ไล่เก็บและจัดทำดัชนีหน้าเว็บ ซึ่งจะหยุดทำงานทุกครั้งที่ระบบของบริษัทล่มหรือต้องปิดตัวชั่วคราว
Graphika นำข้ออ้างในโพสต์ไวรัลแต่ละกรณีมาทดสอบกับแผนที่เครือข่ายชุมชนหลายพันกลุ่มบนแพลตฟอร์มต่าง ๆ ผลปรากฏว่า ในบรรดากลุ่มที่ถูกเอ่ยชื่อ ไม่มีชุมชนใดสูญเสีย “บัญชีหลัก” หรือผู้โพสต์ที่มียอดการมีส่วนร่วมสูงสุดไปเลยอย่างมีนัยสำคัญ
อ่านเพิ่มเติม: Bitget เปิดให้สถาบันซื้อขายได้โดยไม่ต้องโอนคริปโตออกจากกระเป๋า
มุมมอง Renée DiResta ต่อ “บ็อตรัสเซีย”
ข้อมูลของ Graphika ระบุว่า ชุมชนออนไลน์ที่เกี่ยวข้องกับ AfD มียอดโพสต์ 40,365 ข้อความในวันที่ 11 ต.ค. ลดลงเพียง 4% จากสัปดาห์ก่อนหน้า ซึ่งยังอยู่ในกรอบความผันผวนปกติ ส่วนการกล่าวถึงขบวนการ MAGA บน X เพิ่มขึ้น 25% ภายในเวลา 8 ชั่วโมงหลังการโจมตีดาต้าเซ็นเตอร์ที่วลาดีมีร์
นักวิจัยด้านข้อมูลบิดเบือน เรเน ดีเรสตา (Renée DiResta) จากมหาวิทยาลัยจอร์จทาวน์เขียนอธิบายว่า ผู้ปฏิบัติการโฆษณาชวนเชื่อของรัสเซียมักซ่อนตัวอยู่หลังผู้ให้บริการโฮสติ้งเชิงพาณิชย์ VPN และพร็อกซีในต่างประเทศ ดังนั้น การล่มของ Yandex ในรัสเซียจึงไม่ได้หมายความว่ากลไกบ็อตเหล่านั้นต้องหยุดทำงานตามไปด้วยโดยอัตโนมัติ
ด้าน เคต สตาร์เบิร์ด (Kate Starbird) นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยวอชิงตัน ตรวจสอบอย่างรวดเร็วพบว่ามีการกล่าวถึง AfD ราว 946,000 ครั้งในช่วงเวลาดังกล่าว โดยไม่พบ “หน้าผา” ของปริมาณเนื้อหาที่หายไปหลังการโจมตีดาต้าเซ็นเตอร์
ดีเรสตายังเตือนด้วยว่า ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา แพลตฟอร์มโซเชียลรายใหญ่ต่างลดหรือปิดช่องทางการเข้าถึงข้อมูลที่นักวิจัยเคยใช้ตรวจสอบข้อกล่าวอ้างทำนองนี้ ทำให้การประเมินผลกระทบของปฏิบัติการด้านข้อมูลเป็นไปได้ยากขึ้น
เซเลนสกีระบุว่า การโจมตีดาต้าเซ็นเตอร์ของ Yandex เป็น “การตอบโต้แบบตาต่อตา” ต่อการที่รัสเซียถล่มศูนย์ข้อมูลในยูเครนซ้ำ ๆ ตั้งแต่เดือนกันยายน หนึ่งในเหตุโจมตีที่รัสเซียยิงใส่อาคารสำนักงานธุรกิจในกรุงเคียฟ ทำให้มีผู้เสียชีวิต 4 ราย และทำให้บ้านเรือนราว 100,000 ครัวเรือนในพื้นที่ต้องใช้อินเทอร์เน็ตไม่ได้ชั่วคราว
อ่านต่อ: OpenAI โต้กลับคดีความลับทางการค้าของ Apple ชี้มีการส่งไฟล์ออกไปถึง 100 ฉบับ